گزارش توسعه پایدار ۲۰۲۵ نشان میدهد بلغارستان با کسب امتیاز ۷۶.۳ از ۱۰۰ در شاخص اهداف توسعه پایدار (SDGs)، در میان ۱۶۷ کشور جهان رتبه ۴۱ را به خود اختصاص داده است. این کشور از سال ۲۰۱۵ تاکنون ۵ واحد درصد بهبود در امتیاز کلی خود ثبت کرده و عملکردی بالاتر از میانگین منطقه اروپای شرقی و آسیای مرکزی (۷۲.۰) دارد. سهم دادههای ناقص در پروفایل بلغارستان ۳ درصد گزارش شده است.
تصویر کلی عملکرد
داشبورد اهداف توسعه پایدار نشان میدهد بلغارستان در حوزههایی مانند فقرزدایی (SDG1)، سلامت پایه (SDG3)، زیرساخت و اتصال دیجیتال (SDG9) و حیات روی زمین از نظر پوشش حفاظتی (SDG15) به عملکرد مطلوب یا نزدیک به تحقق رسیده است. در مقابل، اهداف مرتبط با مصرف و تولید مسئولانه (SDG12)، اقدام اقلیمی (SDG13) و بخشی از حکمرانی و نهادها (SDG16) همچنان با «چالشهای قابلتوجه تا عمده» روبهرو هستند.
جدول خلاصه وضعیت اهداف ۱۷گانه توسعه پایدار بلغارستان (SDR ۲۰۲۵)
| شماره هدف | عنوان هدف | وضعیت کلی بلغارستان |
|---|---|---|
| SDG 1 | پایان دادن به فقر | تحققیافته / عملکرد خوب |
| SDG 2 | پایان دادن به گرسنگی | چالشها باقی است |
| SDG 3 | سلامت و رفاه | چالشها باقی است |
| SDG 4 | آموزش باکیفیت | چالشها باقی است |
| SDG 5 | برابری جنسیتی | چالشهای قابلتوجه |
| SDG 6 | آب پاک و بهداشت | چالشهای قابلتوجه |
| SDG 7 | انرژی پاک و مقرونبهصرفه | چالشها باقی است |
| SDG 8 | کار شایسته و رشد اقتصادی | چالشها باقی است |
| SDG 9 | صنعت، نوآوری و زیرساخت | چالشها باقی است |
| SDG 10 | کاهش نابرابریها | چالشهای قابلتوجه |
| SDG 11 | شهرها و جوامع پایدار | چالشها باقی است |
| SDG 12 | مصرف و تولید مسئولانه | چالشهای عمده |
| SDG 13 | اقدام اقلیمی | چالشهای عمده |
| SDG 14 | حیات زیر آب | چالشهای قابلتوجه |
| SDG 15 | حیات روی زمین | چالشها باقی است |
| SDG 16 | صلح، عدالت و نهادهای قوی | چالشها باقی است |
| SDG 17 | مشارکتها برای تحقق اهداف | چالشها باقی است |
فقر، گرسنگی و امنیت غذایی؛ وضعیت نسبتاً مطلوب
بلغارستان از نظر فقر عملکرد مناسبی دارد؛ بهطوری که تنها ۰.۶ درصد جمعیت زیر خط فقر ۲.۱۵ دلار و ۰.۹ درصد زیر خط ۳.۶۵ دلار در روز قرار دارند.
در حوزه امنیت غذایی نیز شیوع کمغذایی ۲.۵ درصد گزارش شده و بازده غلات (۵.۲ تن در هکتار) در وضعیت مطلوب است. با این حال، چاقی بزرگسالان (۲۰.۶ درصد) و برخی شاخصهای تغذیه کودکان همچنان نیازمند توجه سیاستی هستند.
سلامت و آموزش؛ شاخصهای پایه قوی، کیفیت زندگی چالشدار
در بخش سلامت، بلغارستان از نظر مرگومیر مادران (۵.۶)، مرگومیر نوزادان (۲.۶) و کودکان زیر پنج سال (۶.۱) عملکرد خوبی دارد. همچنین پوشش واکسیناسیون کودکان ۹۲ درصد گزارش شده است.
با این حال، امید به زندگی ۷۵.۶ سال و مرگومیر ناشی از بیماریهای غیرواگیر موجب شده ارزیابی کلی SDG3 همچنان ترکیبی باشد.
در آموزش، پوشش پیشدبستانی ۹۴.۵ درصد و سواد جوانان ۹۸.۱ درصد از نقاط قوت محسوب میشود، اما تکمیل دوره متوسطه پایین و ثبتنام ابتدایی با چالشهایی مواجه است.
آب، انرژی و زیرساخت؛ دسترسی بالا، بهرهوری پایین
بلغارستان در دسترسی به خدمات پایه وضعیت مناسبی دارد:
- دسترسی به آب آشامیدنی پایه: ۹۹.۱٪
- دسترسی به برق: ۱۰۰٪
- اینترنت: ۸۰.۴٪
- اشتراک پهنباند موبایل: ۱۱۸ در هر ۱۰۰ نفر
با این حال، برداشت بالای آب شیرین (۴۰.۲٪ منابع در دسترس) و سهم پایین انرژیهای تجدیدپذیر (۲۰.۴٪) سبب شده اهداف SDG6 و SDG7 از منظر پایداری بلندمدت با چالش مواجه باشند.
محیطزیست و اقلیم؛ مهمترین نقطه ضعف
گزارش ۲۰۲۵ نشان میدهد بلغارستان با وجود پوشش حفاظتی بسیار بالا از مناطق زمینی و آب شیرین (بیش از ۹۸٪)، در حوزه آلودگی و اقلیم عملکرد ضعیفی دارد:
- انتشار CO₂: ۵.۴ تن به ازای هر نفر
- آلودگی ذرات معلق PM2.۵: ۱۷.۴ میکروگرم
- انتشار بالای نیتروژن و آلودگی هوای مبتنی بر تولید
به همین دلیل، اهداف SDG12، SDG13 و بخشهایی از SDG14 در رده «چالشهای عمده» ارزیابی شدهاند.
حکمرانی و نهادها؛ امنیت بالا، اعتماد پایین
در حوزه نهادها، بلغارستان از نظر نرخ قتل بسیار پایین (۱.۱ در هر ۱۰۰ هزار نفر)، کنترل جرم و بازداشتشدگان بدون حکم قطعی (۸.۵٪) عملکرد مناسبی دارد.
در مقابل، شاخص ادراک فساد (۴۳ از ۱۰۰)، آزادی مطبوعات (۶۰.۸) و کارآمدی فرآیندهای اداری از جمله نقاط ضعف پایدار این کشور هستند که بر ارزیابی SDG16 اثر منفی گذاشتهاند.
جمعبندی
بلغارستان در گزارش توسعه پایدار ۲۰۲۵ بهعنوان کشوری با عملکرد بالاتر از میانگین منطقهای و روند رو به بهبود معرفی میشود؛ کشوری که در فقرزدایی، سلامت پایه، زیرساخت و حفاظت سرزمینی موفق بوده، اما برای تحقق کامل اهداف ۲۰۳۰ نیازمند کاهش آلودگی، اصلاح الگوی انرژی، بهبود مصرف و تولید، و تقویت حکمرانی و شفافیت است.
