سازمان ملل متحد و شرکای بشردوستانه آن هشدار دادند که افغانستان در سال ۲۰۲۶ همچنان یکی از بزرگترین و پیچیدهترین بحرانهای انسانی جهان خواهد بود و برای پاسخگویی به نیازهای فوری نزدیک به ۱۸ میلیون نفر، به ۱.۷ میلیارد دلار کمک فوری نیاز دارد.
افغانستان با وجود گذشت سالها از درگیریهای گسترده، همچنان با ترکیبی از بحرانهای مزمن و حاد انسانی مواجه است. سازمانهای وابسته به سازمان ملل متحد روز سهشنبه با انتشار «برنامه نیازها و پاسخ بشردوستانه افغانستان» اعلام کردند که تشدید ناامنی غذایی، تداوم خشکسالی، پیامدهای تغییرات اقلیمی، بلایای طبیعی مکرر و بازگشت گسترده آوارگان، شرایط انسانی این کشور را در سال ۲۰۲۶ وخیمتر خواهد کرد. بر اساس این گزارش، حدود ۴۵ درصد از جمعیت افغانستان، معادل ۲۱.۹ میلیون نفر، در سال آینده به نوعی به کمکهای بشردوستانه نیاز خواهند داشت.
از میان این جمعیت، ۱۷.۵ میلیون نفر به عنوان گروههای در اولویت شناسایی شدهاند که بیش از سهچهارم آنها را زنان و کودکان تشکیل میدهند. سازمان ملل تأکید کرده است که تمرکز اصلی پاسخ بشردوستانه بر حمایت از آسیبپذیرترین اقشار، بهویژه زنان سرپرست خانوار و کودکان، خواهد بود؛ گروههایی که بیشترین فشار را از فروپاشی معیشت، محدودیتهای اقتصادی و کاهش دسترسی به خدمات اولیه متحمل شدهاند.
امنیت غذایی و بهداشت از جمله فوریترین نیازهای انسانی در افغانستان اعلام شده است. طبق پیشبینی برنامه بشردوستانه ۲۰۲۵–۲۰۲۶، در فصل کممحصول آینده بیش از یکسوم جمعیت کشور با ناامنی غذایی در سطح بحرانی یا بدتر مواجه خواهند شد. این ارزیابی بر اساس شاخص طبقهبندی یکپارچه مراحل امنیت غذایی یا IPC انجام شده است. به گفته نهادهای امدادی، بسیاری از خانوادهها برای تأمین حداقل غذای روزانه ناچار خواهند بود داراییهای حیاتی معیشتی خود را مصرف یا واگذار کنند؛ وضعیتی که نسبت به سال قبل بهطور محسوسی بدتر شده است.
خشکسالی مداوم نیز به نابودی گسترده محصولات کشاورزی منجر شده است. گزارش سازمان ملل نشان میدهد که در برخی مناطق، نزدیک به ۸۰ درصد از گندم دیم بهطور کامل از بین رفته و هزاران خانواده بدون ذخایر غذایی برای فصل زمستان باقی ماندهاند. این مسئله بهویژه در مناطق روستایی، وابستگی به کمکهای غذایی را بهشدت افزایش داده است.
وضعیت آب، بهداشت و سلامت عمومی نیز بحرانی توصیف شده است. بر اساس دادههای ارائهشده، حدود ۲۵ درصد از خانوارهای افغان در سال جاری به منابع آب آشامیدنی غیربهداشتی متکی بودهاند و ۳۷ درصد از آنها حتی به صابون برای رعایت حداقل اصول بهداشت فردی دسترسی نداشتهاند. سازمانهای بشردوستانه اعلام کردهاند که پاسخ سال ۲۰۲۶ بر تأمین آب سالم، خدمات بهداشتی و ارتقای بهداشت عمومی در مناطقی متمرکز خواهد بود که بیشترین آسیب را از خشکسالی، شیوع وبا، بلایای طبیعی و بازگشت گسترده جمعیت متحمل شدهاند.
در کنار این بحرانها، افغانستان با یکی از بزرگترین و سریعترین موجهای بازگشت آوارگان در جهان روبهرو است. تنها در سال جاری، حدود پنج میلیون نفر به کشور بازگشتهاند که بیش از ۲.۶ میلیون نفر از آنها از ایران و پاکستان وارد افغانستان شدهاند. سازمان ملل اعلام کرده است که تشدید سیاستهای مهاجرتی در کشورهای میزبان و وخامت شرایط حمایتی، عامل اصلی این بازگشت گسترده بوده است. بسیاری از بازگشتکنندگان به مناطقی بازگشتهاند که خود با فقر شدید، ناامنی غذایی، خشکسالی و کمبود خدمات اولیه دستوپنجه نرم میکنند و این موضوع فشار مضاعفی بر ظرفیتهای محلی وارد کرده است.
نهادهای امدادی در عین حال نسبت به کاهش منابع مالی هشدار دادهاند. بر اساس برنامه اعلامشده، بودجه مورد نیاز برای پاسخ بشردوستانه افغانستان در سال ۲۰۲۶ حدود ۱.۷۱ میلیارد دلار برآورد شده که نسبت به سال ۲۰۲۵ کاهش ۲۹ درصدی را نشان میدهد. با این حال، هدفگذاری شده است که با این منابع محدود، حدود چهار درصد افراد بیشتری نسبت به سال گذشته تحت پوشش قرار گیرند. تدوینکنندگان این برنامه اعلام کردهاند که این هدف از طریق اولویتبندی دقیقتر، افزایش بهرهوری، کاهش هزینهها و فاصله گرفتن از مداخلات پرهزینه و کمدوام دنبال خواهد شد.
سازمان ملل متحد تأکید کرده است که بدون تأمین بهموقع منابع مالی، شکاف میان نیازهای انسانی و ظرفیت پاسخگویی افزایش خواهد یافت و پیامدهای آن بهطور مستقیم زندگی میلیونها افغان، بهویژه زنان و کودکان، را تهدید میکند.
