جدیدترین گزارش «تعهد جهانی ۲۰۲۵» (Global Commitment 2025 Progress Report) نشان میدهد شرکتها و دولتهای عضو این برنامه بینالمللی توانستهاند طی سال ۲۰۲۴ استفاده از پلاستیک نو را کاهش دهند و سهم بازیافت را به شکل بیسابقهای افزایش دهند. این گزارش که با همکاری برنامه محیطزیست سازمان ملل (UNEP) منتشر شده، عملکرد بیش از ۱۲۰۰ سازمان از ۵۰ کشور را بررسی کرده است.
گزارش تحلیلی دادهمحور
۱. کاهش مصرف پلاستیک نو (Virgin Plastic)
برندها و خردهفروشان عضو تعهد جهانی موفق شدهاند مصرف پلاستیک نو در بستهبندیها را بهطور میانگین ۶ درصد نسبت به سال ۲۰۱۸ کاهش دهند، در حالی که بازار جهانی در همین بازه شاهد افزایش ۱۳ درصدی بوده است. این تغییر نشاندهنده گذار واقعی از «اوج مصرف پلاستیک نو» در صنایع مصرفی است.
| شاخص کلیدی | بازار جهانی | امضاکنندگان تعهد جهانی |
|---|---|---|
| تغییر مصرف پلاستیک نو (۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴) | +۱۳٪ | -۶٪ |
| افزایش محتوای بازیافتی (PCR: Post-Consumer Recycled Content) | +۱ واحد درصد | +۱۱ واحد درصد |
| تولید پلاستیک بازیافتی | +۲۸٪ | +۶۱٪ |
| حذف اقلام مشکلساز (PVC، PS، XPS) | +۹٪ | -۶٪ |
۲. رشد سهبرابری محتوای بازیافتی (PCR)
میانگین استفاده از مواد بازیافتی در بستهبندیها از ۵ درصد در سال ۲۰۱۸ به ۱۶ درصد در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است. با وجود چالشهایی نظیر نوسانات قیمت مواد بازیافتی و محدودیت زیرساختها، بسیاری از برندها همچنان بر افزایش این سهم تمرکز دارند.
همزمان، بیش از ۴۰ درصد از دولتهای امضاکننده با سیاستهایی چون مالیات بستهبندی بریتانیا (Packaging Tax) و الزام ۱۵ درصد محتوای بازیافتی در بطریهای شیلی، روند بازار را تسریع کردهاند.
۳. حذف اقلام غیرضروری و مشکلساز
از سال ۲۰۱۹ تاکنون، امضاکنندگان این تعهد موفق به حذف ۷۷۵ هزار تن پلاستیک غیرضروری و غیرقابلبازیافت شدهاند که معادل دهها میلیارد قلم کالاست. تنها در سال ۲۰۲۴، حدود ۱۸۰ هزار تن از اقلام PVC و پلیاستایرن (Polystyrene) از چرخه تولید خارج شد.
۴. عملکرد شرکتهای بزرگ مصرفی (FMCG)
دادههای سال ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴ از برترین شرکتهای کالاهای تندمصرف (Fast-Moving Consumer Goods) نشان میدهد که برخی برندها در کاهش مصرف پلاستیک نو و افزایش بازیافت عملکرد برجستهای داشتهاند:
| شرکت | حوزه فعالیت | تغییر پلاستیک نو از ۲۰۱۸ | درصد محتوای بازیافتی (PCR) | بستهبندی قابلبازیافت | درصد RRC (قابل استفاده مجدد، بازیافتپذیر یا کمپوستپذیر) |
|---|---|---|---|---|---|
| Nestlé | مواد غذایی | -۳۳٪ | ۱۵٪ | ۸۶٪ | ۶۱٪ |
| PepsiCo | خوراکی و نوشیدنی | -۵٪ | ۱۵٪ | ۸۹٪ | ۷۸٪ |
| Unilever | محصولات خانگی و بهداشتی | -۲۳٪ | ۲۱٪ | ۷۳٪ | ۵۷٪ |
| Coca-Cola | نوشیدنی | -۱۰٪ | ۱۸٪ | ۱۰۰٪ | ۹۹٪ |
| L’Oréal | آرایشی و بهداشتی | -۲۱٪ | ۳۷٪ | ۵۲٪ | ۴۹٪ |
| Danone | مواد غذایی | -۱۷٪ | ۷٪ | ۸۴٪ | ۶۶٪ |
| Colgate-Palmolive | بهداشتی | -۲۷٪ | ۲۱٪ | ۸۴٪ | ۷۶٪ |
| Henkel | شیمیایی و شوینده | -۲۷٪ | ۲۴٪ | ۸۰٪ | ۷۴٪ |
| Reckitt | محصولات خانگی | -۱۹٪ | ۱۲٪ | ۸۱٪ | ۵۹٪ |
| SC Johnson | مواد شوینده | -۳۳٪ | ۲۵٪ | ۱۰۰٪ | ۶۴٪ |
تحلیل: برندهای اروپایی مانند Nestlé، Danone و L’Oréal بیشترین پیشرفت را در کاهش پلاستیک نو داشتهاند؛ درحالیکه Coca-Cola و SC Johnson از نظر بازیافتپذیری و طراحی بستهبندی در صدر قرار دارند.
۵. نقش دولتها در اقتصاد چرخشی (Circular Economy)
بیش از ۷۰ درصد دولتهای امضاکننده در سال ۲۰۲۴ گزارش دادهاند که در زیرساختهای جمعآوری، تفکیک و بازیافت سرمایهگذاری کردهاند؛ رقمی که نسبت به سال گذشته ۲۰ درصد رشد داشته است. بهعنوان نمونه، دولت استرالیا ۲۰۰ میلیون دلار استرالیایی برای توسعه زیرساختهای بازیافت اختصاص داده است.
۶. اثرات زیستمحیطی و اقلیمی
مطابق برآوردهای بنیاد الن مکآرتور، اجرای این تعهدات از سال ۲۰۱۸ تاکنون نتایجی چشمگیر داشته است:
- جلوگیری از تولید ۱۴ میلیون تن پلاستیک نو (معادل ۲ تریلیون کیسه پلاستیکی)
- جلوگیری از انتشار سالانه ۷.۸ میلیون تُن CO₂ (معادل انتشار یک شهر ۱.۷ میلیوننفری)
- صرفهجویی معادل با نگهداشتن یک بشکه نفت در زمین در هر ثانیه
جمعبندی تحلیلی
با وجود پیشرفت چشمگیر در کاهش پلاستیک نو، چالشهای ساختاری همچون نبود مدلهای مؤثر استفاده مجدد (Reuse Models)، محدودیت در ظرفیت بازیافت صنعتی و ضعف در هماهنگی جهانی همچنان پابرجاست.
با این حال، مسیر کنونی نشان میدهد که بخش بزرگی از صنعت جهانی بستهبندی در حال حرکت به سمت اقتصاد چرخشی است؛ اقتصادی که بر بازیافت، بازطراحی و بازاستفاده متمرکز است و میتواند آلایندگی پلاستیکی را در دهه آینده بهطور چشمگیری کاهش دهد.
