در حالیکه اختلالهای تجاری در جهان به امری عادی تبدیل شده، کشورهای درحالتوسعه بیشترین آسیب را متحمل میشوند. در کنفرانس شانزدهم تجارت و توسعه سازمان ملل (UNCTAD16)، وزرا هشدار دادند که شکنندگی شبکههای لجستیکی جهانی میتواند پیشرفتهای سالهای اخیر در زمینه توسعه پایدار و عدالت زنجیره تأمین را متوقف کند.
فشار بر مسیرهای تجارت جهانی
به گزارش «آنکتاد»، با افزایش ناپایداریهای سیاسی و مقرراتی، بسیاری از مسیرهای اصلی تجارت جهانی در آستانه فروپاشی قرار گرفتهاند. کشتیهایی که پیشتر از مسیر دریای سرخ در چند روز عبور میکردند، اکنون ناچارند هفتهها در مسیر دماغه امیدنیک حرکت کنند.
ربکا گرینسپن، دبیرکل آنکتاد، تأکید کرد:
«این فقط چالشی لجستیکی نیست؛ مسئلهای توسعهای است.»
او افزود که پایداری تجارت جهانی به بازنگری اساسی در زیرساختها و سوختهای مورد استفاده نیاز دارد.
کشورهای کوچک و محصور در خشکی، در خط مقدم آسیب
بر اساس آمار ارائهشده در کنفرانس، نرخ تورم در کشورهای جزیرهای کوچک پنج برابر میانگین جهانی افزایش یافته است. افزایش هزینه سوخت، طولانیتر شدن مسیرهای حملونقل و وابستگی به سوختهای فسیلی، فشار شدیدی بر اقتصاد این کشورها وارد کرده است.
در حال حاضر حدود ۹۰ درصد ناوگان فعال دریایی جهان همچنان از سوختهای فسیلی متداول استفاده میکند که سهم چشمگیری در انتشار CO₂ دارد.
نیاز به سوختهای پاک و تجارت دیجیتال
گرینسپن خواستار گذار فوری به حملونقل دریایی بدون کربن، استفاده از سوختهای پایدار و ایجاد سامانههای دیجیتال برای مدیریت ریسک شد. او گفت:
«زنجیره تأمین فقط کشتی و بار نیست؛ شامل ۱.۹ میلیون ملوان، بنادر مقاوم در برابر تغییرات اقلیم و کریدورهای ارتباطی با کشورهای محصور در خشکی است.»
به باور او، توسعه زیرساختهای دیجیتال میتواند از طریق بهینهسازی مسیرها و کاهش توقفها، به کاهش مصرف سوخت و افزایش کارایی کمک کند.
تنوعسازی مسیرها و منابع
آنکتاد پیشنهاد کرد کشورها با تنوعسازی مسیرهای تجاری و منابع انرژی، ریسکهای ناشی از نوسانات جهانی را کاهش دهند. تنوع در منابع تأمین و سوخت میتواند نهتنها آسیبپذیری شبکههای حملونقل را کاهش دهد، بلکه اثرات زیستمحیطی را نیز کم کند.
رویکرد کشورهای پیشرو
صالح بن ناصر الجاسر، وزیر حملونقل و خدمات لجستیکی عربستان سعودی، اعلام کرد کشورش با سرمایهگذاری در دیجیتالیسازی، اتصالپذیری و زیرساختهای نوین، تلاش دارد انعطاف تجاری خود را در برابر بحرانها افزایش دهد.
او گفت:
«این چالشها استثنا نیستند؛ به بخشی دائمی از اقتصاد جهانی تبدیل شدهاند و باید یاد بگیریم در دل آنها پیشرفت کنیم.»
اتحاد برای تابآوری مشترک
موستویفا حسنی محمد، وزیر اقتصاد، صنعت و سرمایهگذاری کومور، تأکید کرد که تابآوری ملی از درون کشور آغاز میشود:
«هیچ کشوری تنها با کمک خارجی نمیتواند مقاوم شود؛ شراکت مهم است اما پایه تابآوری، چشمانداز روشن ملی است.»
او و سایر وزرای حاضر بر لزوم شکلگیری ائتلافهای تجاری و لجستیکی منطقهای برای بهاشتراکگذاری منابع، تنظیم مقررات مشترک و افزایش شفافیت در زنجیرههای تأمین تأکید کردند.
آینده زنجیره تأمین؛ همگرایی، نه انزوا
کارشناسان آنکتاد معتقدند همگرایی اقتصادی و همکاری میان کشورها میتواند به نوآوری، کاهش نابرابری و افزایش بهرهوری در تجارت جهانی بینجامد. در این چارچوب، کشورهایی که امروز برای پایداری شبکههای خود سرمایهگذاری میکنند، در آینده نزدیک از مزیت رقابتی و ثبات اقتصادی بیشتری برخوردار خواهند بود.
در دنیایی که اختلالهای تجاری هر روز پیچیدهتر میشوند، توسعه پایدار بدون تحول در لجستیک و همکاری بینالمللی ممکن نیست. آنکتاد هشدار میدهد که نادیدهگرفتن شکنندگی فعلی، میتواند دستاوردهای توسعهای دهه گذشته را نابود کند — اما اگر کشورها مسیر همکاری، دیجیتالیسازی و سوختهای پاک را در پیش گیرند، تجارت جهانی میتواند بهجای تهدید، موتور محرک توسعه پایدار شود.
