۱. مروری کلی

گزارش «Europe Sustainable Development Report 2025» عملکرد ۳۸ کشور اروپایی، از جمله کشورهای عضو اتحادیه اروپا (EU)، منطقه تجارت آزاد اروپا (EFTA)، و کشورهای در حال الحاق به اتحادیه اروپا را در خصوص اهداف توسعه پایدار سازمان ملل (SDGs) ارزیابی می‌کند. این گزارش توسط شبکه راه‌حل‌های توسعه پایدار (SDSN) و موسسه علوم زیست‌محیطی دانشگاه لیدن تهیه شده است.

۲. رتبه‌بندی کلی کشورهای اروپایی در شاخص SDG (شاخص توسعه پایدار)

• فنلاند برای چهارمین سال پیاپی در صدر جدول قرار دارد.
• کشورهای حوزه اسکاندیناوی (سوئد، دانمارک، نروژ) عملکرد بسیار بالایی دارند.
• بوسنی و هرزگوین، ترکیه، و جمهوری آذربایجان پایین‌ترین رتبه‌ها را کسب کرده‌اند.

جدول رتبه‌بندی کلی (رتبه/کشور/امتیاز):

۳. مهم‌ترین یافته‌ها

• هیچ کشوری در اروپا هنوز به‌طور کامل به همه اهداف توسعه پایدار دست نیافته است.
• اهداف مرتبط با اقلیم (SDG13)، تنوع زیستی (SDG15)، مصرف و تولید پایدار (SDG12) و کشاورزی پایدار (SDG2) همچنان با چالش‌های اساسی مواجه‌اند.
• پیشرفت در زمینه برابری جنسیتی (SDG5) و آب پاک (SDG6) در بسیاری از کشورها متوقف یا کند شده است.
• بیش از نیمی از کشورهای اروپایی در مسیر دستیابی به SDGهای مربوط به آموزش با کیفیت (SDG4) و زیرساخت (SDG9) هستند.

۴. چالش‌های اصلی اروپا

• نابرابری در داخل کشورها: رشد اقتصادی در بسیاری از کشورها نابرابر بوده و شکاف درآمدی همچنان مسئله‌ای مهم است.
• تأثیرات فرامرزی منفی: مصرف کشورهای اروپایی اغلب به آلودگی و بهره‌کشی از منابع در سایر کشورها منجر می‌شود.
• کاهش بودجه کمک‌های توسعه‌ای (ODA): بسیاری از کشورهای پیشرفته سهم تعیین‌شده ۰.۷ درصد از تولید ناخالص داخلی برای کمک‌های توسعه‌ای را رعایت نکرده‌اند.
• پیشرفت ناکافی در SDG13 (اقلیم): در حالی که برخی کشورها کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای را تجربه کرده‌اند، هنوز انطباق با اهداف پیمان پاریس کامل نشده است.

۵. پیشنهادات سیاستی

1. تدوین برنامه‌های ملی برای اجرای SDGها در همه کشورهای اروپایی، به ویژه کشورهای غیرعضو اتحادیه اروپا.
2. افزایش شفافیت و مسئولیت‌پذیری در سطح اتحادیه اروپا و دولت‌های ملی از طریق گزارش‌دهی عمومی و سالانه.
3. هم‌راستا کردن سیاست‌های مالی، تجاری و اقلیمی با اهداف توسعه پایدار.
4. تقویت همکاری‌های بین‌المللی و منطقه‌ای، به‌ویژه با کشورهای کم‌درآمد.
5. تسهیل مشارکت جامعه مدنی، دانشگاهیان و بخش خصوصی در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با توسعه پایدار.

