گزارش تازه و جامع سازمان جهانی هواشناسی (WMO) و برنامه توسعه ملل متحد (UNDP) نشان میدهد که افزایش شدت و فراوانی بلایای آبوهوایی طی سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴، ستونهای اصلی اقتصاد کشورها را نشانه گرفته؛ بهطوریکه بخش کشاورزی، مسکن و حملونقل بیشترین سهم خسارتها را متحمل شدهاند. این گزارش که بر پایه تحلیل ۹۱ ارزیابی مورد نیاز پس از بحران (PDNA) تنظیم شده، از کمبود داده، ضعف سامانههای هشدار و مشارکت ناکافی سازمانهای هواشناسی ملی بهعنوان شکافهای حیاتی نام میبرد.
اقتصاد جهانی زیر فشار بلایای اقلیمی
براساس دادههای ارائهشده در این گزارش، افزایش دما و تغییر الگوهای بارش موجب تشدید طوفانها، سیلها و خشکسالیها شده و این روند «دستاوردهای توسعهای را معکوس» کرده است.
گزارش تأکید میکند که بلایای اقلیمی در حال تبدیلشدن به بزرگترین تهدید اقتصادهای آسیبپذیر هستند.
به گفته کو برت، معاون دبیرکل WMO:
«بدون سرمایهگذاری در سامانههای پیشبینی و هشدارهای چندخطری، هزینه بلایا از همیشه بیشتر خواهد شد.»
از سوی دیگر، شووکو نودا، دستیار دبیرکل UNDP، هشدار میدهد:
«هر دلار سرمایهگذاری در تابآوری، چندین برابر خسارت آینده را کاهش میدهد. زمان اقدام اکنون است.»
چه بخشهایی بیشترین خسارت را میپردازند؟
تحلیل گزارش PDNA بر این باور است که در تمامی مخاطرات (سیل، طوفان و خشکسالی)، سه بخش بهطور ثابت بیشترین آسیب را تجربه کردهاند:
- کشاورزی، دام، شیلات و جنگلداری (ALFF)
- مسکن و سکونتگاهها
- حملونقل
طوفانها: اقتصادهای کوچک و جزیرهای، خسارتهای میلیاردی
در بخش دیگری از این گزارش ۳۸ طوفان مورد بررسی قرار گرفته و نتایج جاکی از آن است کهدر یکسوم موارد خسارتهایی چند میلیارد دلاری به جا گذاشتهاند؛
از جمله:
- توفان یاگی در ویتنام (۲۰۲۴) با ۳.۲ میلیارد دلار خسارت
- گردباد موکا در میانمار (۲۰۲۳) با ۲.۲ میلیارد دلار خسارت
- هاریکِن دوریان در باهاما (۲۰۱۹) با ۳.۱ میلیارد دلار خسارت
بخش مسکن در طوفانها «ویرانگرترین آسیب» را میبیند؛ در توفان دوریان، ۹۰۰۰ خانه تنها در یک حادثه آسیب دید یا ویران شد.
سیلها: فاجعههای چند ده میلیارد دلاری
سیلهای پاکستان (۲۰۲۲) با ۳۰.۱ میلیارد دلار و سیل تایلند (۲۰۱۱) با ۴۶.۳ میلیارد دلار بیشترین خسارتهای ثبتشده در ۲۵ سال گذشته بودهاند.
در ۹ مورد از سیلابهای بررسیشده، بیش از دوسوم خسارتها تنها در چهار بخش ثبت شد:
- مسکن
- کشاورزی
- حملونقل
- صنعت و تجارت
خشکسالیها: مرگ دامها و فروپاشی امنیت غذایی
در شرق آفریقا، خشکسالیهای چندساله بین ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۱ در کنیا، ۱۲.۱ میلیارد دلار خسارت به اقتصاد وارد کرد و ۸۵٪ این خسارتها در بخش کشاورزی و دامداری بود.
خشکسالی سومالی (۲۰۱۶–۲۰۱۷) با مرگ ۶.۴ میلیون رأس دام یکی از بزرگترین فجایع انسانی منطقه بهشمار میرود.
میانتیتر: شکافهای خطرناک در سامانههای هشدار
گزارش هشدار میدهد که کمبود تجهیزات، ضعف پوشش ایستگاههای هواشناسی، از کار افتادن شبکههای ارتباطی در بحران و نبود هماهنگی بین نهادها، کارآمدی هشدارهای زودهنگام را کاهش میدهد.
نمونهها:
- خرابی سنسورها و بارانسنجها در سیل ایران (۲۰۱۹) باعث تأخیر در هشدار شد.
- قطع ارتباطات در نپال (۲۰۱۷) انتقال دادهها را مختل کرد.
- نابودی ایستگاههای هشدار جامعهمحور در مالاوی (۲۰۲۳) سطح آمادگی مردم را کاهش داد.
سازمان هواشناسی تنها در ۲۰٪ از ارزیابیهای بحران مداخله کردهاست
یکی از «انتقادیترین یافتهها» این است که در ۸۰٪ PDNAها، سازمانهای ملی هواشناسی اصلاً مشارکت نداشتند؛ مسئلهای که باعث میشود «تحلیلهای خسارت فاقد پشتوانه علمی» باشد.
گزارش تأکید میکند که بدون مشارکت NMHSها:
- دادهها استاندارد نمیشوند
- منشأ خسارتها دقیق شناخته نمیشود
- سرمایهگذاریهای پساآسیبدیدگی هدفمند نیست
توصیههای کلیدی گزارش برای دولتها
۱. سرمایهگذاری در سامانههای هشدار چندخطری (MHEWS)
گزارش میگوید هر ۱ دلار سرمایهگذاری در هشدار، تا ۶ دلار بازگشت اقتصادی دارد؛ نمونه: مطالعه موردی ساموآ در توفان Evan.
۲. اصلاح الگوی بازسازی بر اساس «بازسازی بهتر»
از بازسازی سریع به بازسازی مقاوم تغییر مسیر داده شود.
۳. استانداردسازی دادهها با بهرهگیری از WMO–CHE و UNDRR HIPs
این استانداردها امکان مقایسه، پیشبینی بهتر و گزارشدهی دقیقتر را فراهم میکنند.
۴. تمرکز بر بخشهای فوقآسیبپذیر: کشاورزی، مسکن، حملونقل
این سه بخش بیش از ۵۰٪ خسارت را شامل می شوند.
جمعبندی
گزارش WMO–UNDP نشان میدهد که جهان با «هزینههای اقتصادی قابل پیشگیری» روبهروست.
راهحلها روشناند:
- داده بهتر
- هشدار بهتر
- برنامهریزی بهتر
- بازسازی هوشمندتر
این گزارش پایانبخش هشدار نیست؛ نقشه راهی برای دوام اقتصادها در عصر بحرانهای اقلیمی است.
