به گزارش پایگاه خبری گزارش سبز، در حالی که کشورهای آفریقایی برای دسترسی همگانی به انرژی و پیشبرد صنعتیسازی سبز تلاش میکنند، همچنان با چالش تأمین برق پایدار روبهرو هستند. قطعیهای مکرر برق در کشورهایی چون نیجریه، اتیوپی و اوگاندا خسارات سنگینی به اقتصاد وارد کرده است؛ بهگونهای که فقط در نیجریه زیان سالانه ناشی از قطعی برق به حدود ۲۶ میلیارد دلار میرسد. برای جبران این کمبود، بسیاری از کسبوکارها در قاره از ژنراتورهای دیزلی پرهزینه و آلاینده استفاده میکنند که تنها در نیجریه هزینهای نزدیک به ۲۲ میلیارد دلار در سال دارد.
اما نوعی انرژی تجدیدپذیر وجود دارد که میتواند پاسخ بلندمدت این بحران باشد: انرژی زمینگرمایی.
انرژی زمینگرمایی؛ پایدارترین منبع تجدیدپذیر
در حالی که انرژیهای خورشیدی، بادی و آبی به شدت وابسته به شرایط آبوهوایی هستند، انرژی زمینگرمایی با استفاده از حرارت طبیعی درون زمین، منبعی دائمی و بدون وقفه برای تولید برق فراهم میکند. گرمای ناشی از فرایندهای طبیعی واپاشی رادیواکتیو در اعماق زمین، به طور مداوم حرارت لازم برای ایجاد بخار و چرخاندن توربینها را تولید میکند.
اگرچه این نوع انرژی نیازمند سرمایهگذاری اولیه بالا، اکتشاف زمینشناسی دقیق و حفاریهای عمیق است، اما مزایای آن در بلندمدت بسیار بیشتر از هزینههای آغازین است. نیروگاههای زمینگرمایی پس از احداث، قادرند برای چند دهه برق ارزان و پایدار تولید کنند.
مزایای اقتصادی و زیستمحیطی
بر اساس برآورد آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، آفریقا نزدیک به یکپنجم ظرفیت جهانی سامانههای زمینگرمایی تقویتشده (EGS) را در اختیار دارد؛ یعنی حدود ۱۱۵ تراوات. استخراج تنها یک درصد از این ظرفیت میتواند تا سال ۲۰۵۰ نیاز کامل برق قاره را تأمین کند.
در این میان، شرکتهای نفت و گاز که بهدنبال گذار به انرژی پاک هستند، دانش حفاری و فناوری خود را برای توسعه پروژههای زمینگرمایی بهکار گرفتهاند. استفاده از فناوری حفاری جهتدار، دادهکاوی و هوش مصنوعی در این حوزه، هزینهها را کاهش داده و احتمال موفقیت پروژهها را افزایش داده است.
الگوی موفق کنیا در توسعه انرژی زمینگرمایی
کنیا بهعنوان پیشروترین کشور آفریقا در توسعه انرژی زمینگرمایی شناخته میشود. نخستین نیروگاه زمینگرمایی این کشور، اولکاریا یک (Olkaria I)، در سال ۱۹۸۱ با ظرفیت ۴۵ مگاوات به بهرهبرداری رسید و امروز ظرفیت کل نصبشده کنیا به ۹۸۵ مگاوات رسیده است که این کشور را در رتبه ششم جهان قرار میدهد.
در حال حاضر، ۴۷ درصد برق کنیا از منابع زمینگرمایی تأمین میشود و ۹۳ درصد از شبکه برق کشور، سبز و تجدیدپذیر است. نتیجه این رویکرد، افزایش قابل توجه دسترسی مردم به برق بوده است؛ بهطوری که نسبت خانوارهای دارای برق از ۳۷ درصد در سال ۲۰۱۳ به حدود ۸۰ درصد در سالهای اخیر رسیده است.
شرکت دولتی KenGen قصد دارد تا سال ۲۰۲۶ ظرفیت زمینگرمایی کشور را به یک گیگاوات برساند و تا سال ۲۰۳۰ کنیا را در میان سه تولیدکننده برتر جهان قرار دهد.
فراتر از تولید برق؛ فرصتهای صنعتی و معدنی
کاربردهای انرژی زمینگرمایی محدود به تولید برق نیست. این منابع میتوانند در بخشهایی چون کشاورزی گلخانهای، پرورش آبزیان و صنایع غذایی برای تأمین حرارت پایدار مورد استفاده قرار گیرند. در مزارع گل اوسریان (Oserian) در کنیا، بخار زمینگرمایی مستقیماً به گلخانهها منتقل میشود و کیفیت محصولات را به شکل چشمگیری افزایش داده است.
افزون بر این، آبنمکهای زمینگرمایی که از فرایند تولید برق به دست میآیند، حاوی مقادیر بالایی از مواد معدنی حیاتی همچون لیتیم و عناصر نادر خاکی هستند که در ساخت باتریها و تجهیزات الکترونیکی کاربرد دارند. استخراج و صادرات این مواد میتواند سود اقتصادی قابلتوجهی برای کشورهای آفریقایی به همراه داشته باشد.
گامی به سوی بازار برق واحد آفریقا
انرژی زمینگرمایی میتواند به عنوان پایهای برای ادغام بازارهای انرژی آفریقا عمل کند. در حال حاضر، شبکههای منطقهای موسوم به Power Pools در حال اتصال تولید و انتقال برق میان کشورها هستند. استفاده گسترده از منبعی پایدار مانند زمینگرمایی میتواند تحقق رؤیای بازار واحد برق آفریقا را تسریع کند و دسترسی به انرژی پایدار و مقرونبهصرفه را در سراسر قاره بهبود بخشد.
چالش اصلی؛ کمبود حمایت سیاسی
با وجود این مزایا، توسعه انرژی زمینگرمایی با چالش کمبود حمایت سیاسی مواجه است. زیرا در حالی که ساخت سدها یا نیروگاههای خورشیدی دستاوردهای سریعتری دارد و بهراحتی توجه سرمایهگذاران و رسانهها را جلب میکند، پروژههای زمینگرمایی نیازمند زمان طولانی و سرمایهگذاری پرریسک هستند.
اما در نگاه بلندمدت، انرژی زمینگرمایی نه تنها میتواند ستون فقرات شبکه برق آفریقا باشد، بلکه با پشتیبانی از سایر انرژیهای تجدیدپذیر، تأمین حرارت صنایع، تولید مواد معدنی باارزش و تقویت همکاریهای منطقهای، نقشی اساسی در توسعه پایدار قاره ایفا کند.
