پس از برگزاری نشست COP30، چین با نمایش توانمندی‌های گسترده در تولید انرژی‌های پاک، صادرات فناوری‌های سبز و توسعه نفوذ خود در کشورهای درحال‌توسعه، در نقش «رهبر جدید اقلیم» ظاهر شد؛ اما همزمان، ضعف اقتصاد داخلی و دغدغه‌های سیاسی موجب شده پکن از پذیرش مسئولیت‌های سنگین اقلیمی و تعهدات عمیق کاهش انتشار فاصله بگیرد.

در حالی‌که ایالات متحده تحت دولت دونالد ترامپ از نقش سنتی خود به‌عنوان رهبر جهانی اقلیم عقب نشست، چین تلاش کرده است جای خالی این موقعیت را پر کند. داده‌های رسمی نشان می‌دهد ظرفیت انرژی تجدیدپذیر چین طی ده سال گذشته بیش از سه برابر شده و تنها در سال ۲۰۲۴ به رقم ۱,۸۷۶,۶۴۶ مگاوات رسیده است. تولید انرژی خورشیدی نیز نسبت به سال ۲۰۱۵ رشدی بیست‌برابری داشته است. این کشور در سال گذشته با سرمایه‌گذاری ۲۹۰ میلیارد دلاری در انرژی پاک—بیش از مجموع سرمایه‌گذاری اتحادیه اروپا، بریتانیا و آمریکا—نشان داد که قصد دارد مذاکرات اقلیمی را بر محور «فناوری و تجارت» بازتعریف کند.

میان‌تیتر: قدرت‌نمایی تکنولوژیک و تلاش برای نفوذ تجاری جهانی
تحلیل‌ها نشان می‌دهد یکی از انگیزه‌های اصلی چین در پیشبرد رهبری سبز، باز کردن مسیر برای رشد صادرات فناوری پاک است. داده‌ها نشان می‌دهد از سال ۲۰۱۸، ارزش صادرات چین در حوزه باتری، پنل خورشیدی، خودروهای برقی و سیستم‌های بادی به حدود یک تریلیون دلار رسیده است. با این حال، این صنایع با خطر مازاد ظرفیت روبه‌رو هستند و چین نیازمند بازارهای جدید است.
همزمان، اروپا و آمریکا تعرفه‌های جدیدی علیه واردات خودروهای برقی و پنل‌های خورشیدی چین اعمال کرده‌اند. پکن در کوپ۳۰ با حمله به این محدودیت‌ها، تجارت آزاد در حوزه فناوری پاک را «ضروری برای دستیابی به اهداف اقلیمی» معرفی کرد؛ هرچند این موضع عملاً در خدمت رشد اقتصادی چین نیز هست.

تقویت بلوک جنوب و استفاده از اقلیم برای نفوذ ژئوپلیتیک
هدف سوم چین تداوم همکاری‌های اقلیمی با کشورهای درحال‌توسعه و تقویت نفوذ منطقه‌ای است. این کشور از طریق طرح کمربند و جاده و همچنین سرمایه‌گذاری در کشورهای مهمی چون جزایر سلیمان و جزایر کوک در حال افزایش حضور سیاسی و امنیتی خود است.
ایجاد «مرکز همکاری تغییرات اقلیمی چین–کشورهای جزایر اقیانوس آرام» در سال ۲۰۲۲ نمونه‌ای از تلاش پکن برای مشروعیت‌بخشی به این نفوذ در قالب «اقدامات اقلیمی» است.

چرا چین نمی‌خواهد «رهبر تمام و کمال تغییرات اقلیمی» باشد؟
با وجود تمایل برای ایفای نقش در رهبری سبز، چین نسبت به پذیرش مسئولیت‌های تاریخی تغییرات اقلیمی محتاط است. تحلیل‌های جدید نشان می‌دهد این کشور هنوز در مسیر کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای با کندی پیش می‌رود و تعهدات ارائه‌شده پیش از کوپ۳۰ کافی ارزیابی نشده‌اند.
اقتصاد چین با مشکلاتی نظیر کاهش تولید صنعتی، افت مصرف داخلی، بیکاری جوانان و افزایش بدهی‌های دولت‌های محلی مواجه است. در چنین شرایطی، پکن نمی‌خواهد وارد تعهدات سنگین کاهش انتشار یا یارانه‌های کلان جدید به صنایع سبز شود.

گریز از مسئولیت تاریخی و فاصله‌گیری از تعهدات مالی جهانی
تحلیل‌های بین‌المللی نشان می‌دهد از سال ۱۸۵۰، مجموع انتشار تاریخی چین اکنون از ۲۷ عضو اتحادیه اروپا نیز فراتر رفته است. این روند باعث شده هر قدم چین به‌سمت رهبری جهانی، انتظار جامعه جهانی برای پذیرش مسئولیت تاریخی افزایش یابد؛ مسئله‌ای که پکن مایل به آن نیست.
در کوپ۳۰ چین از پیوستن به هدف ۱.۳ تریلیون دلاری تأمین مالی اقلیم توسط اقتصادهای پیشرفته خودداری کرد؛ اقدامی که موجب ناامیدی بسیاری از کشورهای درحال‌توسعه شد. چین همچنین با طرح نقشه راه «حذف تدریجی سوخت‌های فسیلی» مخالفت کرد و در سازوکار «صندوق جنگل‌های استوایی» برزیل نیز مشارکت نکرد.

جمع‌بندی
چین همچنان قدرت نخست جهان در فناوری‌های کم‌کربن و شریک مهم بسیاری از اقتصادهای رو به رشد است. اما ضعف اقتصادی، ملاحظات ژئوپلیتیک و نگرانی از تبعات پذیرش مسئولیت تاریخی باعث شده پکن تنها در چارچوبی رهبری کند که با منافع داخلی و تجاری‌اش همسو باشد. جهان در سال‌های پیش رو شاهد چینِ «اثرگذار اما محدود» خواهد بود؛ کشوری که مذاکرات اقلیمی را شکل می‌دهد اما بار کامل رهبری اقلیم را به دوش نمی‌کشد.