گزارش پیشرفت «اهداف توسعه پایدار ۲۰۲۵» سازمان ملل نشان میدهد تنها بخشی کوچک از اهداف جهانی در مسیر تحقق قرار دارد. بر اساس این ارزیابی، از میان اهداف و زیرهدفهای قابل سنجش، فقط حدود ۱۸ درصد روی ریل هستند، در حالی که بقیه یا با پیشرفت کند، یا در وضعیت رکود و حتی پسرفت قرار گرفتهاند. این تصویر، در کنار شکافهای عمیق دادهای و بحران تأمین مالی آمار، نشان میدهد که رسیدن به دستورکار ۲۰۳۰ در پنج سال باقیمانده بیش از هر زمان دیگری نیازمند تصمیمهای سیاسی سخت و سرمایهگذاری هدفمند است.

جدول خلاصه وضعیت ۱۷ هدف توسعه پایدار در سال ۲۰۲۵
(مرور کیفی بر اساس ترکیب اهداف رویریل، پیشرفت متوسط، رکود و پسرفت)
| شماره هدف (توسعه پایدار) | عنوان هدف | وضعیت کلی در ۲۰۲۵ (جهانی) |
|---|---|---|
| هدف ۱ | فقرزدایی | پیشرفت ناکافی؛ بهروز شدن خط فقر، تعداد فقرا را بالاتر نشان میدهد و مسیر تا ۲۰۳۰ دورتر شده است. |
| هدف ۲ | ریشهکنی گرسنگی | بهبود خفیف بعد از اوجگیری دوران کرونا، اما گرسنگی و ناامنی غذایی هنوز بالاتر از سطح ۲۰۱۵ است. |
| هدف ۳ | سلامت و تندرستی | دستاوردهایی در کاهش مرگومیر و بیماریهای واگیر، اما چالش بزرگ در بیماریهای غیرواگیر، مصرف دخانیات و خودکشی باقی است. |
| هدف ۴ | آموزش باکیفیت | ثبت رشد در ثبتنام و تکمیل تحصیلات، اما کند شدن پیشرفت و بحران کیفیت یادگیری و نابرابری. |
| هدف ۵ | برابری جنسیتی | همچنان یکی از عقبماندهترین اهداف؛ اصلاحات قانونی پیش رفته، اما تبعیض ساختاری و شکاف قدرت و مالکیت پابرجاست. |
| هدف ۶ | آب پاک و بهداشت | بهرهوری استفاده از آب بهتر شده، ولی دسترسی همگانی و همکاری فرامرزی بسیار عقب است. |
| هدف ۷ | انرژی پاک و مقرونبهصرفه | پیشرفت نسبتاً سریع در دسترسی به برق و گسترش تجدیدپذیرها؛ اما شکاف در دسترسی به پختوپز پاک و سرمایهگذاری پایدار باقی است. |
| هدف ۸ | کار شایسته و رشد اقتصادی | کاهش تدریجی «فقر شغلی»، ولی بازار کار در کشورهای کمدرآمد و شکننده هنوز بسیار آسیبپذیر است. |
| هدف ۹ | صنعت، نوآوری و زیرساخت | رشد تولید صنعتی و زیرساختهای دیجیتال در برخی مناطق، اما نابرابری در دسترسی و انتشار کربن صنعتی چالشساز است. |
| هدف ۱۰ | کاهش نابرابریها | نابرابری بین کشورها و درون کشورها همچنان پایدار؛ انتقال منابع و بدهیها هنوز با مقیاس نیاز همخوان نیست. |
| هدف ۱۱ | شهرها و جوامع پایدار | بحران affordability مسکن، رشد سکونتگاههای غیررسمی و کمبود سرمایه برای زیرساخت مقاوم در برابر اقلیم. |
| هدف ۱۲ | تولید و مصرف مسئولانه | الگوی مصرف منابع، زباله و ضایعات غذایی هنوز از مرزهای پایدار عبور میکند؛ سیاستهای چرخشی فراگیر نشدهاند. |
| هدف ۱۳ | اقدام اقلیمی | انتشارها هنوز با مسیر ۱.۵ درجه همخوان نیست؛ شوکهای اقلیمی و شکاف سازگاری در حال تعمیق است. |
| هدف ۱۴ | زندگی زیر آب | فشار بر اقیانوسها از طریق صید بیرویه، آلودگی پلاستیکی و اسیدیشدن در حال افزایش است؛ حفاظت دریایی به اندازه کافی گسترش نیافته است. |
