دفتر اسکان بشر سازمان ملل متحد (UN-Habitat) در ایران با حمایت مالی دولت ژاپن، طرحی زنمحور را در روستای سایهخوش استان هرمزگان آغاز کرده است که با هدف ایجاد اشتغال پایدار، بازسازی پسازلزله و افزایش تابآوری اقلیمی، سالانه دهها هزار نهال مقاوم به شرایط اقلیمی تولید میکند.
دفتر UN-Habitat در ایران با پشتیبانی دولت ژاپن، اجرای یک نهالستان زنمحور را در روستای سایهخوش از توابع استان هرمزگان کلید زده است؛ ابتکاری محلی که همزمان معیشت پایدار، حفاظت از محیطزیست و بازسازی پس از زلزله را هدف قرار میدهد. این اقدام در چارچوب پروژهای با عنوان «حمایت اضطراری از بازسازی سکونتگاههای انسانی پس از زلزله در استان هرمزگان» که با نام اختصاری PERHOPE شناخته میشود، اجرا شده است. بر اساس اعلام UN-Habitat ایران، این نهالستان ظرفیت تولید سالانه حدود ۴۰ هزار نهال مقاوم در برابر تغییرات اقلیمی را دارد و با تمرکز بر رهبری زنان، زمینهساز شکلگیری معیشتهای هوشمند اقلیمی در منطقه شده است. UN-Habitat ایران در پیامی که ۲۹ دسامبر ۲۰۲۵ در شبکه اجتماعی اینستاگرام منتشر کرد، این پروژه را نمونهای از تبدیل بحران به فرصت و بازسازی همراه با امید توصیف کرده است.
این طرح با مشارکت وزارت راه و شهرسازی، شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، شرکت آب و فاضلاب استان هرمزگان، شوراهای محلی و سازمانهای مردمنهاد اجرا میشود و نشان میدهد چگونه راهکارهای مبتنی بر طبیعت، از جمله تصفیه آب خاکستری، میتوانند به ایجاد مشاغل سبز، مقابله با خشکسالی و بیابانزایی و پیشبرد اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد کمک کنند. در قالب پروژه PERHOPE، سامانهای مبتنی بر طبیعت برای تصفیه آب خاکستری طراحی و اجرا شده است که فاضلاب وضوخانه مسجد جامع روستای سایهخوش و آب تقطیرشده سیستمهای سرمایشی را به منبعی برای آبیاری فضاهای سبز و نهالستان پایدار تبدیل میکند. این سامانه با مشارکت فعال زنان و جوانان محلی توسعه یافته و از اجزای طبیعی و زیستپالایههایی مانند تراشه چوب و زغال برای حفظ سازگاری زیستمحیطی و پایداری بلندمدت بهره میبرد.
به گفته UN-Habitat، این ابتکار صرفاً یک پروژه زیستمحیطی نیست، بلکه نمادی از قدرت همکاری زنمحور و مشارکت بینالمللی به شمار میرود. قابلیت تعمیم این الگو به دیگر ساختمانهای عمومی و مناطق کشور، آن را به نمونهای قابل اتکا برای ارتقای تابآوری سکونتگاههای حساس به آب تبدیل کرده است. پروژه PERHOPE که با همکاری وزارت امور خارجه، وزارت راه و شهرسازی، وزارت نیرو، شرکت آب و فاضلاب استان هرمزگان، کمیته ملی اسکان بشر و سایر ذینفعان کلیدی اجرا میشود، پاسخی ساختاری به زلزله ویرانگر تیرماه ۱۴۰۱ در شهرستان بندرلنگه است. این پروژه با تأمین مالی دولت ژاپن، اصول توسعه پایدار و کاهش ریسک بلایای طبیعی را در رویکرد «بازسازی بهتر از گذشته» تلفیق کرده و همزمان به نیازهای فوری و بلندمدت روستاهای آسیبدیده میپردازد.
بر اساس اسناد پروژه، PERHOPE دارای دو خروجی اصلی است. خروجی نخست، حمایت از دسترسی جامعه محلی به آب شرب سالم از طریق بازسازی زیرساختهای تأمین آب پس از زلزله است که شامل احداث یک مخزن بتنی مسلح ۵۰۰ مترمکعبی و ترمیم شبکه توزیع آب آسیبدیده میشود و دسترسی پایدار به آب آشامیدنی را برای حدود یکهزار و ۵۰۰ نفر از ساکنان منطقه فراهم میکند. خروجی دوم، ارتقای سازگاری و توانمندسازی جوامع محلی در برابر تغییرات اقلیمی و بلایای طبیعی است که با انجام مطالعات جامع و برنامهریزی برای ساماندهی سکونتگاهها، بهبود مسکن، سیستمهای آب و انرژی و تنوعبخشی به معیشتها دنبال میشود. رویکرد مشارکتی این پروژه با درگیر کردن ذینفعان محلی و ساکنان، تلاش دارد بازسازی پسازلزله را همسو با نیازها و چشماندازهای جامعه محلی پیش ببرد و زمینه بهبود پایدار شرایط اجتماعی و اقتصادی را در بلندمدت فراهم سازد.
