تغییرات اقلیمی دستاوردهای توسعه اجتماعی را تهدید می‌کند. با وجود ضرورت اجرای سیاست‌های بلندپروازانه برای کاهش انتشار و سازگاری، اگر این سیاست‌ها به‌درستی مدیریت نشوند، می‌توانند به اشتغال و معیشت مردم آسیب برسانند. گزارش تازه گروه کاری USP2030 بر اهمیت حمایت‌های اجتماعی جهانی به‌عنوان موتور محرک توسعه اجتماعی و گذار عادلانه تأکید می‌کند.

به گزارش پایگاه خبری گزارش سبز، تغییرات اقلیمی نه‌تنها تهدیدی برای محیط زیست و اقتصاد جهانی محسوب می‌شود، بلکه می‌تواند دستاوردهای توسعه اجتماعی را نیز معکوس کند. این موضوع در دومین اجلاس جهانی توسعه اجتماعی در قطر نیز مورد تأیید قرار گرفت و نشان داد که پیوند میان تغییرات اقلیمی و توسعه اجتماعی بیش از پیش اهمیت یافته است.

طبق این گزارش، اگر سیاست‌های اقلیمی به‌درستی طراحی نشوند، احتمال بروز آسیب‌های جدی در حوزه اشتغال وجود دارد. برآوردها نشان می‌دهد که گذار به اقتصادهای پایدار می‌تواند منجر به جابجایی ۷۸ میلیون شغل شود؛ اما در مقابل، در صورت اتخاذ سیاست‌های مناسب بیش از ۱۰۰ میلیون فرصت شغلی جدید ایجاد خواهد شد.

جمعیت‌های آموزش‌دیده، سالم و دارای امنیت اقتصادی، توانایی بیشتری برای سازگاری با تغییرات اقلیمی و گذار از الگوهای ناسالم دارند. همچنین نظام‌های سلامت قدرتمند و کاهش نابرابری‌ها می‌تواند آسیب‌پذیری و مرگ‌ومیر ناشی از بحران‌های اقلیمی را کاهش دهد.

در این میان، حمایت اجتماعی جهانی نقش دوگانه‌ای دارد؛ هم به‌عنوان یک سپر حمایتی برای اقشار آسیب‌پذیر و هم به‌عنوان شتاب‌دهنده‌ای برای توسعه اجتماعی. این حمایت‌ها به جوامع کمک می‌کند تا در برابر شوک‌های اقلیمی و از دست دادن مشاغل مقاومت کنند و مانع از فروغلتیدن افراد در فقر عمیق‌تر شود.

کارشناسان تأکید می‌کنند که حمایت‌های اجتماعی علاوه بر مزایای شناخته‌شده در زمینه بهداشت، آموزش، تغذیه، برابری جنسیتی و انسجام اجتماعی، در زمینه تغییرات اقلیمی نیز کارکردی حیاتی دارند. ترکیب این حمایت‌ها با سیاست‌های بازار کار و آموزش مهارت می‌تواند زمینه‌ساز ایجاد مشاغل سبز و مقاوم‌تر شود.

واقعیت‌های محلی

مطالعات مؤسسه تحقیقات اجتماعی سازمان ملل (UNRISD) در سطح منطقه‌ای نشان می‌دهد که واقعیت‌های محلی نقشی تعیین‌کننده در پیوند توسعه اجتماعی و تغییرات اقلیمی دارند.

• در آمریکای لاتین و کارائیب که نابرابری بسیار بالاست، کارشناسان هشدار داده‌اند که تغییرات اقلیمی و گذار انرژی می‌تواند آسیب‌پذیری‌ها را تشدید کند. بنابراین تقویت حمایت اجتماعی جهانی، کلید مقابله با فقر و نابرابری در این منطقه است.
• در آفریقا، جوامع وابسته به کشاورزی و منابع طبیعی به شدت در معرض خطر قرار دارند. نبود سازگاری کافی با شرایط اقلیمی، لزوم اجرای اصلاحات ساختاری، عدالت اقلیمی و حمایت کشورهای پرانتشار را پررنگ کرده است.
• در آسیا، تأثیر تغییرات اقلیمی بر کشاورزی، زیرساخت‌ها و معیشت‌ها کاملاً مشهود است. اگرچه پیشرفت‌هایی در توسعه حمایت اجتماعی رخ داده اما شکاف‌های بزرگی در پوشش بیمه و کمک‌های اجتماعی باقی مانده است؛ به‌ویژه در کشورهایی مانند افغانستان، بنگلادش و میانمار.

اولویت‌های کلیدی

به‌عنوان راهبردی برای آینده، سه اولویت اصلی در این گزارش مطرح می‌شود:

1. گسترش پوشش و جامعیت حمایت‌های اجتماعی برای اقشار آسیب‌پذیر به‌ویژه کارگران غیررسمی، جوامع روستایی و افراد آواره.
2. سازگار کردن نظام‌های حمایت اجتماعی با شدت‌گیری آثار تغییرات اقلیمی از طریق اصلاح قوانین، طراحی سازوکارهای مالی جدید و بهبود خدمات‌رسانی.
3. یکپارچه‌سازی سیاست‌های حمایت اجتماعی با سایر حوزه‌ها مانند مدیریت بلایا، کشاورزی، سلامت و انرژی. برای نمونه، هماهنگی با بخش انرژی می‌تواند اجرای برنامه‌هایی را تسهیل کند که هم از اقشار آسیب‌پذیر حمایت کنند و هم به کاهش انتشار کربن یاری رسانند.

این گزارش بخشی از کمپین پنج‌گانه USP2030 با همکاری socialprotection.org است که هدف آن افزایش آگاهی و اقدام برای تحقق حمایت اجتماعی جهانی است.

نتیجه‌گیری

بر اساس این یافته‌ها، حمایت اجتماعی جهانی می‌تواند چرخه‌ای مثبت میان توسعه اجتماعی، تاب‌آوری اقلیمی و گذار عادلانه ایجاد کند. این موضوع نشان می‌دهد که بدون توجه به حمایت‌های اجتماعی، هیچ استراتژی مقابله با تغییرات اقلیمی کامل و پایدار نخواهد بود.