| هدف ۱۵ | زندگی روی زمین | جنگلزدایی خالص کاهش یافته اما متوقف نشده؛ تنوع زیستی همچنان در حال افول است و گونههای زیادی در معرض خطر بالای انقراضاند. |
| هدف ۱۶ | صلح، عدالت و نهادهای کارآمد | موج جدید تعارضات مسلحانه و افزایش تلفات غیرنظامیان، بهویژه زنان و کودکان، مسیر صلح را معکوس کرده است؛ در عین حال برخی شاخصهای شفافیت نهادی بهبود یافتهاند. |
| هدف ۱۷ | مشارکتها و اجرا | کمکهای توسعهای و تأمین مالی دادهها افزایش یافته، اما روند کاهشی اخیر در ODA و تمرکز منابع در چند اهداکننده، اجرای پایدار را تهدید میکند. |

جدول منتخب شاخصهای کلیدی توسعه پایدار
| شاخص | مقدار تقریبی / سال | نکته تحلیلی |
|---|---|---|
| جمعیت دچار فقر شدید (خط فقر بینالمللی ۳ دلار در روز، PPP ۲۰۲۱) | حدود ۸۰۸ میلیون نفر؛ معادل ۹.۹٪ جمعیت جهان در ۲۰۲۵ | بهروزرسانی خط فقر باعث افزایش عدد برآورد شده است و تحقق ریشهکنی فقر تا ۲۰۳۰ «بسیار بعید» توصیف میشود. |
| پوشش حداقل یک مزیت حمایت اجتماعی | ۵۲.۴٪ جمعیت جهان در ۲۰۲۳؛ ۳.۸ میلیارد نفر هنوز بدون پوشش | برای اولینبار بیش از نصف جهان زیر پوشش هستند، اما شکاف میان کشورهای ثروتمند و فقیر بسیار بزرگ است. |
| سهم جمعیت دارای فقر شغلی (کمتر از ۲.۱۵ دلار در روز) | ۶.۹٪ شاغلان در ۲۰۲۴؛ بیش از ۲۴۰ میلیون نفر | در مقایسه با ۲۰۱۵ کاهش یافته اما در کشورهای کمترتوسعهیافته و محصور در خشکی هنوز نزدیک به یکسوم نیروی کار فقیر هستند. |
| شیوع گرسنگی | حدود ۸.۲٪ جمعیت جهان در ۲۰۲۴؛ ۶۳۸ تا ۷۲۰ میلیون نفر | نسبت به ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ کمی کاهش یافته، اما همچنان بالاتر از سطح آغاز دوران SDG است. |
| متوسط سهم درآمد صرفشده برای مسکن | ۳۱٪ درآمد خانوار در ۱۲۴ کشور (۲۰۲۳) | فشار هزینه مسکن در آفریقای زیرصحرا به بیش از ۴۳٪ میرسد و بحران affordability تبدیل به تهدیدی جهانی برای شهرهای پایدار شده است. |
در ادامه، به مرور تفصیلی وضعیت هر یک از ۱۷ هدف بر اساس گزارش ۲۰۲۵ می پردازیم.
هدف ۱ – فقرزدایی (No Poverty)
گزارش ۲۰۲۵ با تغییر مهمی در سنجش فقر آغاز میشود: بانک جهانی خط فقر بینالمللی را از ۲.۱۵ دلار (PPP ۲۰۱۷) به ۳ دلار (PPP ۲۰۲۱) افزایش داده است. نتیجه این بهروزرسانی این است که اگرچه در بازه ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۲ حدود ۱.۵ میلیارد نفر از فقر شدید خارج شدهاند، اما تعداد فقیران شدید در سال ۲۰۲۵ حدود ۸۰۸ میلیون نفر برآورد میشود؛ یعنی تقریباً یک نفر از هر ۱۰ نفر روی زمین.
مسیر رسیدن به فقر صفر تا ۲۰۳۰، تحت این خط فقر جدید، عملاً دورتر شده است. گزارش نشان میدهد اگر روند فعلی ادامه یابد، نزدیک به ۹ درصد جمعیت جهان در ۲۰۳۰ همچنان در فقر شدید خواهند بود و فقط حدود یکپنجم کشورها میتوانند هدف نصفکردن فقر ملی را محقق کنند.
