سازمانهای فائو و هواشناسی جهانی اعلام کردند گرمای شدید و موجهای حرارتی، نظامهای غذایی جهان را به مرز بحران رسانده و معیشت بیش از یک میلیارد نفر را تهدید میکند.
گزارش مشترک سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) و سازمان هواشناسی جهانی نشان میدهد که گرمای شدید به یکی از مهمترین عوامل تهدیدکننده نظامهای کشاورزی و غذایی جهان تبدیل شده است و بهطور مستقیم بر تولید غذا، سلامت نیروی کار و پایداری اکوسیستمها تأثیر میگذارد. این گزارش تأکید میکند که افزایش دما و تکرار موجهای گرمایی، شرایط تولید غذا را در سطح جهانی بازتعریف کرده است.
بر اساس این گزارش، هماکنون سالانه حدود ۵۰۰ میلیارد ساعت کار به دلیل گرمای شدید از دست میرود و پیشبینی میشود این روند با ادامه افزایش دما تشدید شود. «سلسته سائولو» دبیرکل سازمان هواشناسی جهانی در اینباره گفت: «گرمای شدید بهطور فزایندهای شرایطی را تعریف میکند که نظامهای کشاورزی در آن فعالیت میکنند» و افزود که این پدیده بهعنوان یک عامل تشدیدکننده، ضعفهای موجود در سیستمهای کشاورزی را برجستهتر میکند.
در همین راستا «چو دونگیو» مدیرکل فائو نیز گرمای شدید را «یک ضریب چندبرابری خطر» توصیف کرد که فشار قابلتوجهی بر محصولات زراعی، دام، شیلات و جنگلها وارد میکند و در عین حال، اقتصادها و جوامع وابسته به این بخشها را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
یافتههای گزارش نشان میدهد که بسیاری از محصولات اصلی کشاورزی در دماهای بالاتر از ۳۰ درجه سانتیگراد با کاهش عملکرد مواجه میشوند. این موضوع موجب تضعیف ساختار گیاهان و کاهش بهرهوری میشود. در حوزه دامداری نیز وضعیت نگرانکنندهتر است، بهویژه برای حیواناتی مانند خوک و طیور که توانایی خنکسازی بدن خود را ندارند و در نتیجه با کاهش رشد، افت تولید شیر و حتی در موارد شدید با نارسایی اندامها مواجه میشوند.
در بخش اقیانوسها، افزایش دما باعث کاهش سطح اکسیژن شده و حیات آبزیان را با تهدید جدی روبهرو کرده است. بر اساس دادههای ارائهشده، در سال ۲۰۲۴ حدود ۹۱ درصد از اقیانوسهای جهان دستکم یک موج گرمای دریایی را تجربه کردهاند. جنگلها نیز از این روند بیتأثیر نبودهاند، زیرا گرمای شدید فرایند فتوسنتز را مختل کرده و خطر آتشسوزیهای گسترده را افزایش میدهد.
این گزارش همچنین به اثرات زنجیرهای گرمای شدید اشاره میکند و توضیح میدهد که این پدیده میتواند موجب تشدید خشکسالی، افزایش کمبود آب، گسترش آتشسوزیها و تسریع شیوع آفات و بیماریها شود. چنین اثراتی در کنار هم، پیامدهای مرکبی ایجاد میکنند که کل اکوسیستمها را تحت تأثیر قرار میدهد.
نمونههای عینی این بحران در مناطق مختلف جهان قابل مشاهده است. برای مثال، موج گرمای سال ۲۰۲۵ در قرقیزستان باعث افزایش حدود ۱۰ درجهای دما نسبت به میانگین شد و در نتیجه برداشت غلات تا ۲۵ درصد کاهش یافت. این وضعیت همچنین به هجوم ملخها و کاهش ظرفیت آبیاری منجر شد. در برزیل نیز گرما و خشکسالی در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ موجب کاهش تا ۲۰ درصدی تولید سویا شد. در آمریکای شمالی نیز موج گرمای سال ۲۰۲۱ خسارات گستردهای به محصولات باغی وارد کرد و باعث افزایش چشمگیر آتشسوزیهای جنگلی شد.
پیامدهای انسانی این بحران نیز بسیار قابلتوجه است. در مناطقی از جنوب آسیا، آفریقای جنوب صحرا و آمریکای لاتین، تعداد روزهایی که کار در فضای باز به دلیل گرما غیرممکن میشود ممکن است به ۲۵۰ روز در سال برسد. این شرایط نهتنها امنیت غذایی را تهدید میکند بلکه سلامت و معیشت میلیونها کارگر کشاورزی را نیز به خطر میاندازد.
در بخش راهکارها، گزارش سازمان ملل بر ضرورت اتخاذ اقدامات فوری برای سازگاری با شرایط جدید تأکید میکند. توسعه محصولات مقاوم به گرما، اصلاح زمانبندی کشت، بهبود مدیریت مزارع و استفاده از سامانههای هشدار زودهنگام از جمله اقداماتی است که میتواند به کاهش اثرات منفی کمک کند. همچنین دسترسی به ابزارهای مالی مانند بیمه و حمایتهای اجتماعی برای افزایش تابآوری کشاورزان ضروری عنوان شده است.
در جمعبندی این گزارش آمده است که حفاظت از آینده کشاورزی و تضمین امنیت غذایی جهانی، مستلزم افزایش تابآوری در سطح مزرعه و همچنین حرکت قاطع به سمت کاهش انتشار گازهای گلخانهای است.
