گزارش تازه رویترز نشان میدهد کشورهایی که سهم بیشتری از انرژیهای تجدیدپذیر، برقآبی یا هستهای در سبد انرژی خود دارند، در برابر شوک قیمتی ناشی از مناقشات خاورمیانه مقاومتر عمل کردهاند؛ در حالی که اقتصادهای وابسته به گاز مانند آلمان و ایتالیا با افزایش شدید قیمت برق و فشار مضاعف بر خانوارها و صنایع روبهرو شدهاند.
با ادامه جنگ ایران و اختلال در جریان جهانی نفت و گاز، بازار انرژی اروپا بار دیگر وارد دورهای از بیثباتی شده است؛ بحرانی که به گفته تحلیلگران، تفاوت میان کشورهای متکی به سوختهای فسیلی و کشورهایی با زیرساخت انرژی تجدیدپذیر را آشکارتر کرده است.
خبرگزاری رویترز در گزارشی مینویسد رودخانه «درین» در شمال آلبانی، که مجموعهای از سدهای برقآبی دوران کمونیسم بر روی آن ساخته شده، اکنون به نوعی سپر اقتصادی این کشور تبدیل شده است. بیش از ۹۰ درصد برق آلبانی از نیروگاههای برقآبی تأمین میشود و همین مسئله موجب شده قیمت عمدهفروشی برق در این کشور، برخلاف بسیاری از کشورهای اروپایی، کنترل شود.
بر اساس مقایسه قیمتها در اروپا، کشورهایی با سهم بالاتر انرژیهای تجدیدپذیر از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، افزایش کمتری در قیمت برق تجربه کردهاند. تحلیلگران معتقدند این موضوع میتواند در ماههای آینده فشار کمتری بر خانوارها، کسبوکارها و رشد اقتصادی این کشورها وارد کند.
در مقابل، کشورهایی که وابستگی بالایی به گاز طبیعی دارند، بیشترین آسیب را دیدهاند. ایتالیا که بیش از ۴۰ درصد برق خود را از گاز تولید میکند، از آغاز جنگ تاکنون بیش از ۲۰ درصد افزایش در قراردادهای عمدهفروشی برق ثبت کرده است. در آلمان نیز این افزایش بیش از ۱۵ درصد بوده است.
فرانسه، که حدود ۷۰ درصد برق خود را از انرژی هستهای تأمین میکند، افزایش قیمتی بهمراتب کمتر از ایتالیا تجربه کرده است. در اسپانیا نیز، با افزایش سریع سهم انرژیهای تجدیدپذیر به حدود ۶۰ درصد تولید برق، قیمتها حتی روند نزولی داشتهاند.
تحلیلگران میگویند بحران جدید میتواند شتاب تازهای به گذار سبز اروپا بدهد؛ گذاری که در سالهای اخیر به دلیل هزینههای بالا و فشارهای سیاسی با انتقادهایی روبهرو بوده است. این تحول همچنین در تضاد مستقیم با رویکرد سیاستمدارانی مانند دونالد ترامپ قرار دارد که نسبت به سیاستهای اقلیمی و توسعه انرژی پاک موضع انتقادی دارند.
با این حال، اتکای صرف به برخی منابع تجدیدپذیر نیز چالشهای خاص خود را ایجاد کرده است. کارشناسان به پدیدهای موسوم به «منحنی اردکی» (Duck Curve) اشاره میکنند؛ وضعیتی که در آن تولید گسترده برق خورشیدی در میانه روز باعث افت قیمت میشود، اما در ساعات ابتدایی صبح و عصر، همزمان با کاهش تولید خورشیدی، قیمت برق بهشدت افزایش مییابد.
الساندرو آرمینیا، تحلیلگر شرکت «کپلر» (Kpler)، میگوید کشورهایی مانند آلمان و ایتالیا ناچارند برای کاهش وابستگی به گاز، ترکیبی گسترده از انرژیهای تجدیدپذیر و سامانههای ذخیرهسازی بلندمدت ایجاد کنند؛ هدفی که به گفته او «چالشی بزرگ» خواهد بود.
در این میان، برخی کشورهای متکی به زغالسنگ نیز وضعیت نسبتاً باثباتی داشتهاند. یونان، با وجود توسعه قابلتوجه انرژی خورشیدی، اکنون در حال بازنگری در تعطیلی یک نیروگاه زغالسنگی است تا در میانه بحران ایران، امنیت انرژی خود را حفظ کند.
افزایش هزینه انرژی اکنون بهتدریج در زندگی روزمره شهروندان اروپایی نیز نمایان شده است. کمیسیون اروپا در حال تدوین برنامههایی برای کاهش مالیات برق و حمایت از مصرفکنندگان است؛ هرچند کارشناسان هشدار میدهند این سیاستها میتواند فشار سنگینی بر بودجه دولتها وارد کند.
در قبرس، که یکی از بالاترین قیمتهای برق در اتحادیه اروپا را دارد، شرکت اصلی تأمین برق هشدار داده قیمتها ممکن است تا ماه اوت ۲۰ درصد افزایش یابد. در ایتالیا نیز صاحبان کسبوکارهای کوچک از افزایش هزینه سوخت، گاز و مواد اولیه ابراز نگرانی کردهاند.
در آلبانی، دولت میگوید وابستگی بالا به انرژی برقآبی تاکنون کشور را از «بدترین پیامدهای بحران» دور نگه داشته است؛ اما همزمان اذعان میکند فشار واقعی بر بودجه عمومی و ساختار اقتصادی کشور در حال افزایش است.
این گزارش نشان میدهد جنگ و بحرانهای ژئوپلیتیکی، علاوه بر آثار امنیتی و سیاسی، اکنون به عاملی تعیینکننده در سرعت گذار انرژی و آینده سیاستهای اقلیمی اروپا تبدیل شدهاند.
