آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) در سیامین کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد (COP30) که از ۱۰ تا ۲۲ نوامبر ۲۰۲۵ در شهر بلم برزیل برگزار میشود، با محوریت «انرژی، فناوری و علم برای آیندهای پایدار» به معرفی دستاوردها و ابتکارات هستهای خود در زمینه انرژی پاک، امنیت غذایی، منابع آبی و حفاظت از اقیانوسها میپردازد.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی امسال برای چهارمین بار پیاپی با برپایی غرفه اختصاصی «اتمها برای اقلیم» (Atoms4Climate Pavilion) در کنفرانس جهانی اقلیم، جایگاهی ویژه برای نمایش توانمندیهای علم و فناوری هستهای در حل چالشهای جهانی ایجاد کرده است. این غرفه به محلی برای گفتوگو، تبادل دانش و ارائه راهکارهای نوآورانه تبدیل خواهد شد. کارشناسان IAEA در این بخش، به پرسشهای شرکتکنندگان پاسخ خواهند داد و یافتههای جدید در حوزه انرژی، محیط زیست و توسعه پایدار را معرفی میکنند.
مراسم افتتاحیه این غرفه در روز ۱۰ نوامبر با پیام مجازی رافائل ماریانو گروسی، مدیرکل IAEA، و سخنرانی وزیران و نمایندگان ارشد دولتها، سازمانهای بینالمللی و نهادهای غیردولتی همراه خواهد بود. تمرکز این رویدادها بر نقش انرژی هستهای در گذار جهانی به انرژی پاک و کاهش انتشار گازهای گلخانهای است.
در نشستهای جانبی این آژانس، موضوعاتی چون سرمایهگذاری و تأمین مالی برای منابع کمکربن، همافزایی میان انرژی هستهای و تجدیدپذیرها، و استفاده از فناوریهای جذب و حذف کربن بررسی میشود. این رویدادها بر پایه نتایج «ارزیابی جهانی اقلیم» (Global Stocktake) در COP28 بنا شده و هدف آن تسریع روند بهکارگیری فناوریهای هستهای در صنایع سختکاهشپذیر و تولید هیدروژن کمکربن است.
از دیگر محورهای مهم حضور IAEA در COP30، راکتورهای مدولار کوچک (SMRs) است که بهعنوان گزینهای منعطف و مقرونبهصرفه برای شبکههای کوچک انرژی، صنایع سنگین، مراکز داده و ناوگان تجاری مطرح شدهاند. نشست ویژهای از سوی IAEA به بررسی مدلهای مالی، سیاستگذاری و مقرراتگذاری این نوع راکتورها اختصاص دارد.
همچنین، همکاری با پروژه بینالمللی ITER، فرصتی برای ارائه آخرین دستاوردهای پژوهشی در حوزه همجوشی هستهای فراهم میکند که بهعنوان انرژی آینده بدون کربن، نقشی کلیدی در تأمین انرژی پایدار خواهد داشت.
در زمینه پشتیبانی از کشورهای در حال توسعه، آژانس از طرح Atoms4NetZero رونمایی میکند که با هدف طراحی مدلهای مالی نوین برای توسعه نیروگاههای هستهای و برنامهریزی انرژی در اقتصادهای نوظهور اجرا میشود.
در بخش دیگری از حضور خود، آژانس بر راهکارهای علمی و فناورانه برای امنیت غذایی، منابع آبی و سلامت اقیانوسها تأکید دارد. یکی از برنامههای برجسته، معرفی تکنیک حشره نر عقیم (Sterile Insect Technique) است که بهعنوان روشی هستهای و دوستدار محیط زیست در کنترل آفات به کار میرود. کشورهای آمریکای لاتین با استفاده از این روش توانستهاند جمعیت مگس میوه را مهار کرده و صادرات محصولات کشاورزی خود را افزایش دهند.
از دیگر موضوعات مورد توجه، پایش ذوب یخچالها با استفاده از روشهای ایزوتوپی است. این مطالعات با فراهم کردن دادههای دقیق از روند ذوب یخها، به مدیریت پایدار منابع آبی در آینده کمک میکند.
در حوزه محیطهای دریایی نیز IAEA با استفاده از فناوریهای هستهای برای سنجش «کربن آبی» (Blue Carbon)، بر اهمیت حفاظت از اکوسیستمهای ساحلی و تنوع زیستی اقیانوسها تأکید دارد. این فناوریها دادههای حیاتی برای تدوین سیاستهای ملی و حمایت از اقتصادهای ساحلی فراهم میسازند.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی با حضور در COP30 تلاش دارد نشان دهد که علم و فناوری هستهای نهتنها بخشی از راهحل بحران اقلیمی است، بلکه ابزاری ضروری برای رسیدن به اهداف توسعه پایدار و آیندهای کمکربن به شمار میآید.
