پس از آنکه خودروسازان اروپایی با اتکا به حمایت سیاسی موفق شدند بخشی از مقررات اقلیمی اتحادیه اروپا را تعدیل کنند، اکنون صنعت هوانوردی تلاش مشابهی را برای عقبنشینی بروکسل از قوانین سختگیرانه زیستمحیطی آغاز کرده است.
هدف اصلی شرکتهای هواپیمایی، تضعیف الزام اتحادیه اروپا به استفاده تدریجی از «سوختهای پایدار هوانوردی» (SAF) است؛ سوختهایی پاکتر از نفت سفید که در عین حال گرانتر بوده و دسترسی به آنها محدود است. این فشارها، هوانوردی را به آزمونی تازه و حساس برای دستورکار اقلیمی اتحادیه اروپا تبدیل کرده است؛ آزمونی که نشان خواهد داد بروکسل تا چه اندازه حاضر است برای حمایت از رقابتپذیری بنگاههای اروپایی، از اهداف اقلیمی خود عقبنشینی کند.
پاتریک پویانه، مدیرعامل شرکت فرانسوی «توتالانرژیز»، اوایل ژانویه در مجمع جهانی اقتصاد در داووس پیشبینی کرد: «من شرط میبندم همان اتفاقی که برای مقررات خودرو رخ داد، برای مقررات سوختهای پایدار هوانوردی در اروپا هم تکرار خواهد شد.»
اتحادیه اروپا پیشتر مقرر کرده بود از سال ۲۰۳۵ فروش خودروهای دارای انتشار دیاکسیدکربن متوقف شود؛ تصمیمی که عملاً به پایان موتورهای احتراق داخلی میانجامید. اما فشار خودروسازان با حمایت کشورهایی مانند آلمان، ایتالیا و برخی کشورهای اروپای مرکزی، در نهایت کمیسیون اروپا را وادار کرد این هدف را تعدیل کند. بر اساس تصمیم جدید، هدف کاهش انتشار به ۹۰ درصد محدود شده است.
مطالبات صنعت هوانوردی
اکنون صنعت هوانوردی نیز فهرستی مشابه از اعتراضها را مطرح میکند. این بخش نهتنها با الزام استفاده از سوختهای پایدار مخالفت دارد، بلکه به شمول هوانوردی در نظام تجارت انتشار اتحادیه اروپا (ETS) و نیز مقررات مربوط به اثرات غیرکربنی پروازها، مانند «کنتریلها» یا رد بخار هواپیماها، معترض است.
طبق مقررات «ReFuelEU»، شرکتهای هواپیمایی موظفاند از سال جاری حداقل ۲ درصد از ترکیب سوخت خود را به SAF اختصاص دهند؛ رقمی که از سال ۲۰۳۰ به ۶ درصد، از ۲۰۳۵ به ۲۰ درصد و تا ۲۰۵۰ به ۷۰ درصد میرسد. پویانه این اهداف را «غیرواقعبینانه» توصیف کرده و مدیرعامل رایانایر، مایکل اولیری، نیز این الزام را «بیمعنی» خوانده است.
با این حال، لابیهای هوانوردی خواستار حذف کامل این مقررات نیستند، بلکه پیشنهاد اجرای نظام «بوک اند کلیم» را مطرح میکنند؛ مدلی که به شرکتها اجازه میدهد بدون مصرف مستقیم SAF در پروازهای خود، با خرید اعتبار کربنی مرتبط با این سوختها تعهداتشان را ایفا کنند. کمیسیون اروپا تاکنون با این پیشنهاد مخالفت کرده است.
ائتلافهای سیاسی در راه؟
همانگونه که در پرونده خودروها، ائتلاف صنعت و دولتها نقش تعیینکننده داشت، نشانههایی از شکلگیری چنین همگرایی در حوزه هوانوردی نیز دیده میشود. آلمان اخیراً از برنامه کاهش مالیاتهای ملی هوانوردی خبر داده و ایتالیا و آلمان بر لزوم تقویت رقابتپذیری شرکتهای اروپایی تأکید کردهاند.
جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، با انتقاد از آنچه «نگاه ایدئولوژیک به گذار سبز» خواند، هشدار داد که این رویکرد صنایع اروپایی را تضعیف کرده است. در همین حال، ماتئو سالوینی، وزیر حملونقل ایتالیا، نظام تجارت انتشار و مالیاتهای حملونقل دریایی و هوایی را «خودکشی اقتصادی» توصیف کرده است.
مقاومت کمیسیون و فعالان محیط زیست
در مقابل، کمیسیون اروپا بر موضع خود پافشاری میکند. آپوستولوس تزیتزیکوستاس، کمیسر حملونقل اتحادیه، تأکید کرده است که سرمایهگذاریها باید حداکثر تا سال ۲۰۲۷ آغاز شود، در غیر این صورت اهداف ۲۰۳۰ دستنیافتنی خواهد بود.
فعالان محیط زیست نیز خود را برای نبردی تازه آماده میکنند. سازمان «حملونقل و محیط زیست» (T&E) با انتقاد از فشار شرکتهای هواپیمایی برای جایگزینی ETS با سازوکار ارزانتر سازمان ملل (CORSIA)، این تلاشها را تلاشی برای دور زدن مسئولیت اقلیمی دانسته است. به گفته لابی هوانوردی A4E، شرکتهای عضو این نهاد سال گذشته ۲.۳ میلیارد یورو برای مجوزهای ETS پرداخت کردهاند؛ رقمی که انتظار میرود تا سال ۲۰۳۰ به ۵ میلیارد یورو افزایش یابد.
در حالی که فشارها بر بروکسل شدت میگیرد، پرونده هوانوردی به یکی از تعیینکنندهترین میدانهای تقابل میان اهداف اقلیمی و دغدغههای رقابتپذیری اقتصادی در اتحادیه اروپا تبدیل شده است.
