در حالی که بیش از نیمی از جمعیت شهری جهان در آسیا و اقیانوسیه زندگی میکنند، آینده توسعه پایدار این منطقه نه در اسناد کلان بینالمللی بلکه در تصمیمهای روزمره شهرداران، شوراهای شهری و مدیران محلی رقم میخورد؛ جایی که رهبری محلی به مهمترین و در عین حال کمسرمایهگذاریشدهترین موتور تحول شهری تبدیل شده است.
شهرهای آسیا و اقیانوسیه در سالهای اخیر به کانون اصلی رویارویی با چالشهای همزمان اقلیمی، فشار بر زیرساختها و گسترش نابرابریهای اجتماعی بدل شدهاند. این منطقه که بزرگترین سهم از جمعیت شهری جهان را در خود جای داده، بیش از هر زمان دیگری به عملکرد مؤثر مدیریتهای محلی وابسته است. اگرچه دولتهای ملی سیاستگذاری و جهتگیری کلان را تعیین میکنند، اما این شهرداران و نهادهای محلی هستند که درباره کاربری زمین، مدیریت پسماند، حملونقل، مسکن و ارائه خدمات پایه تصمیم میگیرند و اثر این تصمیمها بهطور مستقیم در کیفیت زندگی شهروندان نمایان میشود. تجربههای میدانی نشان میدهد هرجا رهبری محلی از اختیار، هماهنگی نهادی و ارتباط مؤثر با ذینفعان برخوردار بوده، اجرای سیاستها شتاب گرفته و نتایج ملموستری حاصل شده است و در مقابل، نبود این ظرفیتها حتی بهترین برنامههای ملی را با چالش اجرا مواجه کرده است.
محلیسازی اهداف توسعه پایدار صرفاً انتقال چارچوبهای ملی به سطح شهر نیست، بلکه مستلزم رهبری سیاسی، توان هماهنگی نهادی و مدیریت هوشمندانه تعارض میان رشد اقتصادی، عدالت اجتماعی و پایداری محیطزیستی است. شهرداران به دلیل نزدیکی به جامعه محلی، توانایی گردهمآوردن بازیگران مختلف و پاسخ سریع به نیازهای شهروندان، جایگاهی منحصربهفرد در اجرای این اهداف دارند، بهویژه در شهرهای در حال رشد سریع که نیازمند راهحلهای نوآورانه هستند. با این حال، این ظرفیت در سراسر منطقه بهطور یکسان محقق نشده است. شهرهای کوچک و متوسط که بخش عمده رشد جمعیت شهری آسیا و اقیانوسیه را جذب میکنند، اغلب با محدودیت منابع مالی، کمبود نیروی متخصص و دسترسی نابرابر به داده، سرمایه و شبکههای یادگیری مواجهاند. این شکافها مستقیماً بر کیفیت برنامهریزی تابآور در برابر تغییر اقلیم، تحول دیجیتال، مدیریت پسماند و توسعه حملونقل پایدار اثر میگذارد و بیشترین آسیب را متوجه گروههایی چون زنان، شاغلان بخش غیررسمی و افراد دارای معلولیت میکند که در برابر کاستیهای خدمات شهری و مخاطرات اقلیمی آسیبپذیرتر هستند.
بررسی تجربههای موفق منطقه نشان میدهد تقویت رهبری محلی با آموزشهای مقطعی یا بستههای کلی راهنما محقق نمیشود. آنچه تفاوت ایجاد میکند، حمایت مستمر و کاربردی است که یادگیری همتایان، انتقال تجربههای موفق و امکان تبدیل ایدهها به پروژههای اجرایی را فراهم کند. پلتفرمهایی که به شهرداران اجازه میدهد از یکدیگر بیاموزند، چالشهای مشترک را بازاندیشی کنند و راهحلها را در بستر محلی خود بیازمایند، نقش کلیدی در تسریع پیشرفت دارند. در همین چارچوب، آکادمی شهرداران آسیا–اقیانوسیه که با همکاری کمیسیون اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل برای آسیا و اقیانوسیه، برنامه اسکان بشر سازمان ملل و نهادهایی چون مؤسسه راهبردهای جهانی محیطزیست برگزار میشود، نمونهای از رویکرد عملی به توسعه رهبری محلی است. این برنامه بهجای تمرکز صرف بر مباحث نظری، بر رهبری کاربردی، تفکر میانبخشی و تبادل منطقهای تأکید دارد و شهرداران را قادر میسازد ابتکارهایی متناسب با اولویتهای شهر خود طراحی کنند.
ابتکارهای ارائهشده توسط شرکتکنندگان دوره ۲۰۲۵ این آکادمی، تنوع شرایط شهری منطقه و در عین حال اشتراک اولویتها را نشان میدهد. در دِل کارمن فیلیپین، پروژه مسکن تابآور در برابر بلایای طبیعی برای خانوارهای آسیبپذیر، بازسازی پس از بحران را با مشارکت جامعه محلی پیوند داده است. در کامپونگ چنانگ کامبوج، گذار به مدیریت صفر پسماند بر نقش آگاهی عمومی و ابزارهای دیجیتال در تقویت نظام پسماند تأکید دارد. ایناروای نپال با رویکرد غیرمتمرکز مدیریت زباله، کمپوستسازی و تولید بیوگاز را با ایجاد فرصتهای شغلی برای زنان و شاغلان غیررسمی تلفیق کرده است. در باندا آچه اندونزی، ترکیب زیرساختهای خاکستری و سبز برای کاهش خطر سیلاب به کار گرفته شده و در ماله مالدیو، برنامه حملونقل شهری بر توسعه خودروهای برقی و ایمنی و فراگیری بیشتر در جابهجایی شهری متمرکز است. این نمونهها نشان میدهد وقتی شهرداران به دانش، شبکه و پشتوانه نهادی دسترسی دارند، میتوانند راهحلهایی ارائه دهند که همزمان به اقدام اقلیمی، اقتصاد چرخشی و توسعه فراگیر شهری کمک کند.
بر همین اساس، ثبتنام برای دوره ۲۰۲۶ آکادمی شهرداران آسیا–اقیانوسیه آغاز شده است؛ دورهای که هدف آن حمایت از شهرداران تازهمنتخب از طریق یادگیری همتایان منطقهای، توسعه رهبری کاربردی و تقویت رویکردهای اجرایی برای تحقق اهداف توسعه پایدار است. جمعبندی این تجربهها یک پیام روشن برای سیاستگذاران دارد: سرمایهگذاری بر رهبری محلی یک اقدام نمادین یا نرم نیست، بلکه راهبردی حیاتی برای آینده شهرهاست. با تشدید پیامدهای تغییر اقلیم و افزایش مطالبات شهری، شهرهای آسیا و اقیانوسیه به اکوسیستمهای پایدار رهبری نیاز دارند؛ اکوسیستمهایی که شبکههای همتایان، دسترسی به داده و منابع مالی و پیوند مؤثر میان سطوح محلی، ملی و منطقهای سیاستگذاری را تضمین کند. در چنین شرایطی، پرسش اصلی دیگر این نیست که آیا رهبری محلی اهمیت دارد یا نه، بلکه این است که آیا این رهبری به اندازه کافی و با سرعت متناسب با نیازهای امروز منطقه پشتیبانی میشود یا خیر.