در عین حال، خبر مهم مثبت این است که برای نخستینبار، بیش از نیمی از جمعیت جهان – حدود ۵۲.۴ درصد – حداقل یک نوع مزیت حمایت اجتماعی (مثل یارانه نقدی، بیمه بیکاری، مستمری بازنشستگی و…) دریافت میکنند؛ اما ۳.۸ میلیارد نفر همچنان هیچ نوع پوشش رسمی ندارند. در کشورهای کمدرآمد، پوشش فقط حدود ۱۰ درصد است، درحالیکه در کشورهای ثروتمند به نزدیک ۸۶ درصد میرسد.
تحلیل سیاستی: برای نزدیکشدن به هدف ۱، دنیا ناچار است سه مسیر را همزمان دنبال کند: افزایش سریع پوشش حمایت اجتماعی در کشورهای فقیر، جبران شکاف بودجهای در آموزش، سلامت و تأمین اجتماعی، و تمرکز ویژه بر مناطق درگیر مناقشه و کشورهای آفریقای زیرصحرا که بیش از سهچهارم فقیران شدید جهان را در خود جای دادهاند.
هدف ۲ – ریشهکنی گرسنگی (Zero Hunger)
پس از جهش ناگهانی گرسنگی در دوران کووید-۱۹ و شوک جنگها و بحرانهای قیمت غذا، ۲۰۲۴ نشانهای از «بهبود جزئی» را ثبت کرد: نسبت جمعیت دچار گرسنگی از ۸.۷ درصد در ۲۰۲۲ به ۸.۲ درصد در ۲۰۲۴ کاهش یافته، اما همچنان بالاتر از سطح ۲۰۱۵ است. تعداد افراد گرسنه بین ۶۳۸ تا ۷۲۰ میلیون نفر برآورد میشود.
در کنار گرسنگی، ناامنی غذایی متوسط تا شدید، نزدیک به ۲.۳ میلیارد نفر را تحت تأثیر قرار میدهد. این یعنی تقریباً یک نفر از هر چهار نفر روی کره زمین، دسترسی مطمئن به غذای کافی و مغذی ندارد.
وضعیت تغذیه کودکان نیز هشداردهنده است. سوءتغذیه مزمن (کوتاهقدی) در میان کودکان زیر ۵ سال از ۲۶.۴ درصد در ۲۰۱۲ به ۲۳.۲ درصد در ۲۰۲۴ کاهش یافته، اما روند کند شده و نشانههایی از توقف یا حتی معکوسشدن در برخی مناطق مشاهده میشود. بیش از ۸۶ درصد کودکان دچار کوتاهقدی در کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط پایین زندگی میکنند.
گزارش همچنین به افزایش خفیف اضافهوزن کودکان، و کاهش آهسته لاغری حاد (wasting) اشاره میکند؛ الگویی که نشان میدهد همزمان با گرسنگی و کمغذایی، نوعی «گذار تغذیهای ناسالم» در حال شکلگیری است.
در سطح سیاست، سرمایهگذاری دولتی در کشاورزی در سال ۲۰۲۳ به ۷۰۱ میلیارد دلار رسیده است؛ اما شاخص «جهتگیری کشاورزی» کاهش یافته و نشان میدهد مخارج عمومی هنوز به اندازه اهمیت بخش کشاورزی در اقتصاد و معیشت مردم وزن نگرفته است.
هدف ۳ – سلامت و تندرستی (Good Health and Well-Being)
در حوزه سلامت، تصویر ترکیبی است:
• بیماریهای واگیر مثل مالاریا، HIV و سل در بسیاری از مناطق کنترل شدهاند، اما شوکهای جدید – از پاندمیها تا بحران آبوهوا – بار سیستم سلامت را بالا نگه داشتهاند.
• بیماریهای غیرواگیر (سرطان، بیماریهای قلبی، دیابت و بیماریهای روانی) در حال تبدیل شدن به عامل اصلی مرگومیر و ناتوانی هستند.
گزارش نشان میدهد مصرف دخانیات در برخی کشورها کاهش یافته، اما هنوز حدود ۱.۲۵ میلیارد نفر در جهان از محصولات دخانی استفاده میکنند و فقط ۵۶ کشور روی مسیر تحقق هدف کاهش ۳۰ درصدی شیوع مصرف تا ۲۰۲۵ هستند.
