گزارشی تازه از «منابع طبیعی ولز» (NRW) هشدار میدهد که نزدیک به ۳ هزار گونه جانوری، گیاهی، قارچ و گلسنگ در ولز در وضعیت بحرانی قرار گرفتهاند؛ گونههایی که به دلیل محدود بودن به چند زیستگاه انگشتشمار یا حتی تنها یک نقطه، در «موقعیتی شکننده» قرار دارند و خطر انقراض آنها بسیار جدی است.
بر اساس گزارش جدیدی که از سوی نهاد «منابع طبیعی ولز» منتشر شده، دستکم ۲۹۵۵ گونه خشکیزی یا آب شیرین به دلیل محدود شدن زیستگاههایشان در پنج مکان یا کمتر، در آستانه اختفا قرار گرفتهاند. این گزارش تأکید میکند که از ابتدای هزاره میلادی تاکنون ۱۱ گونه بهطور کامل از ولز حذف شدهاند که از جمله آنها میتوان به قمری اروپایی (turtle dove) و شبپروانه belted beauty اشاره کرد.
این گزارش که با عنوان Species in Peril منتشر شده، نخستین ارزیابی در سراسر بریتانیاست که گونهها را بر اساس محدودیت جغرافیایی دستهبندی و شناسایی میکند.
در میان گونههای در خطر، نام موجودات شناختهشدهای همچون قرقاول سیاه (black grouse) و پروانه high brown fritillary دیده میشود. همچنین فهرست شامل ۲۵ گونه پرنده، ۵ گونه ماهی، ۶ پستاندار و یک دوزیست – وزغ natterjack – است.
پستانداران و مهرهداران در مرز نابودی
بر پایه این گزارش، چندین گونه پستاندار از جمله پنج گونه خفاش در وضعیت بحرانی به سر میبرند. خفاش Bechstein تنها در دره وای (Wye Valley) در جنوبشرق ولز مشاهده میشود. ول اسکومر نیز تنها در جزیره کوچک Skomer در جنوبغربی کشور زندگی میکند و هیچ زیستگاه دیگری برای آن باقی نمانده است.
علاوه بر مهرهداران، بیش از ۲۰۰۰ گونه بیمهره، ۳۰۹ گونه قارچ و ۳۲۱ گونه گلسنگ در معرض خطر جدی قرار دارند.
پروفسور استیو اورمرود از دانشگاه کاردیف و یکی از نویسندگان گزارش میگوید فشارهای جهانی همچون بحران اقلیمی و شدت گرفتن کشاورزی نقش مهمی در این وضعیت دارند، اما برای گونههای با پراکنش محدود، تهدیدها اغلب محلی هستند:
«این گزارش یادآوری صریحی است از اینکه طبیعت در ولز در موقعیتی بهشدت شکننده قرار دارد؛ هم بهدلیل شمار بالای گونههای در خطر و هم بهدلیل روندی که این گونهها طی میکنند.»
به گفته او، از دست رفتن مدیریت مناسب جنگلها، حذف درختان یا چوب مرده، تغییر سطح آب در باتلاقها و آلودگی تالابها و رودخانهها از جمله عوامل کلیدی محدودکننده زیستگاهها هستند.
کورسوی امید با اقداماتی کمهزینه
با وجود این تصویر نگرانکننده، گزارش NRW بخشی از امید را نیز یادآور میشود. بر اساس یافتهها، حفاظت از اغلب گونههای در خطر با هزینهای کم و تنها با اصلاحهای جزئی در مدیریت زیستگاهها قابل انجام است.
گزارش پیشنهاد میدهد اقداماتی مانند تنکزدایی گیاهان، ایجاد فضاهای بازتر برای گونههای ریزجثه، یا حتی مدیریت هدفمند چرا در مناطق خاص، میتواند به احیای جمعیتهای کوچک کمک کند.
پروفسور اورمرود با اشاره به نمونههایی از موفقیتهای ساده میگوید:
«میتوانیم از اقداماتی مانند پاکسازی بوتهزارها، فعالسازی دوباره تپههای شنی، مدیریت بهینه زیستگاههای بیمهرگان و حتی پرورش و رهاسازی گونهها امید بگیریم. در برخی جزایر نیز افزایش سطح ایمنی زیستی به نتایج ملموس منجر شده است.»
یکی از نمونههای بارز، ورود بزهای اهلی به منطقه Stanner Rocks در پویس است که با چرا، به حفظ گیاهان بسیار نادر همچون سوسن Radnor کمک کرده است.
نیمی از گونههای در خطر فقط یک زیستگاه دارند
از میان ۲۹۵۵ گونه معرفیشده، تقریباً نیمی – ۱۲۶۲ گونه – تنها در یک نقطه از ولز حضور دارند.
این موضوع اهمیت نقاط کلیدی مانند جنگل وارن و نیوبرو (Newborough Forest & Warren) در جزیره آنگلسی را دوچندان میکند؛ منطقهای که بهتنهایی ۱۳۰ گونه در خطر را در خود جای داده است.
تحلیل زیستبومها در این گزارش نشان میدهد سه دسته اصلی بیشترین فشار را تحمل میکنند:
– جنگلها و بوتهزارها: ۱۰۷۶ گونه محدود به این زیستگاه
– چمنزارها: ۵۳۱ گونه
– باتلاقها: ۳۵۶ گونه
فراخوانی برای اقدام ملی
مری لوئیس، رئیس سیاست مدیریت منابع طبیعی NRW، هشدار میدهد:
«این گزارش بهوضوح نشان میدهد که انقراض در ولز فقط یک احتمال نیست، بلکه در حال وقوع است. ما بهعنوان یک کشور باید این تهدید را جدی بگیریم.»
او با تأکید بر اینکه ۷۵٪ از این گونهها در مناطق حفاظتشده قرار دارند، میگوید: «این یعنی چارچوب اقدام وجود دارد و میتوانیم با سرمایهگذاری اندک و اصلاح مدیریت زیستگاهها، وضع بسیاری از گونهها را بهبود دهیم.»
پاسخ دولت ولز
دولت ولز در واکنش به این گزارش اعلام کرده که برای مقابله با «بحران اقلیمی و بحران طبیعت» اقدامات جدی را آغاز کرده است. برنامههای Nature Networks و Natur am Byth با هدف بازسازی زیستگاهها و تمرکز ویژه بر گونههای در معرض خطر اجرا میشوند.
دولت همچنین تأکید کرد که لایحه محیطزیست ولز که در ژوئن معرفی شده، نقشی حیاتی در تقویت چارچوب قانونی حفاظت از طبیعت خواهد داشت.
جمعبندی:
گزارش «گونههای در خطر» NRW تصویری هشداردهنده از وضعیت تنوع زیستی ولز ارائه میدهد: کشوری که هزاران گونه آن تنها در چند نقطه کوچک باقی ماندهاند. اما در کنار این هشدار، پیام روشنی از امید نیز وجود دارد: با اقداماتی ساده، کمهزینه و هدفمند میتوان آینده بسیاری از گونهها را حفظ کرد.
