یک پژوهش مهم که در مجله Nature منتشر شده، تأیید میکند مناطق کوهستانی از آلپ تا آند در حال تجربه تغییرات اقلیمی شتابدار هستند؛ تغییراتی که منابع آب بیش از یک میلیارد نفر را تهدید کرده و خطر سیلابهای ویرانگر، نابودی گونهها و بیثباتی اکوسیستمها را بهطور بیسابقهای افزایش داده است.
دانشمندان هشدار میدهند که تغییرات اقلیمی با شدتی بیش از پیش مناطق کوهستانی را تحتتأثیر قرار میدهد؛ شدت و سرعتی که به گفته محققان «بهطور ملموس» از مناطق پست بیشتر است و پیامدهای آن «فراتر از مرزهای کوهستان» خواهد بود. این هشدار در پی انتشار یک تحلیل جامع از دانشگاه پورتسموث ارائه شده است؛ تحلیلی که نشان میدهد الگوهای دما، بارش و برف در رشتهکوههایی مانند آلپ، راکی، آند و فلات تبت با آهنگی مداوم و «تسریعشونده» در حال تغییر هستند.
در این مطالعه که پدیده «تغییرات اقلیمی وابسته به ارتفاع» (EDCC) را بررسی کرده، مشخص شده است مناطق کوهستانی طی سالهای ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۰ بهطور متوسط ۰.۲۱ درجه سانتیگراد در هر قرن سریعتر از دشتهای پیرامونی گرم شدهاند. افزون بر این، تغییر الگوی بارش از برف به باران و افزایش بارشهای غیرقابلپیشبینی نیز بهعنوان روندهایی نگرانکننده شناسایی شدهاند.
دکتر نیک پِپین، نویسنده اصلی پژوهش، میگوید: «کوهستانها در بسیاری از ویژگیها به مناطق قطبی شباهت دارند و همانطور که در قطبها شاهد از دست رفتن سریع یخ و برف هستیم، ارتفاعات نیز با سرعتی مشابه یا حتی شدیدتر دگرگون میشوند. هرچه بالاتر میرویم، شدت تغییرات بیشتر میشود.»
مطالعه اشاره میکند که بیش از یک میلیارد نفر در جهان برای تأمین آب آشامیدنی و کشاورزی به برف و یخچالهای کوهستانی وابستهاند؛ از جمله چین و هند که بخش قابلتوجهی از منابع آب خود را از هیمالیا دریافت میکنند. کاهش سریع یخ هیمالیا، همزمان با افزایش رویدادهای حدی، خطر وقوع سیلابهای «ویرانگر» را افزایش داده است.
امسال سیلابهای ناگهانی در پاکستان ـ واقع در غرب هیمالیا ـ جان بیش از هزار نفر را گرفت و حدود هفت میلیون نفر را تحتتأثیر قرار داد؛ رخدادی که کارشناسان آن را با گرمایش جهانی و ناپایداری سامانههای کوهستانی مرتبط میدانند.
افزایش دما همچنین موجب شده است پوشش گیاهی و جانوری به ارتفاعات بالاتر مهاجرت کند. اما پژوهشگران هشدار میدهند که این پدیده موقتی است و در نهایت موجودات «به سقف کوهستان برخورد میکنند» و با از دست رفتن زیستگاه، امکان انقراض برخی گونهها افزایش مییابد.
بهگفته دکتر پپین: «وقتی جایی برای عقبنشینی باقی نماند، اکوسیستمها به شکل بنیادی تغییر میکنند.»
گزارش جدید بر مبنای تحقیقاتی بنا شده که نخستین بار در سال ۲۰۱۵ عوامل کلیدی تغییرات اقلیمی در کوهستان را معرفی کرد؛ عواملی چون کاهش برف و یخ، افزایش رطوبت جوی و آلودگیهای آئروسل. اکنون، یک دهه بعد، پژوهشگران معتقدند این چالشها همچنان پابرجاست و بدون کنترل گرمایش جهانی نمیتوان بحران کوهستان را مهار کرد.
در اروپا، سوئیس با یکی از «سنگینترین» دورههای ذوب یخچالها مواجه شده است. دادهها نشان میدهد حجم یخ این کشور در سال جاری سه درصد کاهش یافته که چهارمین سقوط بزرگ سالانه محسوب میشود. طی یک دهه اخیر، حجم کل یخچالهای سوئیس یکچهارم کاهش یافته است.
ماتیاس هوس، مدیر GLAMOS، میگوید: «یخچالها بهوضوح بهدلیل گرمایش ناشی از فعالیتهای انسانی عقبنشینی میکنند.»
همزمان، کمبود دادههای هواشناسی در مناطق کوهستانی نیز یک مانع جدی است. پژوهشگران میگویند مدلهای کنونی تنها قادر به پایش تغییرات در مقیاس چند کیلومتر هستند، در حالی که شرایط اقلیمی ممکن است حتی در فاصله چند متر تفاوت زیادی داشته باشد.
دکتر امیلی پاتر از دانشگاه شفیلد تأکید میکند: «تقویت زیرساختهای پایش در مناطق کوهستانی ضروری و فوریتدار است. بدون دادههای بهتر، سرعت واقعی گرمایش را دستکم میگیریم.»
