یونسکو با اجرای پروژهای منطقهای در ۱۰ کشور آمریکای لاتین و کارائیب، ظرفیتهای ملی و محلی را برای صیانت از میراث فرهنگی ناملموس و ادغام آن در سیاستهای توسعه شهری پایدار تقویت میکند؛ طرحی که با حمایت وزارت فرهنگ عربستان سعودی پیش میرود.
سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) اجرای پروژه «آمریکای لاتین و کارائیب: توانمندسازی جوامع تابآور از طریق گردشگری پایدار و پاسداری از میراث» را در ۱۰ کشور منطقه آغاز کرده است؛ ابتکاری که با هدف تقویت ظرفیتها برای حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس و ادغام راهبردی آن در برنامهریزی شهری طراحی شده است.
این پروژه با حمایت وزارت فرهنگ عربستان و در چارچوب برنامه «فرهنگ و فناوریهای دیجیتال» یونسکو اجرا میشود. هدف اصلی آن، پیوند دادن حافظه زنده جوامع با الگوهای فراگیر، پایدار و هویتمحور توسعه شهری در شرایطی است که شهرهای آمریکای لاتین با تحولات عمیق جمعیتی و کالبدی روبهرو هستند.
میراث فرهنگی ناملموس که در ادبیات بینالمللی با عنوان Intangible Cultural Heritage (ICH) شناخته میشود، به مجموعهای از آیینها، مهارتها، دانشهای سنتی، هنرهای نمایشی، صنایعدستی و شیوههای زیست اطلاق میشود که از نسلی به نسل دیگر منتقل میشود و بخش مهمی از هویت فرهنگی جوامع را شکل میدهد. در آمریکای لاتین و کارائیب، حدود ۸۰ درصد جمعیت در شهرها زندگی میکنند؛ موضوعی که رشد سریع شهرنشینی، مهاجرت، تغییرات اقلیمی، توسعه املاک و کاهش تدریجی برخی سنتها را به چالشهایی جدی برای تداوم این میراث تبدیل کرده است.
در پاسخ به این وضعیت، یونسکو کارگاههایی را در شهرهایی چون تروخیو در هندوراس، سنخوزه در کاستاریکا، اوآخاکا در مکزیک، سنسالوادور در السالوادور، سانتو دومینگو در جمهوری دومینیکن، آنتیگوا در گواتمالا، کولون در پاناما، بلموپان در بلیز و ترینیداد در کوبا برگزار کرده است. این کارگاهها با حضور مقامهای دولتی، حاملان سنتها، کنشگران فرهنگی و متخصصان برگزار شد و به بررسی نقش میراث ناملموس در زندگی شهری معاصر و ظرفیت آن برای تقویت انسجام اجتماعی پرداخت.
بر اساس اعلام یونسکو، تاکنون نزدیک به ۳۰۰ نفر در این گفتوگوهای تخصصی شرکت کردهاند. همچنین ۲۰ کارشناس منطقهای آموزش دیدهاند تا کارگاههای مشابه را در سطح ملی اجرا کنند. یکی از دستاوردهای مهم این پروژه، آغاز تدوین فهرستهای مبتنی بر جامعه از میراث فرهنگی ناملموس در بسترهای شهری است؛ فرایندی مشارکتی که طی آن جوامع محلی، گروهها و حاملان سنتها، عناصر فرهنگی کلیدی هویت خود را شناسایی و مستندسازی میکنند.
در گواتمالا، بازدید از منطقه سنخوان دل اوبیسپو نمونهای از تجربه مستقیم میراث زنده در حوزه خوراک، صنایعدستی و شکلاتسازی سنتی بود که زمینه گفتوگو درباره نقش این عناصر در پایداری شهری را فراهم کرد. در سنخوزه کاستاریکا نیز بازارهای مرکزی بهعنوان فضاهای روزمره انتقال فرهنگ بررسی شدند و چارچوبهای حقوقی و سازوکارهای حمایتی متناسب با بافت شهری مورد بحث قرار گرفت. در اوآخاکا مکزیک، تمرکز بر هنرهایی مانند بافندگی با دستگاه پدالی و فلزکاری سنتی، به تدوین نخستین گامهای فهرستبرداری میراث ناملموس شهری انجامید.
در السالوادور، همکاری بیش از ۲۰ مقام از نهادهای مختلف، زمینه طراحی پروژههای بیننهادی برای ادغام میراث ناملموس در مرکز تاریخی سنسالوادور را فراهم کرد. در جمهوری دومینیکن نیز کارگاهی در شهر استعماری سانتو دومینگو برگزار شد تا تعامل میان میراث زنده و یک اثر ثبتشده در فهرست میراث جهانی تقویت شود.
به گفته انریکه لوپز-اورتادو، کارشناس فرهنگ دفتر منطقهای یونسکو در سنخوزه، راهبردهای در حال اجرا با هدف تقویت بلندمدت پایداری و تابآوری جوامع محلی طراحی شدهاند تا میراث زنده بتواند در مواجهه با چالشهای معاصر، همچنان منتقل و بهروز شود.
بر اساس برنامهریزی انجامشده، در مرحله بعدی پروژه که در طول سال ۲۰۲۶ اجرا خواهد شد، نقشههای راه مشارکتی با همکاری نهادهای ملی و محلی تدوین میشود تا ادغام میراث فرهنگی ناملموس در سیاستهای عمومی و برنامههای توسعه شهری تقویت شود. یونسکو اعلام کرده است که این رویکرد چندبخشی و جامعهمحور میتواند پیوند میان فرهنگ، سرزمین و توسعه شهری پایدار را در شهرهای منطقه مستحکمتر کند.
