فنلاند با تمرکز بر بهره‌وری منابع طبیعی، حفاظت از اکوسیستم‌ها و تنوع اقتصادی در روستاها، به یکی از پیشروترین کشورهای اروپایی در گذار به اقتصاد سبز تبدیل شده است.

فنلاند با ۵.۴ میلیون نفر جمعیت و ۸۶ درصد پوشش جنگلی، از جمله کشورهایی است که سیاست‌های توسعه پایدار را در قلب اقتصاد روستایی خود نهادینه کرده است. این کشور با اجرای برنامه‌های جامع در حوزه کشاورزی، انرژی زیستی و مدیریت منابع طبیعی، مدل موفقی از پیوند میان اقتصاد سبز و رفاه اجتماعی ارائه کرده است.

بر اساس مطالعه «برنامه‌ریزی برای اقتصاد سبز» منتشرشده توسط شبکه اروپایی توسعه روستایی، حدود ۴۲ درصد از کسب‌وکارهای فنلاند در مناطق روستایی فعالیت دارند و بیش از ۹۳ درصد آنها کسب‌وکارهای خرد با کمتر از ۱۰ کارمند هستند. بخش جنگل‌داری در این میان نقش اساسی دارد و ۲۰ درصد از کل صادرات کشور را تشکیل می‌دهد.

دولت فنلاند در قالب چارچوب راهبردی خود با عنوان «فنلاندی که تا سال ۲۰۵۰ می‌خواهیم» هشت هدف کلان برای توسعه پایدار تعیین کرده است. این اهداف شامل رفاه برابر، جامعه مشارکتی، اشتغال پایدار، جوامع محلی مقاوم، اقتصاد منابع‌محور، سبک زندگی سازگار با محیط زیست، تصمیم‌گیری مبتنی بر احترام به طبیعت و دستیابی به جامعه کربن‌خنثی است. پیشرفت در این مسیر از طریق ۳۹ شاخص ملی توسعه پایدار به‌طور منظم پایش می‌شود.

تمرکز بر کشاورزی پایدار و تنوع اقتصادی

در چارچوب برنامه توسعه روستایی فنلاند (RDP 2014-2020)، این کشور بدون استفاده مستقیم از منابع جنگل‌داری، اقدام به حمایت از تنوع‌بخشی کسب‌وکارهای کشاورزی، بهبود زنجیره تأمین غذا و افزایش رفاه حیوانات کرده است. بخش عمده بودجه این برنامه، یعنی ۴۵ درصد معادل ۳.۷ میلیارد یورو، به حمایت از کشاورزی در مناطق دارای محدودیت طبیعی اختصاص دارد که با ۲ میلیارد یورو بودجه ملی تکمیل شده است.

همچنین حدود ۱۹ درصد از کل بودجه به اقدامات زیست‌محیطی-اقلیمی اختصاص یافته که هدف آن حفظ مناظر کشاورزی، کاهش آلودگی آب و خاک و ترویج شیوه‌های کشاورزی دوستدار محیط زیست است. بر اساس داده‌های وزارت محیط زیست، بیش از ۸۱ درصد از زمین‌های کشاورزی کشور تحت قراردادهای مدیریتی برای بهبود مدیریت منابع آبی قرار گرفته‌اند.

بهره‌وری منابع طبیعی و خدمات اکوسیستم

گزارشی از وزارت محیط زیست فنلاند در سال ۲۰۱۵ نشان می‌دهد که خدمات اکوسیستمی بخش جدایی‌ناپذیر اقتصاد سبز این کشور هستند. این خدمات نه‌تنها در حوزه‌های جنگل‌داری، آب و کشاورزی بلکه در بخش‌های نوظهور مانند صنایع نساجی پایدار، داروسازی و گردشگری طبیعی نقش کلیدی دارند.

این گزارش تأکید می‌کند که تحقق اقتصاد سبز نیازمند سیاست‌گذاری هماهنگ میان بخش‌های مختلف اقتصادی و زیست‌محیطی است تا تصمیم‌گیری‌ها بر اساس ارزیابی منظم خدمات اکوسیستم صورت گیرد.

همکاری‌های محلی و فرصت‌های نو در روستاها

بخش کشاورزی فنلاند عمدتاً متکی بر مزارع خانوادگی کوچک با میانگین وسعت ۳۶ هکتار است. شرایط اقلیمی سخت، خاک ضعیف و فصل رشد کوتاه از محدودیت‌های اصلی این بخش محسوب می‌شود. با این حال، بیش از ۳۰ درصد از مزارع فنلاندی فعالیت‌های اقتصادی جانبی از جمله تولید انرژی چوبی یا ارائه خدمات گردشگری دارند.

در این چارچوب، اقتصاد سبز فرصت‌هایی برای ایجاد مشاغل جدید فراهم کرده است؛ از تأمین انرژی محلی از سوخت چوب گرفته تا توسعه گردشگری پایدار در مناطق نزدیک شهرها و پیست‌های اسکی. به‌علاوه، همکاری سنتی میان کارآفرینان روستایی در قالب شبکه‌های محلی باعث هم‌افزایی میان صنایع مختلف مانند تولید غذا و گردشگری روستایی شده است.

جمع‌بندی

فنلاند با وجود محدودیت‌های طبیعی فراوان، با تکیه بر منابع جنگلی، سیاست‌گذاری هماهنگ، و نوآوری در کشاورزی پایدار توانسته است مسیر گذار به اقتصاد سبز فراگیر و محلی‌محور را هموار کند. این الگو، نه‌تنها به افزایش رقابت‌پذیری اقتصادی کمک کرده بلکه انسجام اجتماعی و زیست‌محیطی را نیز در روستاها تقویت کرده است.