از سوی دیگر، مصرف الکل سرانه جهانی از ۵.۷ لیتر در ۲۰۱۰ به ۵ لیتر در ۲۰۲۲ کاهش یافته، اما بار بیماریها و آسیبهای مرتبط با الکل همچنان بالاست، بهویژه در آفریقا و اروپا.
در حوزه سلامت روان، حدود ۷۲۷ هزار نفر در سال ۲۰۲۱ بر اثر خودکشی جانباختهاند. نرخ جهانی خودکشی از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۱ کاهش یافته، اما در آمریکای شمالی، آمریکای لاتین و بخشی از جنوب شرق آسیا روند صعودی دیده میشود.
در مورد سیستم سلامت، جهان با کمبود حدود ۱۴.۷ میلیون نیروی سلامت مواجه است؛ با اینکه طی یک دهه اخیر تعداد پزشکان، پرستاران، ماماها و داروسازان رشد کرده، اما توزیع بهشدت نابرابر است: در کشورهای ثروتمند بهطور متوسط برای هر ۶۴ نفر یک نیروی سلامت وجود دارد، ولی در کشورهای کمدرآمد این نسبت به یک نفر برای هر ۶۲۱ نفر میرسد.
هدف ۴ – آموزش باکیفیت (Quality Education)
آموزش بهعنوان موتور اصلی توسعه پایدار، در گزارش ۲۰۲۵ وضعیتی «پیشرفت اما ناکافی» دارد. از ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴، نرخ تکمیل دوره ابتدایی، متوسطه اول و متوسطه دوم به ترتیب به ۸۸، ۷۸ و ۶۰ درصد رسیده است؛ رشدی محسوس نسبت به ۲۰۱۵، و دختران در اکثر مناطق کمی از پسران جلو زدهاند.
با این حال، ۲۷۲ میلیون کودک و نوجوان در ۲۰۲۳ هنوز خارج از مدرسه هستند، و کیفیت یادگیری در بسیاری کشورها رو به افول است؛ یافتهای که با دادههای سواد پایه و آزمونهای ریاضی و خواندن همخوان است.
نرخ سواد جوانان از ۹۱ درصد در ۲۰۱۴ به ۹۳ درصد در ۲۰۲۴ رسیده، اما در آفریقای زیرصحرا و اقیانوسیه (بهجز استرالیا و نیوزیلند) همچنان پایین است و در حدود ۷۵ و ۷۳ درصد باقی مانده است.
زیرساخت مدارس نیز تصویر دوگانهای دارد: دسترسی مدارس ابتدایی به برق در جهان بیش از ۱۰ واحد درصد افزایش یافته و اینترنت مدرسه بعد از کرونا جهش کرده است، اما هنوز بیش از ۲۰ درصد مدارس ابتدایی برق، آب آشامیدنی یا سرویس بهداشتی مناسب ندارند و در کشورهای کمترتوسعهیافته بیش از نصف مدارس از برق و دوسوم از ابزارهای دیجیتال محروماند.
هدف ۵ – برابری جنسیتی (Gender Equality)
گزارش ۲۰۲۵ میگوید سه دهه پس از «اعلامیه پکن»، برابری جنسیتی هنوز «دستنیافتنی» است. اگرچه ۹۹ اصلاح حقوقی مثبت بین ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴ برای حذف تبعیضها انجام شده – از اصلاح قوانین کار و دستمزد برابر تا تقویت حمایت در برابر خشونت خانگی – اما هیچ کشوری در چهار حوزه اصلی حقوقی (زندگی عمومی، خشونت علیه زنان، کار و مزایای اقتصادی، و خانواده و ازدواج) نمره کامل نمیگیرد.
در سیاست، زنان در آغاز ۲۰۲۵ فقط ۲۷.۲ درصد کرسیهای پارلمانهای ملی را در اختیار دارند؛ افزایشی حدود ۵ واحد درصدی نسبت به ۲۰۱۵، اما رشد سالانه در دو سال اخیر کُند شده است. حضور زنان در شوراهای محلی هم نزدیک به ۳۵.۵ درصد است و متوقف شده.
در حوزه خشونت و هنجارها، نزدیک به یکپنجم زنان ۲۰–۲۴ساله هنوز پیش از ۱۸سالگی ازدواج کردهاند، و کاهش جهانی کودکهمسری بیشتر مرهون جنوب آسیاست؛ در آفریقای زیرصحرا سطح کودکهمسری حدود ۳۱ درصد و در حال افزایش عدد مطلق است.
