دولت ژاپن از اجرای برنامهای پنجساله به ارزش ۲۱۰ میلیارد ین معادل ۱.۳۴ میلیارد دلار خبر داد که هدف آن تشویق شرکتها به استفاده کامل از برق بدون کربن، افزایش تقاضای انرژی پاک و هدایت سرمایهگذاری صنعتی به مناطق مختلف کشور است.
ژاپن در چارچوب راهبرد کلان تحول سبز خود موسوم به GX 2040، تصمیم گرفته است ۲۱۰ میلیارد ین یارانه دولتی را طی پنج سال آینده برای حمایت از شرکتهایی اختصاص دهد که فعالیتهای خود را به طور کامل با برق کربنزداییشده انجام میدهند. این برنامه که از سال مالی ۲۰۲۶ آغاز میشود، بخشی از تلاش دولت برای پیوند دادن سیاست اقلیمی با رقابتپذیری صنعتی و توسعه منطقهای است. ژاپن در حال حاضر پنجمین منتشرکننده بزرگ دیاکسیدکربن در جهان به شمار میرود و همچنان وابستگی بالایی به واردات سوختهای فسیلی دارد؛ وابستگیای که در سالهای اخیر و در پی نوسانات بازار جهانی انرژی، به عنوان یک ریسک راهبردی برجسته شده است.
بر اساس اعلام وزارت اقتصاد، تجارت و صنعت ژاپن، یارانههای جدید تا سقف ۵۰ درصد هزینههای سرمایهای شرکتهای واجد شرایط را پوشش میدهد، مشروط بر آنکه این شرکتها هم از برق کاملاً بدون کربن استفاده کنند و هم نقش اقتصادی مشخصی در مناطقی داشته باشند که این برق در آنها تولید میشود. جنتارو شیمیزو، مدیر گروه سیاست تحول سبز در این وزارتخانه، اعلام کرده است که این طرح به طور رسمی از سال مالی ۲۰۲۶ اجرایی خواهد شد و هدف آن ایجاد پیوندی پایدار میان مصرف برق پاک و رشد اقتصادی محلی است.
در چارچوب این برنامه، مراکز داده نیز در زمره دریافتکنندگان یارانه قرار میگیرند، به شرط آنکه معیارهای مصرف برق بدون کربن و اثرگذاری منطقهای را رعایت کنند. این تصمیم نشاندهنده توجه فزاینده دولت ژاپن به ردپای انرژی زیرساختهای دیجیتال است؛ زیرساختهایی که از یک سو مصرفکننده بزرگ برق محسوب میشوند و از سوی دیگر میتوانند به عنوان تقاضای پایدار و بلندمدت، پشتوانهای برای توسعه پروژههای انرژی تجدیدپذیر باشند. دولت اعلام کرده است که فرآیند دریافت درخواستها از شرکتهای واجد شرایط از سال مالی آینده آغاز خواهد شد تا بنگاهها بتوانند از هماکنون برنامهریزی سرمایهگذاری خود را بر اساس این مشوقها تنظیم کنند.
این سیاست در حالی معرفی میشود که ژاپن اهداف بلندپروازانهای در حوزه انرژی تعیین کرده اما روند تحقق آنها با کندی مواجه شده است. طبق برنامههای رسمی، این کشور قصد دارد تا سال مالی ۲۰۴۰ سهم انرژیهای تجدیدپذیر را به حدود ۵۰ درصد سبد برق برساند و همزمان ۲۰ درصد برق خود را از نیروگاههای هستهای تأمین کند. این در حالی است که در سال مالی ۲۰۲۳، سهم انرژیهای تجدیدپذیر تنها ۲۲.۹ درصد و سهم برق هستهای ۸.۵ درصد بوده است. توسعه نیروگاههای بادی فراساحلی که یکی از ارکان اصلی این گذار انرژی محسوب میشوند، به دلیل افزایش هزینهها و تأخیرهای اجرایی با چالش مواجه شده و پروژههای بزرگ خورشیدی نیز در برخی مناطق به علت مخالفتهای محلی متوقف یا کند شدهاند.
دولت ژاپن با طراحی این بسته یارانهای جدید تلاش دارد به جای تمرکز صرف بر عرضه انرژی پاک، سمت تقاضا را نیز فعال کند و شرکتها را به تعهد بلندمدت برای مصرف برق بدون کربن ترغیب کند. در واقع، این سیاست به دنبال آن است که حتی در شرایطی که توسعه ظرفیتهای جدید تولید برق پاک با موانعی روبهرو است، تقاضای تضمینشدهای برای این نوع برق ایجاد شود تا پروژههای موجود و آتی توجیه اقتصادی بیشتری پیدا کنند.
این اقدامات در دل چشمانداز GX 2040 قرار دارد؛ راهبردی ملی که پیشتر به تصویب کابینه ژاپن رسیده و هدف آن تبدیل سیاست اقلیمی از یک محدودیت به یک محرک رشد اقتصادی است. بر اساس این چشمانداز، دولت قصد دارد نظامی با عنوان «مناطق راهبردی GX» ایجاد کند که در آن خوشههای صنعتی جدید در مناطقی با دسترسی به منابع برق بدون کربن شکل بگیرند. طبق اعلام وزارت اقتصاد، دولتهای محلی و شرکتها به صورت مشترک طرحهای توسعهای خود را تدوین خواهند کرد و دولت مرکزی با انتخاب این مناطق، از طریق یارانهها و اصلاحات مقرراتی از آنها حمایت میکند. پیشبینی میشود ثبت درخواست از سوی دولتهای محلی برای پیوستن به این طرح تا پایان سال مالی جاری آغاز شود.
از منظر مدیران شرکتها، این برنامه نشانهای روشن از تغییر رویکرد سیاست انرژی ژاپن به سمت الگوی تقاضامحور است؛ الگویی که در آن دسترسی به حمایتهای دولتی نهتنها به مصرف برق پاک، بلکه به میزان مشارکت در توسعه اقتصادی مناطق نیز وابسته است. برای سرمایهگذاران، بهویژه در حوزههای زیرساختی، مراکز داده و صنایع پیشرفته، این چارچوب سیاستی پیام روشنی در حمایت بلندمدت دولت از پروژههای همسو با اهداف کربنزدایی ارسال میکند.
در سطح منطقهای نیز، این راهبرد نشان میدهد که توکیو قصد دارد منافع گذار انرژی را از کلانشهرها فراتر برده و برق پاک را به هسته شکلگیری اکوسیستمهای صنعتی جدید در سراسر کشور تبدیل کند. موفقیت این برنامه در نهایت به آن بستگی دارد که آیا میتواند اهداف سیاستی را به پروژههای قابل تأمین مالی و تقاضای پایدار برای انرژیهای تجدیدپذیر در ژاپن تبدیل کند یا خیر.
