روز جهانی آب در حالی فرا میرسد که فشار بر منابع آب شیرین بهدلیل تغییر اقلیم، رشد جمعیت و مدیریت ناپایدار، به نقطه هشدار رسیده است. همزمان با روز جهانی آب (۲۲ مارس)، گزارشهای معتبر بینالمللی نشان میدهد که میلیاردها نفر در جهان همچنان با کمبود آب سالم مواجهاند؛ بحرانی که آینده توسعه پایدار را تهدید میکند.
به گزارش «گزارش سبز»، روز جهانی آب در سال ۲۰۲۶ در شرایطی گرامی داشته میشود که بحران دسترسی به آب سالم به یکی از مهمترین چالشهای قرن بیستویکم تبدیل شده است. بر اساس دادههای سازمان ملل متحد، حدود ۲.۲ میلیارد نفر در جهان به آب آشامیدنی ایمن دسترسی ندارند و نزدیک به ۴ میلیارد نفر دستکم یک ماه در سال با کمبود شدید آب مواجهاند.
این بحران تنها به کمبود منابع محدود نمیشود، بلکه به کیفیت آب نیز گره خورده است. برآوردها نشان میدهد حدود ۸۰ درصد فاضلاب در جهان بدون تصفیه مناسب وارد محیطزیست میشود؛ موضوعی که به آلودگی منابع آب و تهدید سلامت انسانها و اکوسیستمها دامن میزند.
کارشناسان معتقدند سه عامل اصلی در تشدید بحران آب نقش دارند: تغییرات اقلیمی، رشد جمعیت و مدیریت ناپایدار منابع آب. تغییرات اقلیمی با افزایش دما و تغییر الگوهای بارش، منابع آب شیرین را تحت فشار قرار داده است. همزمان، افزایش جمعیت جهانی تقاضا برای آب در بخشهای کشاورزی، صنعت و مصرف خانگی را بهشدت افزایش داده است.
در این میان، کشاورزی همچنان بزرگترین مصرفکننده آب در جهان است و حدود ۷۰ درصد از منابع آب شیرین به این بخش اختصاص دارد. ناکارآمدی در روشهای آبیاری و هدررفت منابع، بحران را تشدید کرده است.
در سطح بینالمللی، مفهوم «امنیت آب» (Water Security) بهعنوان یکی از ارکان توسعه پایدار مطرح شده است. این مفهوم به معنای دسترسی پایدار به آب کافی و باکیفیت برای زندگی، اقتصاد و محیطزیست است. با این حال، بسیاری از کشورها، بهویژه در مناطق خشک و نیمهخشک، همچنان با فاصله قابلتوجهی از این هدف قرار دارند.
در ایران نیز بحران آب به یکی از مهمترین چالشهای زیستمحیطی و توسعهای تبدیل شده است. کاهش منابع آب زیرزمینی، خشکشدن تالابها و افت شدید سطح آب در بسیاری از دشتها، نشانههایی از وضعیت ناپایدار منابع آب کشور است. کارشناسان تأکید میکنند که بدون اصلاح الگوی مصرف، بهبود مدیریت منابع و سرمایهگذاری در فناوریهای نوین، این بحران در سالهای آینده تشدید خواهد شد.
روز جهانی آب فرصتی است برای بازنگری در سیاستها و رفتارهای فردی و جمعی؛ چراکه آینده پایدار بدون مدیریت هوشمند آب قابل تحقق نیست.