بیش از ۲۳۰ میلیون زن و دختر دچار ناقصسازی جنسی (FGM) شدهاند، و برای حذف این عمل تا ۲۰۳۰ باید سرعت پیشرفت ۲۷ برابر شود.
در مالکیت زمین، ۵۸ درصد از ۸۴ کشور بررسیشده از منظر حقوق زنان بر زمین، چارچوبهای حقوقی ناکافی دارند و در حدود ۸۰ درصد کشورها کمتر از نیمی از زنان مالکیت یا حقوق امن بر زمین کشاورزی دارند؛ در نزدیک به نیمی از آنها مردان دستکم دو برابر زنان مالک هستند.
هدف ۶ – آب پاک و بهداشت (Clean Water and Sanitation)
بین ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲، بهرهوری استفاده از آب در سطح جهانی حدود ۲۳ درصد افزایش یافته؛ یعنی تولید اقتصادی بیشتری به ازای هر مترمکعب آب مصرفی حاصل شده است و بهرهوری از ۱۷.۵ دلار به ۲۱.۵ دلار به ازای هر مترمکعب رسیده است.
اما پشت این میانگین جهانی، شکاف عمیق وجود دارد: بیش از نیمی از کشورها زیر آستانه ۲۰ دلار هستند و مناطق مانند آسیای مرکزی و جنوبی کمترین بهرهوری را ثبت کردهاند، درحالیکه اروپا، آمریکای شمالی و اقیانوسیه بالاتر از متوسط جهانیاند.
همچنین فقط برای حدود نیمی از حوضههای آب فرامرزی ترتیبات همکاری عملیاتی (مانند سازوکارهای مشترک مدیریت و هشدار سیلاب) وجود دارد و بیش از ۲۰ کشور هیچ سازوکار رسمی برای مدیریت مشترک منابع آب مشترک ندارند.
هدف ۷ – انرژی پاک و مقرونبهصرفه (Affordable and Clean Energy)
گزارش نشان میدهد دسترسی به برق همچنان رو به بهبود است و نسبت جمعیت دارای اتصال به شبکه برق در جهان به سطح بیسابقهای رسیده، درحالیکه انرژیهای تجدیدپذیر سهمی بیش از ۳۰ درصد از تولید برق جهانی و نزدیک به ۸۰ درصد از ظرفیت جدید تولید برق را تشکیل میدهند.
در عین حال، دسترسی به سوخت و فناوری پاک برای پختوپز عقبمانده است و صدها میلیون نفر – بهویژه در آفریقا و مناطق روستایی آسیا – همچنان به سوختهای جامد متکیاند؛ موضوعی که هم سلامت (آلودگی هوای داخل منزل) و هم جنگلها را تهدید میکند.
خلاصه اینکه هدف ۷ در بُعد برق و تجدیدپذیرها نسبتا امیدوارکننده است، اما «گذار عادلانه انرژی» بدون حل مسئله پختوپز پاک و بدون سرمایهگذاری برای شبکههای توزیع در کشورهای فقیر کامل نخواهد شد.
هدف ۸ – کار شایسته و رشد اقتصادی (Decent Work and Economic Growth)
نرخ «فقر شغلی» – یعنی افراد شاغلی که هنوز کمتر از ۲.۱۵ دلار در روز درآمد دارند – در جهان از ۸.۴ درصد در ۲۰۱۵ به ۶.۹ درصد در ۲۰۲۴ کاهش یافته، اما این بهبود عمدتاً در آسیا رخ داده و در کشورهای کمترتوسعهیافته تقریباً سه کارگر از هر ده نفر در فقر شدید کار میکنند.
در جزئیات، کارگران در اقتصاد غیررسمی، زنان، جوانان و مهاجران، بیش از دیگران در معرض بیکاری، اشتغال کمکیفیت و نبود شبکههای ایمنی هستند.
برای تحقق هدف ۸، جهان به رشد اقتصادی «سبز و اشتغالزا» نیاز دارد؛ رشدی که همزمان با کاهش شدت کربن و بهرهوری بالاتر منابع، اشتغال باکیفیت ایجاد کند – چیزی که در بسیاری اقتصادها هنوز در حد شعار باقی مانده است.
