همزمان با روز جهانی تالابها، نقش حیاتی این اکوسیستمها در حفاظت از تنوع زیستی، مدیریت آب و مقابله با تغییرات اقلیمی برجسته میشود. ۲ فوریه، روز جهانی تالابها، فرصتی است برای بازنگری در جایگاه اکوسیستمهایی که بیسروصدا اما حیاتی، امنیت آب، پایداری اقلیم و معیشت انسان را در سراسر جهان تضمین میکنند.
روز جهانی تالابها هر سال در دوم فوریه گرامی داشته میشود و بر اهمیت تالابها بهعنوان یکی از مولدترین اکوسیستمهای زمین تأکید دارد. بهگزارش دبیرخانه کنوانسیون رامسر، تالابها اهمیت اکوسیستمی گستردهای از جمله تنظیم جریانهای آب، تصفیه طبیعی آب، کاهش خطر سیلاب و خشکسالی، پشتیبانی از شیلات و زیستگاه پرندگان مهاجر و ذخیرهسازی کربن را به همراه دارند.
تالابها در عمل بهمثابه «زیرساختهای نامرئی» امنیت آب عمل میکنند؛ زیرساختهایی که جایگزینی آنها با سازههای مهندسی، هزینهبر و اغلب ناکارآمد است. گزارش چشمانداز جهانی تالابها ۲۰۲۵ نشان میدهد تالابهای باقیمانده سالانه بین ۷/۹۸ تا ۳۹/۰۱ تریلیون دلار (بر اساس دلار ۲۰۲۳) منافع اقتصادی جهانی ایجاد میکنند، در حالی که این اکوسیستمها همچنان با نرخ متوسط سالانه ۰/۵۲ درصد در حال کاهش هستند.
در آسیای مرکزی، جایی که اقلیم خشک و وابستگی شدید به منابع آب کوهستانی حاکم است، هر هکتار تالاب اهمیت دوچندان دارد. تالابها با تعدیل نوسانات فصلی آب، پشتیبانی از اکوسیستمهای پاییندست و افزایش تابآوری در برابر رخدادهای حدی اقلیمی، نقشی تثبیتکننده ایفا میکنند.
در قرقیزستان، تالابها طیفی متنوع از رودخانهها و دشتهای سیلابی تا دریاچههای مرتفع، باتلاقها و مخازن مصنوعی را دربر میگیرند. دریاچههایی مانند ایسیقکول، سونکول و چاتیرکول نهتنها منابع حیاتی آب، بلکه سپرهای اقلیمی و ایستگاههای کلیدی مسیر مهاجرت پرندگان بهشمار میروند. این کشور با حدود ۳ هزار رودخانه و طول کلی نزدیک به ۱۵۰ هزار کیلومتر، زیستگاه ۱۲۶ گونه پرنده وابسته به آب است که ۶۶ گونه آن زادآور و ۵۹ گونه مهاجر هستند.
قرقیزستان بهعنوان عضو کنوانسیون رامسر، حفاظت از تالابها را از سطح ثبت و شناسایی فراتر برده و آن را در برنامهریزیهای راهبردی ملی تا افق ۲۰۴۰ ادغام کرده است. تالابها اکنون بخشی از شبکه بومشناختی کشور، پایهای برای امنیت آب و مؤلفهای کلیدی در سازگاری با تغییر اقلیم محسوب میشوند.
شعار روز جهانی تالابها در سال ۲۰۲۶ «تالابها و دانش سنتی؛ پاسداشت میراث فرهنگی» است؛ شعاری که با واقعیتهای قرقیزستان همخوانی دارد. دانش بومی در مدیریت منابع آب، حفاظت از چشمهها، چرای پایدار در حاشیه دریاچهها و حفظ دشتهای سیلابی، همچنان در کنار دادههای علمی و نظامهای نوین حکمرانی بهکار گرفته میشود.
برنامه توسعه ملل متحد (UNDP) در قرقیزستان نیز با پیوند دادن سیاستگذاری و اجرا، از حفاظت و احیای تالابها حمایت میکند. نمونه آن، اقدامات مبتنی بر مشارکت جوامع محلی در منطقه آکبولون است که نشان میدهد حفاظت از تالابها چگونه بهطور مستقیم به امنیت آب، کاهش خطر و تابآوری اقلیمی منجر میشود. همچنین پروژه جدید مشترک UNDP و صندوق جهانی محیط زیست (GEF-8) با تمرکز بر مناطق کوهستانی مرکز و شرق قرقیزستان، به بهبود مدیریت تالابها و تقویت چارچوبهای قانونی میپردازد.
در شرایط تشدید عدم قطعیتهای اقلیمی، تالابها بهعنوان یک سامانه طبیعی مدیریت ریسک عمل میکنند. حفاظت و احیای آنها، سرمایهگذاری هوشمندانهای برای آیندهای امنتر از نظر آب، اقتصاد و سلامت اکوسیستمهاست.
