تحلیل جدید سازمان جهانی بهداشت (WHO) و «GAVI» نشان میدهد واکسیناسیون سرخک از سال ۲۰۰۰ تاکنون نزدیک به ۲۰ میلیون جان را در آفریقا نجات داده، اما پوشش نابرابر واکسن همچنان چالشی جدی باقی مانده است.
به گزارش سازمان جهانی بهداشت و «گاوی» (Gavi؛ ائتلاف جهانی واکسن)، برنامههای واکسیناسیون در آفریقا طی دو دهه گذشته دستاوردهای قابلتوجهی داشته و توانستهاند جان میلیونها کودک را نجات دهند. بر اساس این گزارش که در ۱۵ آوریل ۲۰۲۶ منتشر شده، از سال ۲۰۰۰ تاکنون بیش از ۵۰۰ میلیون کودک در این قاره از طریق برنامههای ایمنسازی روتین تحت پوشش قرار گرفتهاند.
این گزارش که نخستین تحلیل جامع از وضعیت اهداف ایمنسازی در آفریقا محسوب میشود، نشان میدهد پوشش واکسیناسیون سرخک بهطور چشمگیری افزایش یافته است. در این بازه زمانی، ۴۴ کشور آفریقایی دُز دوم واکسن سرخک را به برنامههای ملی خود اضافه کردهاند و نرخ پوشش واکسن از ۵ درصد به ۵۵ درصد رسیده است. همچنین، کمپینهای مکمل واکسیناسیون موفق به تزریق ۶۲۲ میلیون دُز واکسن شدهاند.
در نتیجه این اقدامات، مرگومیر ناشی از سرخک در آفریقا به نصف کاهش یافته و تعداد موارد ابتلا نیز حدود ۴۰ درصد افت کرده است. علاوه بر این، در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴، ۹ کشور نرخ ابتلای پایینی را گزارش کردهاند و کشورهایی مانند کیپورد، موریس و سیشل در سال ۲۰۲۵ موفق به حذف سرخک و سرخجه شدهاند؛ دستاوردی که آنها را در زمره نخستین کشورهای آفریقای جنوب صحرا با چنین موفقیتی قرار میدهد.
با وجود این پیشرفتها، کارشناسان نسبت به نابرابری در دسترسی به واکسن هشدار میدهند. دکتر «محمد جنابی»، مدیر منطقهای سازمان جهانی بهداشت در آفریقا، اعلام کرده است: «پیشرفتها چشمگیر بوده، اما نابرابر و حتی در برخی موارد کند شده است. هنوز تعداد زیادی از کودکان بدون پوشش باقی ماندهاند و باید ایمنسازی روتین تقویت شود.»
در حال حاضر، برنامههای واکسیناسیون در آفریقا ۱۳ بیماری قابل پیشگیری را پوشش میدهند؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۰۰ تنها ۸ بیماری بود. همچنین، مرگومیر ناشی از مننژیت نزدیک به ۴۰ درصد کاهش یافته و واکسن مالاریا در ۲۵ کشور معرفی شده است. تنها در سال ۲۰۲۴، واکسیناسیون موجب نجات دستکم ۱.۹ میلیون نفر شده که حدود ۴۲ درصد آن مربوط به سرخک بوده است.
با این حال، قاره آفریقا هنوز از دستیابی به هدف ۹۰ درصدی پوشش واکسیناسیون در «دستورکار ایمنسازی ۲۰۳۰» فاصله دارد. این برنامه جهانی با هدف محافظت از مردم در برابر بیماریهایی مانند دیفتری، سیاهسرفه، سرخک و ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) تدوین شده است.
سازمان جهانی بهداشت و گاوی بر ضرورت افزایش سرمایهگذاری و تعهد سیاسی کشورها تأکید کردهاند. آنها همچنین در حال همکاری با دولتها برای گسترش دسترسی به واکسنها، بهویژه در مناطق محروم و دورافتاده، و تسریع در معرفی واکسنهای جدید مانند مالاریا و HPV هستند.
دکتر «سانیا نیشتار»، مدیرعامل گاوی، در اینباره گفته است: «این نتایج نشاندهنده قدرت نجاتبخش واکسنهاست، اما واقعیتهای متفاوت در کشورهای مختلف نشان میدهد هنوز کارهای زیادی برای دسترسی عادلانه به ایمنسازی باقی مانده است.»