هدف ۹ – صنعت، نوآوری و زیرساخت (Industry, Innovation and Infrastructure)
گزارش ۲۰۲۵ نشان میدهد تولید صنعتی جهانی پس از شوک کرونا به مدار رشد بازگشته، اما توزیع آن نابرابر است؛ برخی مناطق از جمله آفریقا هنوز از شکنندگی زنجیرههای ارزش، بدهی و محدودیت سرمایهگذاری رنج میبرند.
در زیرساخت، دسترسی به اینترنت و پهنباند بهشدت رشد کرده و از ۲۰۱۵ تاکنون بیش از ۷۰ درصد افزایش در اتصال ثبت شده است. با اینحال شکاف دیجیتال میان کشورها و گروههای درآمدی، تهدیدی جدی برای عدالت فرصتهاست.
از منظر اقلیم، کاهش شدت کربن در بخش صنعتی هنوز با سرعت لازم برای دستیابی به خنثیسازی کربن همخوان نیست و بسیاری کشورها به فناوری و سرمایه بیشتر برای صنایع سبز نیاز دارند.
هدف ۱۰ – کاهش نابرابریها (Reduced Inequalities)
اگرچه گزارش ۲۰۲۵ فصل مستقلی برای هدف ۱۰ دارد، پیام کلی آن روشن است: نابرابری درآمدی و ثروت درون کشورها و بین کشورها هنوز در سطحی بالاتر از دهههای پیش باقی مانده است. جریانهای رسمی کمک توسعهای، سرمایهگذاری خارجی و انتقال فناوری هنوز متناسب با نیازهای کشورهای کمترتوسعهیافته نیست.
در داخل کشورها، نابرابری در دسترسی به آموزش، سلامت، خدمات عمومی و فرصتهای شغلی همچنان با جنسیت، قومیت، مهاجرت، ناتوانی و مکان جغرافیایی گره خورده است؛ موضوعی که در دادههای مربوط به آموزش، سلامت، درآمد و مالکیت زمین بهروشنی دیده میشود.
هدف ۱۱ – شهرها و جوامع پایدار (Sustainable Cities and Communities)
گزارش ۲۰۲۵ صراحتاً از «بحران جهانی استطاعت مسکن» سخن میگوید: بین ۱.۶ تا ۳ میلیارد نفر در جهان برای پرداخت هزینه مسکن مشکل دارند و ۱.۱۲ میلیارد نفر در سکونتگاههای غیررسمی و محلات فاقد خدمات پایه زندگی میکنند.
میانگین سهم هزینه مسکن از درآمد خانوار در ۱۲۴ کشور حدود ۳۱ درصد است، اما در آفریقای زیرصحرا به ۴۳.۵ درصد میرسد؛ درحالیکه در اروپا و آمریکای شمالی حدود ۲۱.۴ درصد است.
در کنار این، شهرها در خط مقدم بحران اقلیمی قرار گرفتهاند: نیمی از جمعیت جهان اکنون در شهرها زندگی میکنند و این نسبت تا ۲۰۵۰ به ۷۰ درصد میرسد. تا ۲۰۴۰ بیش از ۲ میلیارد شهرنشین ممکن است با افزایش دمای سالانه حداقل ۰.۵ درجه مواجه شوند و حدود ۳۶ درصد جمعیت شهری در دماهای میانگین ۲۹ درجه یا بالاتر زندگی خواهند کرد. در سال ۲۰۲۵، یک میلیارد نفر در مناطق با خطر بالای سیل رودخانهای زندگی میکنند و مواجهه شهری با سیل ۳.۵ برابر مناطق روستایی شده است.
فضای سبز شهری از ۱۹.۵ درصد در ۱۹۹۰ به ۱۳.۹ درصد در ۲۰۲۰ کاهش یافته است؛ روندی که مقاومت شهرها در برابر گرما، سیل و آلودگی را تضعیف میکند. در حالی که شهرها سالانه به ۴.۵ تا ۵.۴ تریلیون دلار سرمایه برای زیرساخت مقاوم اقلیمی نیاز دارند، در سالهای ۲۰۲۱–۲۰۲۲ فقط ۸۳۱ میلیارد دلار تأمین شده و تنها کمی بیش از ۱ درصد این سرمایه به سازگاری اقلیمی اختصاص یافته است.
