تحقیقات مشترک گاردین و وکسیوروپ نشان دادهاند که صندوقهای سرمایهگذاری موسوم به «سبز» در اروپا، با وجود ادعاهای محیطزیستی خود، بیش از ۳۳ میلیارد دلار در شرکتهای بزرگ نفت و گاز سرمایهگذاری کردهاند؛ صنایعی که بهطور مستقیم در ایجاد بحران اقلیمی نقش دارند.
مروری بر محتوای خبر
این گزارش که مالکیت صندوقهای مالی در سهماهه پایانی سال ۲۰۲۴ را بررسی کرده است، نشان میدهد که صندوقهایی با نامهایی چون «ستارگان جهانی پایدار» و «مسیر اقلیمی اروپا»، میلیاردها دلار سهام شرکتهای آلاینده را در اختیار دارند.
سرمایهگذاری در پنج آلاینده بزرگ جهان
از مجموع سرمایهگذاریها، بیش از ۱۸ میلیارد دلار به پنج شرکت بزرگ نفتی شامل توتال انرژی، شل، اکسونموبیل، شورون و بیپی اختصاص یافته که همگی در فهرست شرکتهای آلاینده کربنی سال ۲۰۲۳ در رتبههای نخست قرار داشتند. همچنین سهام شرکتهایی نظیر Devon Energy (فعال در حوزه حفاری هیدرولیکی در آمریکا) و Suncor (فعال در استخراج ماسههای نفتی در کانادا) نیز توسط این صندوقها خریداری شده است.
این در حالی است که بر اساس گزارش آوریل ۲۰۲۵ مؤسسه Carbon Tracker، هیچیک از تولیدکنندگان بزرگ نفت و گاز برنامهای مطابق با اهداف اقلیمی بینالمللی ندارند و بسیاری از آنها در سال گذشته حتی برنامههای خود را تضعیف کردهاند.
مدعیان سبز؛ سرمایهگذاران نفتی
بزرگترین دارندگان سهام صنایع فسیلی در میان این صندوقها، شرکتهای سرمایهگذاری JPMorgan، بلکراک و DWS آلمان بودهاند. نکته قابلتوجه این است که این شرکتها مقررات اتحادیه اروپا موسوم به SFDR را نقض نکردهاند؛ زیرا این مقررات بهصراحت سرمایهگذاری در سوختهای فسیلی را ممنوع نکردهاند.
با این حال، فعالان محیطزیست خواستار اصلاح فوری این چارچوب حقوقی شدهاند تا از گمراهی سرمایهگذاران جلوگیری شود.
جورجیا رانزاتو، مدیر تأمین مالی پایدار در سازمان «ترابری و محیطزیست» (T&E) میگوید: «برای صندوقی که ادعای سبز بودن دارد، سرمایهگذاری در شرکتهای نفت و گاز باید خط قرمز باشد. از آنجا که این شرکتها بهطور واقعی به انتقال انرژی کمک نمیکنند، چنین سرمایهگذاریهایی نوعی سبزشویی آشکار است.»
ریچارد هید از مؤسسه Climate Accountability نیز هشدار داد: «بانکها و مدیران دارایی با سرمایهگذاری میلیاردی در شرکتهای فسیلی تحت عنوان سرمایهگذاری سبز، در واقع در حال منحرف کردن منابع مالی مورد نیاز برای انرژی پاک، بهرهوری کربن و فناوریهای حذف دیاکسید کربن هستند.»
تغییر برند صندوقها پس از افشاگری
در پی انتشار این گزارش، سخنگوی شرکت Robeco اعلام کرد که واژه «پایدار» از عنوان صندوق «ستارگان جهانی پایدار» حذف خواهد شد. این صندوق حدود ۴۰ میلیون دلار در توتال انرژی سرمایهگذاری کرده است. روبکو مدعی شده است که ردپای کربنی این صندوق ۲۰ درصد کمتر از شاخص بازار است و گفتوگوهای مؤثری با توتال انرژی داشتهاند.
