«هشدار قرمز جهانی»: رکورد بی‌سابقه در تخریب جنگل‌ها – آمریکای لاتین در قلب آتش

منبع: گاردین – خبرنگار: بنجامین سوئیفت از لاپاز، بولیوی – تاریخ انتشار: ۲۳ مه ۲۰۲۵

آتش‌سوزی‌های گسترده در سال گذشته میلادی، میلیون‌ها هکتار از جنگل‌های جهان را نابود کرد؛ مناطقی حیاتی برای تنوع زیستی و ذخیره کربن. داده‌های جدید از Global Forest Watch نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۴، میزان تخریب جنگل‌های اولیه گرمسیری تقریباً دو برابر سال قبل بوده است؛ مساحتی بزرگ‌تر از کشور ایرلند.

در قلب این بحران، آمریکای لاتین و به‌ویژه بولیوی قرار دارد. سال گذشته، بدترین فصل آتش‌سوزی تاریخ این کشور رقم خورد. ایزابل سوروبی پسوا، از ساکنان مناطق جنگلی شرق بولیوی که مجبور به مهاجرت شد، می‌گوید:

«ما احساس ناتوانی و خشم داشتیم از اینکه نتوانستیم از سرزمین‌مان محافظت کنیم.»

عوامل اصلی این فاجعه عبارت‌اند از خشکسالی شدید ناشی از بحران اقلیمی و ال‌نینو، ضعف سیاست‌گذاری زیست‌محیطی، و استفاده گسترده از آتش برای پاک‌سازی زمین‌های کشاورزی و دامداری.

بر اساس گزارش، بولیوی در سال ۲۰۲۴، حدود ۱۵۰۰۰ کیلومتر مربع از جنگل‌های اولیه خود را از دست داد که افزایشی ۲۰۰ درصدی نسبت به سال قبل دارد و این کشور را پس از برزیل در جایگاه دوم جهانی قرار داده است – حتی بالاتر از جمهوری دموکراتیک کنگو با دو برابر مساحت جنگل بیشتر.

پیامدهای آتش

آتش‌سوزی‌ها نه‌تنها منابع آب، بلکه زمین‌های کشاورزی، مدارس، پروازها، زیرساخت‌ها و سلامت انسان‌ها را به شدت تحت‌تأثیر قرار داده‌اند. ساکنان مناطق سوخته با مشکلاتی همچون آلودگی آب، دود ناشی از آتش‌سوزی و افزایش بیماری‌های ریوی مواجه‌اند.

ایوان آرنولد، مدیر سازمان محیط‌زیستی Fundación Nativa در بولیوی هشدار می‌دهد:

«وقتی مردم در میان هزاران هکتار زمین سوخته زندگی می‌کنند، مشخص است که آن محیط، سالم نخواهد بود.»

دلایل ساختاری و ناتوانی حکمرانی

به گفته استاسیِک چاپلیسکی کابساس، اقتصاددان محیط‌زیست اهل بولیوی، عواملی همچون گسترش کشاورزی صنعتی، دامداری وسیع، ضعف قوانین محیط‌زیستی و اولویت دادن به تغییر کاربری زمین بر حفاظت از جنگل‌ها، دلایل ساختاری این فاجعه‌اند.

امید از دل خاکستر

با این حال، نمونه‌هایی از موفقیت هم به چشم می‌خورد. در منطقه جنوبی چاکو، جوامع بومی، سازمان‌های مدنی و نهادهای دولتی توانستند با سرمایه‌گذاری در سیستم‌های هشدار سریع و اجرای بهتر قوانین کاربری زمین، از گسترش آتش جلوگیری کنند. در این میان، نگهبانان پارک بومی، که شناخت دقیقی از منطقه دارند، نقش کلیدی ایفا کردند.

در شهر سن خاویر، ایزابل و خواهرش ورونیکا – عضو شورای شهر – در حال سازمان‌دهی کارگاه‌های آموزش پیشگیری و مدیریت آتش برای زنان بومی هستند. آن‌ها همچنین در تلاش برای تجهیز گروه‌های محلی آتش‌نشانی هستند؛ گروه‌هایی که هنوز کفش ایمنی، کلاه یا لباس ضدآتش ندارند.

ایزابل با اندوه می‌گوید:

«سال گذشته، با صندل و کفش معمولی به مقابله با آتش رفتیم. کفش‌ها سریعاً سوختند. ما می‌جنگیم تا دیگر مجبور نباشیم رنج آتش را تحمل کنیم.»

یک هشدار جهانی

الیزابت گلدمن، مدیر مشترک Global Forest Watch، این داده‌ها را «هشدار قرمز جهانی» خوانده و خواستار اقدام فوری جامعه بین‌الملل شده است. پیتر پوتاپوف، از دانشگاه مریلند هشدار می‌دهد که ادامه این روند می‌تواند منجر به تغییرات غیرقابل برگشت در زیست‌بوم‌های بحرانی و رهاسازی عظیم کربن شود.

در حالی که بسیاری از کشورها با بحران پوشش گیاهی مواجه‌اند، آمریکای لاتین به‌ویژه در معرض خطر است. برزیل بیشترین تخریب جنگل‌های اولیه را تجربه کرده و مناطق آمازون بیشترین کاهش را از سال ۲۰۱۶ داشته‌اند. نیکاراگوئه نیز با از دست دادن تقریباً ۵ درصد از جنگل‌های اولیه خود، بالاترین نرخ در جهان را ثبت کرده است.