اتحادیه اروپا از ۲۱ مه ۲۰۲۶ نسخه اصلاحشده مقررات حملونقل پسماند و سامانه دیجیتال DIWASS را اجرایی کرد؛ اقدامی که با حذف فرایندهای کاغذی، ردیابی لحظهای پسماند، کنترل صادرات و تسهیل بازیافت، گامی مهم در گذار اروپا به اقتصاد چرخشی محسوب میشود.
اتحادیه اروپا از روز ۲۱ مه ۲۰۲۶، اجرای نسخه بازنگریشده «مقررات حملونقل پسماند» (Waste Shipment Regulation) را آغاز کرد؛ قانونی که همزمان با راهاندازی سامانه دیجیتال DIWASS، نحوه ردیابی و مدیریت جابهجایی پسماند در سراسر اروپا را متحول میکند. این اقدام بخشی از راهبرد کلان اروپا برای توسعه اقتصاد چرخشی، افزایش امنیت منابع و مقابله با تجارت غیرقانونی پسماند به شمار میرود.
بر اساس اعلام ادارهکل محیطزیست کمیسیون اروپا، از این پس تمامی انتقالهای پسماند مشمول «فرایند رضایت آگاهانه قبلی» (Prior Informed Consent یا PIC) باید بهصورت دیجیتال از طریق DIWASS انجام شوند. این مقررات شامل پسماندهای خطرناک، زبالههای شهری ترکیبی، پسماندهای آلوده و ضایعاتی است که برای دفع نهایی انتقال مییابند.
گذار اروپا از کاغذ به سامانه دیجیتال
کمیسیون اروپا اعلام کرده است DIWASS جایگزین کامل رویههای سنتی مبتنی بر اسناد کاغذی خواهد شد و امکان تبادل ایمن، لحظهای و الکترونیکی اطلاعات مربوط به حملونقل پسماند را فراهم میکند. به گفته مقامات اروپایی، این تحول به شفافیت بیشتر، کاهش بوروکراسی و افزایش امنیت زنجیره تأمین مواد خام ثانویه منجر خواهد شد.
این تغییر همچنین در راستای تقویت «خودمختاری راهبردی» اروپا تعریف شده است؛ بهگونهای که اتحادیه اروپا بتواند با بازیافت بهتر پسماندها و دسترسی بیشتر به مواد خام ثانویه، وابستگی خود به واردات مواد اولیه از کشورهای ثالث را کاهش دهد.
Jessika Roswall، کمیسر محیطزیست، تابآوری آب و اقتصاد چرخشی رقابتی اتحادیه اروپا، در اینباره گفت: «در فضای ژئوپلیتیکی امروز، دسترسی به مواد خام تنها یک موضوع اقتصادی نیست، بلکه ضرورتی راهبردی است. یک سامانه عملیاتی دیجیتال و سراسری برای ردیابی حملونقل پسماند به اروپا کمک میکند جریان منابع خود را مدیریت کند و پسماند را به منبعی امن و پایدار برای مواد حیاتی تبدیل کند.»
کاهش هزینهها و مقابله با تجارت غیرقانونی
راهاندازی DIWASS قرار است علاوه بر تسهیل گردش پسماند در بازار واحد اروپا، صنعت این قاره را نیز مقاومتر کند. کمیسیون اروپا برآورد کرده که دیجیتالی شدن کامل این فرایند سالانه حدود ۱.۴ میلیون یورو از هزینههای اداری کسبوکارها و نهادهای نظارتی خواهد کاست.
همچنین، ثبت خودکار دادهها و امکان ردیابی لحظهای محمولهها میتواند سرعت نظارت را افزایش داده و با تجارت غیرقانونی پسماند مقابله کند؛ موضوعی که به گفته بروکسل، امنیت منابع و اهداف زیستمحیطی اروپا را تهدید میکند.
مزایای DIWASS برای شرکتها و نهادهای نظارتی
کمیسیون اروپا اعلام کرده است کسبوکارها با استفاده از سامانه جدید از مزایایی همچون تسریع در بررسی مجوزها، کاهش تأخیرهای مرزی، ثبت خودکار اطلاعات و دسترسی لحظهای به وضعیت محمولهها بهرهمند خواهند شد.
از سوی دیگر، نهادهای نظارتی نیز امکان دسترسی فوری به دادههای حملونقل پسماند، تسریع بررسی پروندهها و بهبود کیفیت دادههای مورد نیاز برای گزارشدهیهای اتحادیه اروپا را به دست خواهند آورد.
مهلت انتقالی برای پسماندهای غیرخطرناک
با وجود اجباری شدن اجرای دیجیتال فرایندهای PIC، اتحادیه اروپا برای «پسماندهای سبز» یا همان ضایعات غیرخطرناک که برای بازیافت منتقل میشوند، دورهای انتقالی در نظر گرفته است. بر این اساس، اپراتورها میتوانند تا ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ همچنان از فرآیندهای کاغذی قدیمی استفاده کنند تا زمان کافی برای تطبیق با سامانه دیجیتال داشته باشند.
محدودیتهای جدید برای صادرات پسماند پلاستیکی
همزمان با اجرای مقررات جدید، صادرات پسماند پلاستیکی نیز با محدودیتهای سختگیرانهتری مواجه میشود. از ۲۱ مه ۲۰۲۶، تمامی صادرات پسماند پلاستیک به کشورهای خارج از اتحادیه اروپا نیازمند تأییدیه PIC خواهد بود.
همچنین، از ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶ صادرات پسماند پلاستیکی اتحادیه اروپا به کشورهای غیرعضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) ممنوع میشود؛ اقدامی که هدف آن مدیریت مسئولانهتر پسماند پلاستیک در سطح جهانی عنوان شده است.
آمار جابهجایی پسماند در اروپا
بر اساس آمار رسمی اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۴، حدود ۲۶ میلیون تن پسماند میان کشورهای عضو تحت فرایند PIC جابهجا شده است. همچنین ۵۰ میلیون تن پسماند سبز در داخل اتحادیه اروپا انتقال یافته که عمدتاً برای بازیافت و استفاده مجدد به کار رفتهاند.
