افزایش بیسابقه قیمت انرژی در پی جنگ ایران، کشورها و سرمایهگذاران را بهطور همزمان به سمت انرژیهای تجدیدپذیر، بهویژه خورشیدی، سوق داده است؛ روندی که با چالشهای زیرساختی و سیاسی نیز همراه است.
با تشدید تنشهای ژئوپلیتیکی و وقوع جنگ ایران، بازار جهانی انرژی با یکی از شدیدترین شوکهای خود در دهههای اخیر مواجه شده است. این بحران، بهویژه در اروپا، آسیا و آفریقا، موجب افزایش ناگهانی قیمت برق و گاز شده و دولتها و مصرفکنندگان را به سمت گزینههای جایگزین سوق داده است.
کمیسیونر انرژی اتحادیه اروپا تأکید کرده است که وابستگی به گاز باید هرچه سریعتر کاهش یابد و توسعه انرژیهای پاک در اولویت قرار گیرد. در همین راستا، تقاضا برای سیستمهای خورشیدی خانگی در اروپا بهطور چشمگیری افزایش یافته است، زیرا خانوارها تلاش میکنند خود را در برابر افزایش هزینههای انرژی مصون کنند.
در آسیا، کشورهایی مانند چین و هند سرمایهگذاری در «هیدروژن سبز» (Green Hydrogen: نوعی سوخت پاک که از الکترولیز آب با استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر تولید میشود) را افزایش دادهاند، هرچند کشورهای غربی به دلیل هزینههای بالا، از اهداف بلندپروازانه اولیه خود عقبنشینی کردهاند.
همزمان، چین بهعنوان بزرگترین تولیدکننده تجهیزات خورشیدی، شاهد افزایش تقاضای جهانی برای محصولات خود بوده است. کشورهایی در جنوبشرق آسیا و آفریقا نیز پیش از افزایش قیمتها، اقدام به واردات گسترده پنلهای خورشیدی کردهاند. این روند با حذف مشوقهای صادراتی چین و اختلال در عرضه انرژی، شدت بیشتری گرفته است.
در ایالات متحده نیز سیاستهای محدودکننده صدور مجوز برای پروژههای بادی و خورشیدی با مخالفت قضایی مواجه شده و برخی از این موانع بهطور موقت رفع شدهاند. با این حال، کارشناسان تأکید میکنند که چالش اصلی توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، نه اقتصادی، بلکه اجرایی است.
هری بنهام، مشاور مؤسسه «کربن تراکر» (Carbon Tracker: اندیشکده مالی مستقل در حوزه انرژی و اقلیم)، در اینباره میگوید: «محدودیت اصلی اکنون در تحویل و اجرا است، نه در توجیه اقتصادی. مشکلاتی مانند صدور مجوز، ظرفیت شبکه و کمبود نیروی متخصص، سرعت توسعه را کاهش دادهاند.»
در سطح سیاستگذاری، همزمان با این تحولات، نشست بینالمللی «گذار از سوختهای فسیلی» در کلمبیا در حال برگزاری است. این نشست با هدف تبدیل تعهدات حقوقی اقلیمی به اقدامات اجرایی برگزار شده و بر مسئولیت حقوقی دولتها در کاهش انتشار گازهای گلخانهای تأکید دارد.
کارشناسان حقوقی هشدار دادهاند کشورهایی که همچنان به توسعه سوختهای فسیلی ادامه دهند، با پیامدهای حقوقی و سیاسی جدی مواجه خواهند شد. بهگفته آنها، شکاف میان علم، قانون و اراده سیاسی همچنان بزرگترین مانع در مسیر مقابله با تغییرات اقلیمی است.
در کنار این تحولات، پیشبینی بازگشت پدیده «النینو» نیز نگرانیها را درباره تأثیرات همزمان بحران انرژی و تغییرات اقلیمی بر امنیت غذایی افزایش داده است؛ موضوعی که میتواند فشار مضاعفی بر اقتصاد جهانی وارد کند.