بر اساس دادههای بورس لندن، صندوقهای سبز مجموعاً ۳۳.۵ میلیارد دلار در ۳۷ شرکت بزرگ سوخت فسیلی سرمایهگذاری کردهاند. این صندوقها تحت مقررات SFDR – مواد ۸ و ۹ – فعالیت میکنند؛ قوانینی که بهطور خاص به ترویج اهداف زیستمحیطی و اجتماعی و سرمایهگذاریهای پایدار مربوط هستند.
واژههای سبز؛ ویترینی برای نفت
تحقیقات نشان داده که تنها در ماه مارس ۲۰۲۵، بیش از یک میلیارد دلار از سرمایهگذاریها در پنج شرکت بزرگ نفتی، از سوی صندوقهایی انجام شده که در عنوان خود واژههایی نظیر «اقلیم»، «پایدار» یا «ESG» (محیطزیست، اجتماع و حکمرانی) را دارند:
- صندوق «مسیر اقلیمی اروپا» متعلق به شرکت LGIM، مجموعاً ۸۸ میلیون دلار در سهام شرکتهای شل، بیپی و توتال انرژی سرمایهگذاری کرده است.
- صندوق «ستارگان پایدار جهانی» متعلق به Robeco، ۴۰ میلیون دلار در توتال انرژی سرمایه دارد.
- صندوق «جهانی ESG» متعلق به State Street نیز ۴۳ میلیون دلار در پنج شرکت نفتی سرمایهگذاری کرده است.
در مجموع، LGIM حدود ۲۱۰ میلیون دلار، روبکو ۲۰۷ میلیون دلار و استیت استریت ۲۴۳ میلیون دلار در قالب «صندوقهای سبز» سرمایهگذاری کردهاند.
مقررات ناکارآمد و تغییرات دیرهنگام
شرکتهای دارای بیشترین سهم در سرمایهگذاری فسیلی در این صندوقها شامل JPMorgan با ۳.۲ میلیارد دلار، DWS آلمان با ۲.۲ میلیارد دلار و بلکراک با ۱.۷ میلیارد دلار هستند.
با اینکه مقررات SFDR بهطور رسمی برای اهداف بازاریابی طراحی نشدهاند، اما شرکتها از آن برای نمایش «اعتبار زیستمحیطی» محصولات مالی خود استفاده کردهاند.
سازمان نظارت بر بازارهای مالی اروپا (ESMA) در آگوست ۲۰۲۴ خواستار اصلاحات گسترده برای مقابله با سبزشویی شد و دستورالعملهای سختگیرانهتری برای استفاده از واژههای مرتبط با پایداری در نام صندوقها منتشر کرد. این دستورالعملها شامل الزام صندوقهای «در حال گذار» به اثبات مسیر مشخص و قابلسنجش بهسوی پایداری میشود.
آخرین مهلت اجرای این دستورالعملها، ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۴ اعلام شده است. بلکراک و JPMorgan پیشتر اعلام کردهاند که واژههایی نظیر «پایدار» و «ESG» را از برخی نامهای صندوقهای خود حذف خواهند کرد. با این حال، کمپینهای مدنی معتقدند این شرکتها باید زودتر اقدام میکردند.
شرکتهای DWS، LGIM و State Street نیز از اظهار نظر رسمی خودداری کردهاند.
ضعف نظارت و نیاز به ممنوعیت کامل
پل شریبر از سازمان Reclaim Finance گفت: «ما به مقرراتی سختگیرانه نیاز داریم که سرمایهگذاری در شرکتهای توسعهدهنده سوخت فسیلی را در هر صندوقی که عنوان ESG یا پایداری دارد، ممنوع کند. این همان نقطهضعف بزرگ مقررات SFDR است.»
سخنگوی سازمان ESMA نیز تأکید کرد: «تمرکز ما بر اجرای دستورالعملهای فعلی توسط نهادهای نظارتی ملی است. در آینده، در صورت لزوم، امکان اصلاح این دستورالعملها با همکاری نهادهای مسئول بررسی خواهد شد.»
در میان شرکتهای نفتی، تنها توتال انرژی در پاسخ به این افشاگری اعلام کرد که از اهداف توافقنامه پاریس حمایت میکند و استراتژی آن با هدف محدود کردن گرمایش جهانی به زیر ۲ درجه سانتیگراد همسو است. شرکت شل از اظهار نظر خودداری کرد و دیگر شرکتها نیز پاسخی ندادند.
