سازمان جهانی بهداشت: بیش از یک میلیارد نفر در جهان با اختلالات روانی زندگی می‌کنند

هشدار درباره بحران جهانی سلامت روان

سازمان جهانی بهداشت (WHO) در تازه‌ترین گزارش خود اعلام کرد که بیش از یک میلیارد نفر در سراسر جهان از مشکلات و اختلالات روانی رنج می‌برند؛ بحرانی که نه تنها زندگی فردی و خانوادگی را تحت تأثیر قرار داده، بلکه اقتصاد جهانی را سالانه یک تریلیون دلار از نظر بهره‌وری از دست‌رفته متضرر می‌کند.

بر اساس داده‌های منتشر شده در تاریخ ۲ سپتامبر ۲۰۲۵، اختلالاتی همچون اضطراب و افسردگی سهم چشمگیری در افزایش ناتوانی‌های طولانی‌مدت دارند و همچنان به‌عنوان دومین علت اصلی این وضعیت در جهان شناخته می‌شوند. این شرایط در حالی ادامه دارد که بسیاری از کشورها هنوز نتوانسته‌اند خدمات حمایتی کافی و مؤثر در حوزه سلامت روان ارائه دهند.

گزارش‌های جدید WHO با عنوان «وضعیت کنونی سلامت روان جهان» و «اطلس سلامت روان ۲۰۲۴» نشان می‌دهند اگرچه از سال ۲۰۲۰ پیشرفت‌هایی حاصل شده، اما جهان همچنان فاصله زیادی تا مدیریت این بحران دارد. قرار است یافته‌های این گزارش‌ها در نشست سطح‌بالای سازمان ملل متحد درباره بیماری‌های غیرواگیر و سلامت روان در پایان ماه جاری در نیویورک مورد بررسی قرار گیرد.

دکتر تدروس آدهانوم قبریسوس، مدیرکل سازمان جهانی بهداشت، در این باره گفت:
«تحول در خدمات سلامت روان یکی از فوری‌ترین چالش‌های بهداشت عمومی است. سرمایه‌گذاری در این حوزه، سرمایه‌گذاری بر مردم، جوامع و اقتصادهاست؛ سرمایه‌گذاری‌ای که هیچ کشوری نباید از آن غافل شود. سلامت روان یک حق اساسی است، نه یک امتیاز.»

یافته‌های نگران‌کننده گزارش‌ها

• زنان بیشترین آسیب‌پذیری را دارند؛ اضطراب و افسردگی در میان هر دو جنس شایع است اما زنان به‌طور ویژه بیشتر درگیر این اختلالات هستند.
• خودکشی همچنان بحران جدی است؛ در سال ۲۰۲۱ حدود ۷۲۷ هزار نفر جان خود را از دست دادند و این مسئله به یکی از علل اصلی مرگ در میان جوانان تبدیل شده است. بر اساس روند فعلی، کاهش مرگ‌ومیر ناشی از خودکشی تنها ۱۲ درصد خواهد بود، در حالی‌که هدف سازمان ملل کاهش یک‌سوم تا سال ۲۰۳۰ است.
• کمبود بودجه سلامت روان؛ سهم هزینه‌های سلامت روان در بودجه‌های ملی تنها دو درصد باقی مانده و از سال ۲۰۱۷ تغییری نکرده است. کشورهای پردرآمد تا ۶۵ دلار به ازای هر فرد هزینه می‌کنند، در حالی که این رقم در کشورهای کم‌درآمد تنها چهار سنت است.
• کمبود شدید نیروی متخصص؛ در سطح جهانی تنها ۱۳ متخصص سلامت روان به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر وجود دارد.
• غلبه بیمارستان‌های روانپزشکی بر خدمات اجتماعی؛ کمتر از یک‌دهم کشورها به طور کامل به مراقبت‌های جامعه‌محور روی آورده‌اند. تقریباً نیمی از بستری‌ها به اجبار انجام می‌شود و بیش از یک‌پنجم بیماران بیش از یک سال در بیمارستان می‌مانند.

نشانه‌های مثبت اما ناکافی

علیرغم این چالش‌ها، برخی پیشرفت‌ها مشاهده می‌شود:

• ادغام سلامت روان در نظام مراقبت‌های اولیه در حال افزایش است.
• برنامه‌های مداخله زودهنگام در مدارس و جوامع گسترش یافته‌اند.
• بیش از ۸۰ درصد کشورها سلامت روان و حمایت روانی اجتماعی را در برنامه‌های واکنش به شرایط اضطراری گنجانده‌اند (افزایش چشمگیر نسبت به کمتر از ۴۰ درصد در سال ۲۰۲۰).
• خدمات تله‌مدیسین در حوزه سلامت روان توسعه یافته، هرچند دسترسی به آن همچنان نابرابر است.

ضرورت تغییرات ساختاری

سازمان جهانی بهداشت خواستار افزایش سرمایه‌گذاری و اصلاحات اساسی شد و هشدار داد که روند فعلی برای دستیابی به اهداف جهانی کافی نیست. اولویت‌های کلیدی در این زمینه شامل:

• تأمین مالی عادلانه‌تر خدمات سلامت روان
• تقویت حمایت‌های قانونی و تصویب قوانین مبتنی بر حقوق بشر
• سرمایه‌گذاری بیشتر در تربیت نیروی متخصص سلامت روان
• تسریع در حرکت به سوی مراقبت‌های جامعه‌محور و فردمحور

WHO تأکید کرد که سلامت روان باید به‌عنوان یک حق بنیادین انسانی شناخته شود. در غیر این صورت، میلیون‌ها نفر همچنان بدون حمایت رها خواهند شد و جوامع با هزینه‌های اجتماعی و اقتصادی فزاینده‌ای مواجه خواهند بود.