گزارش جدید یونسکو نشان می‌دهد با وجود کاهش ۷۳ درصدی حیات‌وحش جهان از دهه ۱۹۷۰، مناطق حفاظت‌شده این سازمان همچنان به‌عنوان سپر حیاتی زمین در برابر فروپاشی اکوسیستم‌ها عمل می‌کنند.

به گزارش پایگاه خبری، تحلیلی «گزارش سبز»، در حالی‌ که روند تخریب محیط‌زیست و کاهش تنوع زیستی در جهان شتاب گرفته است، گزارش تازه سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) تصویری متفاوت از وضعیت مناطق حفاظت‌شده ارائه می‌دهد؛ مناطقی که همچنان در برابر این روند مخرب مقاومت کرده‌اند.

بر اساس گزارش «مردم و طبیعت در سایت‌های تعیین‌شده یونسکو»، جمعیت حیات‌وحش جهانی از دهه ۱۹۷۰ تاکنون حدود ۷۳ درصد کاهش یافته است، اما در شبکه گسترده مناطق تحت حفاظت یونسکو، وضعیت به‌مراتب پایدارتر ارزیابی می‌شود. این شبکه شامل ۲۲۶۰ سایت در سراسر جهان است و بیش از ۱۳ میلیون کیلومتر مربع وسعت دارد.

این مناطق که شامل ژئوپارک‌های جهانی (Global Geoparks: مناطق زمین‌شناسی با اهمیت جهانی)، ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره و سایت‌های میراث جهانی هستند، نه‌تنها به حفظ چشم‌اندازهای طبیعی کمک می‌کنند، بلکه به‌عنوان ستون‌های حیاتی عملکرد زیست‌محیطی زمین نیز عمل می‌کنند.

سنگر تنوع زیستی
آمارهای ارائه‌شده در این گزارش نشان می‌دهد بیش از ۶۰ درصد گونه‌های شناخته‌شده جهان در این مناطق زندگی می‌کنند. همچنین حدود ۴۰ درصد از گونه‌های موجود در این سایت‌ها، بومی هستند؛ به این معنا که در هیچ نقطه دیگری از جهان یافت نمی‌شوند. از بین رفتن این زیستگاه‌ها، به معنای انقراض کامل این گونه‌ها خواهد بود.

از سوی دیگر، این اکوسیستم‌ها نقشی کلیدی در مقابله با تغییرات اقلیمی دارند. برآوردها نشان می‌دهد این مناطق حدود ۲۴۰ گیگاتن کربن ذخیره کرده‌اند؛ رقمی معادل نزدیک به ۲۰ سال انتشار گازهای گلخانه‌ای در سطح فعلی. نابودی این ذخایر می‌تواند به «بمب کربنی» تبدیل شود و اهداف جهانی اقلیمی را عملاً غیرقابل دستیابی کند.

پیوند انسان و طبیعت
برخلاف تصور رایج، این مناطق خالی از سکنه نیستند. نزدیک به ۹۰۰ میلیون نفر، یعنی حدود یک‌دهم جمعیت جهان، در این مناطق زندگی می‌کنند. همچنین بیش از هزار زبان در این سرزمین‌ها ثبت شده و حدود یک‌چهارم این سایت‌ها با سرزمین‌های بومیان همپوشانی دارند.

در برخی مناطق مانند آفریقا و آمریکای لاتین، این نسبت به حدود ۵۰ درصد می‌رسد. گزارش تأکید می‌کند حفاظت از طبیعت بدون مشارکت جوامع محلی و بومیان امکان‌پذیر نیست؛ زیرا این گروه‌ها قرن‌ها نقش حافظان اصلی این اکوسیستم‌ها را ایفا کرده‌اند.

از منظر اقتصادی نیز اهمیت این مناطق قابل توجه است؛ به‌گونه‌ای که حدود ۱۰ درصد تولید ناخالص داخلی (GDP: ارزش کل کالاها و خدمات تولیدشده در یک اقتصاد) جهان در داخل یا پیرامون این مناطق ایجاد می‌شود. این موضوع نشان می‌دهد حفاظت از محیط‌زیست می‌تواند همزمان با توسعه اقتصادی پیش برود.

تهدیدهای فزاینده
با وجود این مزایا، گزارش یونسکو هشدار می‌دهد که این «خط حیاتی» در حال تضعیف است. نزدیک به ۹۰ درصد این مناطق با فشارهای شدید زیست‌محیطی مواجه هستند و در یک دهه گذشته، مخاطرات مرتبط با اقلیم مانند آتش‌سوزی و سیل ۴۰ درصد افزایش یافته است.

کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند تا سال ۲۰۵۰، از هر چهار سایت یونسکو، یک مورد ممکن است به «نقطه اوج بحرانی» (Tipping Point: نقطه‌ای که تغییرات برگشت‌ناپذیر می‌شوند) برسد. این وضعیت می‌تواند به نابودی کامل یخچال‌های طبیعی، فروپاشی صخره‌های مرجانی و تبدیل جنگل‌ها به منابع انتشار کربن منجر شود.

مسیر پیش‌رو
با این حال، گزارش تأکید می‌کند که هنوز فرصت برای اقدام وجود دارد. هر میزان کاهش در افزایش دمای جهانی می‌تواند به‌طور قابل توجهی خطر نابودی این مناطق را کاهش دهد.

یونسکو از دولت‌ها خواسته است نگاه خود را به این مناطق تغییر دهند و آن‌ها را نه صرفاً جاذبه‌های گردشگری، بلکه دارایی‌های راهبردی در مقابله با تغییرات اقلیمی در نظر بگیرند. راهکارهای پیشنهادی شامل احیای اکوسیستم‌های آسیب‌دیده، همکاری‌های فرامرزی برای حفاظت از گونه‌های مهاجر و تقویت نقش جوامع محلی در مدیریت این مناطق است.

در نهایت، این گزارش تأکید می‌کند سرمایه‌گذاری در این سایت‌ها، نه‌تنها حفاظت از طبیعت، بلکه تضمین آینده زیست‌پذیر زمین است؛ رویکردی که بدون آن، مقابله با بحران اقلیم عملاً ممکن نخواهد بود.