خبر نسبتاً مثبت این است که ۱۱۰ کشور راهبردهای کاهش ریسک بلایا را در سطح محلی، هماهنگ با برنامههای ملی، گزارش کردهاند و بهطور متوسط ۷۳ درصد شهرداریها در حال اجرای آنها هستند.
هدف ۱۲ – تولید و مصرف مسئولانه (Responsible Consumption and Production)
این هدف در گزارش ۲۰۲۵ همچنان بهعنوان یکی از حلقههای ضعیف زنجیره SDG باقی مانده است. شدت مصرف منابع، ضایعات غذایی، تولید زباله و آلودگی همچنان بالاتر از ظرفیتهای زیستمحیطی است و گذار به اقتصاد چرخشی در بیشتر کشورها بسیار کند پیش میرود. سیاستهای قیمتگذاری کربن، حذف یارانههای مخرب محیطزیست و تنظیم زنجیرههای ارزش جهانی هنوز در مقیاس لازم اجرا نشدهاند.
در غیاب تغییر ریل در الگوهای تولید و مصرف، دستاوردهای مربوط به فقر، سلامت، اقلیم و تنوع زیستی همواره روی زمینی لرزان بنا میشود.
هدف ۱۳ – اقدام اقلیمی (Climate Action)
هرچند این بخش از گزارش در اینجا بهطور کامل نقل نشده، اما پیام اصلی روشن است: جهان هنوز با مسیر محدودکردن گرمایش به ۱.۵ درجه فاصله زیادی دارد. انتشار گازهای گلخانهای پس از افت کوتاهمدت دوران کرونا دوباره افزایش یافته و تعهدات کنونی کشورها در قالب NDCها کافی نیست.
همزمان، آسیبپذیری در برابر شوکهای اقلیمی – از موجهای گرما و خشکسالی تا سیل و طوفان – بهویژه در کشورهای فقیر و جزیرهای بهسرعت در حال تشدید است. شکاف مالی سازگاری (adaptation finance gap) همچنان گسترده است و بخش کوچکی از سرمایه اقلیمی به اقدامات سازگاری اختصاص مییابد؛ عددی که در مورد شهرها فقط اندکی بالاتر از ۱ درصد سرمایهگذاری مرتبط با اقلیم است.
هدف ۱۴ – زندگی زیر آب (Life Below Water)
در حوزه اقیانوسها و دریاها، گزارش بر سه محور هشدار میدهد:
• فشار فزاینده بر ذخایر ماهیگیری و تداوم صید بیش از حد در بسیاری از حوضهها.
• پیشروی اسیدیشدن اقیانوسها و گرمشدن آبها که اکوسیستمهای دریایی – از آبسنگهای مرجانی تا مناطق قطبی – را تهدید میکند.
• سرعت ناکافی در ایجاد و اجرای مناطق حفاظتشده دریایی مؤثر، مخصوصاً در آبهای آزاد.
بدون تغییرات جدی در شیوه مدیریت شیلات، کنترل آلودگی پلاستیکی و اجرای برنامههای اقتصاد آبی پایدار، هدف ۱۴ دور از دسترس باقی خواهد ماند.
هدف ۱۵ – زندگی روی زمین (Life on Land)
در خشکی، روند جنگلزدایی در دهه گذشته کند شده، اما توقف نشده است و از دسترفتن جنگلهای استوایی، بهویژه در حوضه آمازون، کنگو و جنوبشرق آسیا، همچنان نگرانی اصلی است.
تنوع زیستی روی زمین تحت فشار شدید ناشی از تغییر کاربری اراضی، کشاورزی صنعتی، گونههای مهاجم، آلودگی و اقلیم قرار دارد و درصد قابل توجهی از گونههای شناختهشده در معرض خطر بالای انقراض هستند.
گزارش تأکید میکند که اجرای کامل چارچوب جهانی تنوع زیستی (Kunming-Montreal) برای نزدیک شدن به هدف ۱۵ حیاتی است؛ از جمله حفاظت مؤثر ۳۰ درصد خشکیها تا ۲۰۳۰، احیای اکوسیستمهای تخریبشده و بازنگری یارانههای مخرب طبیعت.