یافته‌های تکمیلی از گزارش ESDR 2025

۱. کاهش سرعت پیشرفت

• میانگین امتیاز شاخص SDG در اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۵ برابر با ۷۲.۸ درصد است.
• سرعت پیشرفت اهداف توسعه پایدار در دوره ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳ (با میانگین رشد ۰.۸ واحد) بیش از دو برابر کندتر از دوره ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۹ (با رشد ۱.۹ واحد) بوده است.
• در مناطق پیشرفته‌تر مانند اروپای شمالی و غربی، حتی پسرفت‌هایی در اهداف اجتماعی-اقتصادی مشاهده شده است.

۲. عملکرد بر اساس شاخص “هیچ‌کس را جا نگذار” (LNOB)

• بهترین عملکرد در این شاخص از آن نروژ، فنلاند، ایسلند، دانمارک و سوئد است؛ به دلیل پایین بودن نابرابری درآمد و فقر مادی.
• کشورهای بالتیک، اروپای مرکزی و شرقی در انتهای جدول LNOB قرار دارند.
• کشورهای نامزد عضویت در اتحادیه اروپا همچون صربستان و ترکیه، فاصله زیادی با سطح کشورهای اتحادیه دارند.

۳. شاخص‌های با بیشترین پیشرفت و پسرفت

✅ شاخص‌های با بیشترین پیشرفت از ۲۰۱۵:

• افزایش دسترسی خانوارها به اینترنت و پهن‌باند
• افزایش حضور زنان در مدیریت ارشد
• بهبود درآمد خالص خانوارها و کاهش نرخ بیکاری

❌ شاخص‌های با بیشترین پسرفت:

• افزایش نابرابری در عملکرد ریاضی دانش‌آموزان بر اساس وضعیت اجتماعی-اقتصادی
• افت امتیاز آزمون‌های بین‌المللی مانند PISA
• کاهش آزادی رسانه‌ها
• افزایش شکاف سلامت خوداظهاری بر اساس سطح درآمد

۴. تأثیرات منفی فرامرزی اروپا (Spillovers)

• اتحادیه اروپا سهم قابل‌توجهی در تأثیرات زیست‌محیطی ناشی از زنجیره‌های تأمین جهانی دارد.
• کشورهای اروپایی واردکننده کالاهایی هستند که منشأ تخریب زیست‌محیطی در کشورهای دیگرند (جنگل‌زدایی، آلودگی، کار کودک، غیره).
• شاخص بین‌المللی «Spillover Index» نشان می‌دهد که اروپا علی‌رغم عملکرد داخلی مناسب، تأثیرات منفی جهانی بالایی دارد.

۵. چالش‌های کلیدی در اهداف خاص

• SDG 2 (غذا و کشاورزی پایدار): ناکارآمدی در اصلاح سیستم غذایی و کشاورزی، چالشی جدی است. مطالعه مکملی نیز در این زمینه توسط SDSN و EESC منتشر شده است.
• SDG 16 و ۱۷ (صلح، عدالت و شراکت): برخی کشورها روندی پس‌رونده در کیفیت نهادها، آزادی بیان و همکاری‌های بین‌المللی داشته‌اند.
• شاخص آزادی رسانه‌ها در اروپا طی سال‌های اخیر رو به کاهش گذاشته است، به‌ویژه در کشورهای درگیر بحران یا فشارهای سیاسی.

۶. پیش‌بینی روند هم‌گرایی

• با نرخ رشد فعلی، کشورهایی چون:
  • اروپای جنوبی: 19 سال
  • اروپای مرکزی و شرقی: 23 سال
  • کشورهای بالتیک: 27 سال
  • کشورهای نامزد عضویت: 66 سال
    زمان نیاز دارند تا به سطح عملکرد اروپای شمالی برسند.

۶. پیوست‌ها و داده‌ها

گزارش شامل جداول گسترده‌ای از شاخص‌ها و نمرات هر کشور در تمامی ۱۷ SDG است. همچنین تحلیلی از روند تاریخی و سناریوهای آینده برای هر کشور ارائه می‌دهد که می‌تواند برای سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان بسیار مفید باشد.

مطالعه مشروح این گزارش