دولت بریتانیا برای نخستین بار انرژی هستهای را وارد چارچوب تأمین مالی سبز خود کرد؛ اقدامی که بهگفته تحلیلگران میتواند نقشه سرمایهگذاری جهانی در حوزه انرژیهای کمکربن را دگرگون کند. این تصمیم در حالی گرفته شده که بانک جهانی ممنوعیت ۶۰ساله خود را کنار گذاشته و برخی مؤسسات اروپایی نیز در حال بررسی سرمایهگذاری در رآکتورهای کوچک و ماژولار هستند.
دولت بریتانیا اعلام کرد از ۲۷ نوامبر به بعد، درآمدهای حاصل از انتشار «اوراق قرضه سبز» و «اوراق پسانداز سبز» در این کشور میتواند برای تأمین مالی پروژههای هستهای بهکار رود. بر اساس اسناد منتشرشده، «هزینههای مرتبط با انرژی هستهای» از این تاریخ در فهرست پروژههای سبز قابلپشتیبانی قرار گرفته است. این تصمیم، انرژی هستهای را در کنار انرژیهای تجدیدپذیر و برنامههای بهرهوری انرژی قرار میدهد؛ موضوعی که سالها محل مناقشه میان سیاستگذاران و نهادهای محیطزیستی بوده است.
بانک سرمایهگذاری جفریز این تغییر را «احتمالاً جنجالی میان محیطزیستگرایان» توصیف کرده، زیرا انرژی هستهای هرچند کمکربن است، اما مدیریت پسماند و هزینههای سنگین ساخت نیروگاهها همواره جزو چالشهای اصلی آن بوده است.
با این حال، دولت بریتانیا این رویکرد جدید را پاسخی به شرایط تازه انرژی میداند: افزایش تقاضای برق ناشی از مراکز داده مبتنی بر هوش مصنوعی، نگرانیهای امنیت انرژی در اروپا و الزامهای رسیدن به هدف خالص صفر کربن تا اواسط قرن.
بازنگری آرام اما گسترده بانکها و مؤسسات مالی
در دهههای گذشته اغلب بانکهای توسعهای از ورود به پروژههای هستهای خودداری میکردند؛ محدودیتی که بیش از همه به پیچیدگی فنی، هزینههای بالا و فقدان تجربه نهادی نسبت داده میشد. اما اکنون و پس از توافق «سه برابر کردن ظرفیت هستهای» در نشست COP28، جریان حمایتی جدیدی در سطح جهانی شکل گرفته است.
۱۴ مؤسسه مالی بزرگ جهان از جمله بانک آو آمریکا، بارکلیز، سیتیگروپ، BNP پاریبا و گلدمن ساکس سال گذشته در رویداد Climate Week NYC حمایت خود را از «سه برابر شدن ظرفیت هستهای تا ۲۰۵۰» اعلام کردند. صنعت هستهای نیز با استفاده از همین فضا تلاش کرده است به سرمایهگذاران نشان دهد که هستهای میتواند «منبعی کمکربن، قابلاعتماد و مکمل تجدیدپذیرها» باشد.
با این حال، شورای آتلانتیک در گزارشی هشدار داده بود که طولانی بودن زمان ساخت و نیاز به سرمایه اولیه بسیار بزرگ «ممکن است در بلندمدت بانکها را نسبت به تداوم حمایت تجاری مردد کند».
چرخش تاریخی بانک جهانی
تغییر چشمگیرتر اما مربوط به بانک جهانی است؛ نهادی که امسال سیاست ۶۰ساله منع تأمین مالی هستهای را کنار گذاشت. هیئتمدیره این بانک اکنون رویکرد «همه گزینهها» را برای حمایت از پروژههای انرژی در کشورهای درحالتوسعه پذیرفته است. این سیاست جدید، امکان تأمین مالی انرژی هستهای، گاز، زمینگرمایی، آبی، خورشیدی و بادی را فراهم میکند.
آجی بانگا، رئیس بانک جهانی، در زمان اعلام این تصمیم گفت: «ما باید به کشورها کمک کنیم برق قابلاتکا و مقرونبهصرفه فراهم کنند. به همین دلیل انرژی هستهای را بخشی از راهحل میدانیم و آن را دوباره در سبد قابلارائه بانک جهانی قرار میدهیم.»
این تغییر برای کشورهای درحالتوسعه – که با رشد سریع تقاضای انرژی و ضعف شبکه برق مواجهاند – یک بازتعریف جدی از سبد انرژی محسوب میشود.
اروپا و جدال بیپایان بر سر طبقهبندی سبز هستهای
در حالی که لندن مسیر تازهای آغاز کرده، تنشها در اروپا همچنان ادامه دارد. برخی کشورهای عضو اتحادیه اروپا همچنان با گنجاندن هستهای در «طبقهبندی سبز» مخالفاند. با این حال، دادگاه عمومی اتحادیه اروپا اخیراً شکایت اتریش را علیه تصمیم کمیسیون اروپا برای سبز دانستن گاز و هستهای رد کرد؛ حکمی که دست کمیسیون را برای تثبیت موقعیت هستهای در سیاستگذاری انرژی بازتر میکند.
پیامدهای تصمیم بریتانیا برای سرمایهگذاران
بهگفته تحلیلگران بازار بدهی، اضافهشدن هستهای به چارچوب سبز بریتانیا میتواند اندازه «بازار اوراق سبز» این کشور را افزایش دهد، اما همزمان بحثهای جدیدی درباره سنجش اثرات زیستمحیطی، اعتبارسنجی پروژهها و ارزیابی چرخه عمر ایجاد خواهد کرد.
در سطح جهانی نیز پرسش کلیدی همچنان پابرجاست: آیا سرمایهگذاران در نهایت ریسکهای پروژههای بزرگ هستهای را میپذیرند یا اینکه حمایتهای سیاسی در برابر هزینههای واقعی ساخت نیروگاهها دوام نخواهد آورد؟
اکنون اما مسیر روشنتر از قبل است؛ دولتها و بانکهای توسعهای در حال بازطراحی سیاستهای انرژیاند و انرژی هستهای پس از چند دهه حاشیهنشینی، دوباره در مرکز توجه قرار گرفته است.