هدف ۱۶ – صلح، عدالت و نهادهای کارآمد (Peace, Justice and Strong Institutions)
آمار ۲۰۲۴ بهروشنی نشان میدهد جهان از مسیر هدف ۱۶ فاصله گرفته است. در آن سال، دستکم ۴۸,۳۸۴ نفر در اثر درگیری مسلحانه کشته شدند؛ یعنی بهطور متوسط هر ۱۲ دقیقه یک نفر و افزایشی ۴۰ درصدی نسبت به سال قبل. تلفات کودکان ۳۳۷ درصد و تلفات زنان ۲۵۸ درصد نسبت به دو سال پیش افزایش یافته، و بیشتر این قربانیان در غزه ثبت شدهاند.
در سطح خشونت جنایی، نرخ قتل عمد جهانی کاهش یافته، اما برخی مناطق همچنان نرخهای دو رقمی دارند.
در عین حال، برخی شاخصهای نهادی رو به بهبود است: ۱۴۰ کشور قانون دسترسی به اطلاعات عمومی تصویب کردهاند (در مقایسه با ۱۴ کشور در ۱۹۹۰)، و تعداد کشورهایی که دارای نهاد ملی حقوق بشر کاملاً مطابق با اصول پاریس هستند از ۷۰ در ۲۰۱۵ به ۸۹ در ۲۰۲۴ رسیده است.
بااینحال، فقط ۴۴ درصد مردم در ۸۳ کشور احساس میکنند صدایشان در نظام سیاسی شنیده میشود، و زنان کمتر از مردان احساس اثرگذاری سیاسی میکنند.
هدف ۱۷ – مشارکت برای تحقق اهداف (Partnerships for the Goals)
گزارش ۲۰۲۵ بخش مهمی را به «داده» بهعنوان زیرساخت پنهان توسعه پایدار اختصاص میدهد. حمایت مالی بینالمللی از داده و آمار بین ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲ از ۵۸۶ میلیون دلار به ۸۷۵ میلیون دلار (به قیمت ثابت) افزایش یافته است. اما این رشد اکنون با خطر معکوسشدن مواجه است، زیرا کمکهای رسمی توسعهای (ODA) از ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ روند نزولی داشته است و ۹ تأمینکننده بزرگ ۷۰ درصد این منابع را در اختیار دارند؛ ساختاری بسیار متمرکز و شکننده.
مثال بارز شکننده بودن میزان تأمین مالی داده، توقف ناگهانی حمایت مالی از برنامه «پیمایش جمعیتی و سلامت» (DHS) در ۲۰۲۵ است که تولید داده برای ۳۹ شاخص SDG را تهدید میکند؛ شاخصهایی که بهطور خاص برای اهداف ۲، ۳ و ۵ حیاتیاند.
از منظر کمکهای توسعهای، گزارش همچنین نشان میدهد که کشورهای کمترتوسعهیافته (LDCها) در ۲۰۲۳ حدود ۸۰ میلیارد دلار از مجموع ODA را دریافت کردهاند و ایالات متحده، آلمان و ژاپن بزرگترین اهداکنندگان هستند.
میانتیتر نهایی: جمعبندی تحلیلی – پنج سال پایانی، آزمون اعتماد به نظام چندجانبه
جمعبندی گزارش ۲۰۲۵ روشن است:
• در بسیاری حوزهها پیشرفت واقعی رخ داده – از گسترش حمایت اجتماعی و کاهش فقر شغلی تا افزایش سواد و دسترسی به برق و اینترنت.
• اما سرعت این پیشرفتها برای رسیدن به اهداف ۲۰۳۰ کافی نیست، و در برخی حوزههای کلیدی مثل برابری جنسیتی، اقلیم، تنوع زیستی، صلح و شهرهای پایدار، حتی شاهد پسرفت هستیم.
• شکافهای دادهای و شکنندگی تأمین مالی آمار، چشم جهان را بر بخشهایی از واقعیت بسته نگه میدارد و برنامهریزی مؤثر را دشوار میکند.
پنجره زمان برای اصلاح مسیر SDGها هنوز بسته نشده، اما بهسرعت در حال کوچکشدن است. آنچه گزارش ۲۰۲۵ طلب میکند نه فقط بودجه بیشتر، بلکه «اراده سیاسی» برای اصلاح ساختارهای نابرابر، پایاندادن به جنگها، سرمایهگذاری در داده و رویکردی یکپارچه است که SDGها را بهعنوان بستهای واحد – نه فهرستی مجزا از ۱۷ هدف – ببیند.
دیدگاه و تحلیل خود را درباره این خبر مطرح کنید. نظرات ارسالی پس از بررسی و تأیید تیم تحریریه، در وبسایت منتشر خواهد شد.