هشتم مارس، روز جهانی زن، در سال ۲۰۲۶ با شعار «حقوق. عدالت. اقدام. برای همه زنان و دختران» گرامی داده میشود؛ شعاری که از سوی سازمان ملل متحد انتخاب شده و بر ضرورت تحقق عدالت جنسیتی از طریق اصلاح قوانین، تقویت حمایتهای حقوقی و حذف موانع اجتماعی و فرهنگی تأکید دارد. این روز، نه فقط یک مناسبت تقویمی، بلکه یادآور بیش از یک قرن مبارزه زنان برای دستیابی به حقوق برابر، کرامت انسانی و مشارکت در ساختن جهانی عادلانهتر است.
بر اساس گزارش رسمی سازمان ملل، هیچ کشوری در جهان هنوز موفق به رفع کامل شکافهای قانونی میان زنان و مردان نشده است. در حال حاضر، زنان تنها از ۶۴ درصد حقوق قانونی مردان برخوردارند و در حوزههایی چون کار، مالکیت، امنیت، خانواده، بازنشستگی و کسبوکار با تبعیضهای ساختاری مواجهاند.
پیام سازمان ملل: عدالت برای همه زنان
سازمان ملل متحد در بیانیه رسمی خود به مناسبت روز جهانی زن اعلام کرده است که عدالت جنسیتی تنها با اقدام عملی و اصلاح ساختارهای حقوقی و فرهنگی ممکن خواهد شد. این سازمان خواستار حذف قوانین تبعیضآمیز، تقویت حمایتهای قانونی برای زنان قربانی خشونت و تبعیض، و مقابله با هنجارهای اجتماعی آسیبزا شده است.
در گزارش «مروری بر حقوق زنان، ۳۰ سال پس از پکن» آمده است که در سالهای اخیر، یکچهارم دولتهای جهان در مسیر حقوق زنان عقبگرد داشتهاند. کاهش بودجه نهادهای حمایتی، تضعیف قوانین محافظتی و افزایش تبعیضها از جمله چالشهای جدی پیشروی زنان در سراسر جهان است.
نگاهی جهانی به وضعیت زنان
در بسیاری از کشورها، زنان همچنان با موانع قانونی و فرهنگی برای دسترسی به آموزش، اشتغال، مالکیت، مشارکت سیاسی و امنیت اجتماعی مواجهاند. سازمان ملل هشدار داده است که این موانع نهتنها حقوق فردی زنان را نقض میکند، بلکه مانع توسعه پایدار، رشد اقتصادی و صلح اجتماعی در جوامع میشود.
در افغانستان، دفتر زنان سازمان ملل اعلام کرده است که ممنوعیت کار زنان در دفاتر این سازمان، رخدادی بیسابقه بوده و ارائه خدمات نجاتبخش به زنان افغان را با خطر جدی مواجه کرده است. این سازمان تأکید کرده که بدون حضور زنان، امکان ارائه کمکهای مؤثر به زنان آسیبپذیر وجود ندارد.
پیام سازمانهای مدنی: یادآوری یک قرن مبارزه
سازمانهای زنان در ایران و جهان نیز به مناسبت این روز بیانیههایی منتشر کردهاند. در بیانیه سازمان زنان ایران آمده است: «هشتم مارس تنها یک روز در تقویم نیست؛ یادآور بیش از یک قرن مبارزه زنان جهان برای آزادی، برابری و کرامت انسانی است. این روز یادآور زنانی است که در کارخانهها، خیابانها، زندانها و میدانهای مبارزه ایستادند تا جهانی عادلانهتر برای نسلهای آینده بسازند».
تمرکز امسال: اصلاح قوانین و حذف تبعیض
سازمان ملل در روز جهانی زن ۲۰۲۶ بر این نکات تأکید دارد:
- اصلاح قوانین تبعیضآمیز در حوزههای مالکیت، خانواده، اشتغال و مشارکت سیاسی
- تقویت حمایتهای حقوقی برای زنان قربانی خشونت، تبعیض و آزار
- حذف هنجارهای اجتماعی آسیبزا که مانع تحقق حقوق زنان میشوند
- افزایش بودجه و حمایت از نهادهای مدنی و دولتی فعال در حوزه زنان
- مشارکت فعال زنان در فرآیندهای تصمیمگیری و سیاستگذاری
اهمیت روز جهانی زن برای ایران
در ایران نیز روز جهانی زن فرصتی است برای بازنگری در سیاستها و قوانین مرتبط با حقوق زنان. با وجود پیشرفتهایی در حوزه آموزش و سلامت، زنان همچنان با چالشهایی در زمینه اشتغال، مشارکت سیاسی، امنیت اجتماعی و حقوق خانواده مواجهاند.
سازمانهای مدنی، فعالان حقوق زنان و نهادهای دانشگاهی میتوانند از این مناسبت برای گفتوگو، مطالبهگری و ترویج فرهنگ برابری استفاده کنند. تاریخ معاصر ایران نیز گواه ایستادگی زنانی است که هرگز در برابر تبعیض و سرکوب سر خم نکردهاند.
