گزارش تازه سازمان ملل متحد هشدار میدهد که جهان وارد مرحلهای از «ورشکستگی جهانی آب» شده؛ وضعیتی که زندگی میلیاردها نفر را تحت تأثیر قرار داده و میتواند پیامدهای جدی برای ثبات اجتماعی و صلح جهانی داشته باشد.
به گفته نویسنده اصلی این گزارش، برداشت بیرویه و آلودگی منابع آب باید فوراً متوقف شود، چرا که هیچکس نمیداند چه زمانی کل سامانه آب جهان ممکن است دچار فروپاشی شود. این گزارش تأکید میکند که اگرچه همه کشورها و حوضههای آبریز هنوز به این نقطه نرسیدهاند، اما تعداد کافی از سامانههای حیاتی از آستانه پایداری عبور کردهاند تا ریسک آب در سطح جهانی بهطور بنیادین تغییر کند.
بر اساس یافتههای این گزارش، بسیاری از جوامع انسانی سالهاست آب را سریعتر از توان تجدیدپذیری سالانه رودخانهها و خاک مصرف کردهاند و همزمان ذخایر بلندمدت آب، از جمله آبخوانها و تالابها، بهشدت تخریب یا نابود شدهاند. بحران اقلیمی نیز با ذوب یخچالها و تشدید نوسانات شدید میان خشکسالی و بارندگیهای سنگین، این وضعیت را وخیمتر کرده است.
کاوه مدنی، استاد دانشگاه و رئیس تیم تدوین این گزارش، میگوید اکنون ۷۵ درصد جمعیت جهان در کشورهایی زندگی میکنند که با ناامنی آبی یا ناامنی شدید آبی مواجهاند و حدود دو میلیارد نفر در مناطقی ساکن هستند که زمین به دلیل فرونشست آبخوانها در حال فرو رفتن است. به گفته او، جهان امروز بهواسطه تجارت و مهاجرت بههمپیوسته است و ورشکستگی آبی در یک کشور میتواند پیامدهای جهانی داشته باشد.
گزارش سازمان ملل همچنین از افزایش چشمگیر منازعات مرتبط با آب از سال ۲۰۱۰ خبر میدهد. بسیاری از رودخانههای بزرگ جهان، از جمله کلرادو در آمریکا و سامانه ماری-دارلینگ در استرالیا، دیگر به دریا نمیرسند و بحرانهای موسوم به «روز صفر» ــ زمانی که شهرها عملاً با اتمام آب مواجه میشوند ــ در شهرهایی مانند چنای هند، تهران، کیپتاون و سائوپائولو رو به افزایش است. از اوایل دهه ۱۹۹۰ تاکنون، نیمی از دریاچههای بزرگ جهان کوچکتر شدهاند.
بخش کشاورزی حدود ۷۰ درصد از برداشت آب شیرین جهان را به خود اختصاص میدهد. مدنی هشدار میدهد که میلیونها کشاورز در حال تلاش برای تولید غذای بیشتر از منابع آبی رو به زوال و آلوده هستند؛ وضعیتی که امنیت غذایی جهانی را نیز تهدید میکند. به گفته او، بیش از نیمی از غذای جهان در مناطقی تولید میشود که ذخایر آب آنها در حال کاهش یا بیثبات است.
در این گزارش، نمونههای متعددی از پیامدهای ورشکستگی آب ذکر شده است؛ از خشک شدن دورهای رودخانههای پرجمعیت مانند سند، زرد و دجله–فرات پیش از رسیدن به دریا گرفته تا کوچک شدن دریاچههایی چون ارومیه در ایران، سالتون در آمریکا و دریاچه چاد. فرونشست زمین در شهرهایی مانند رفسنجان، مکزیکوسیتی، جاکارتا و لاگوس نیز از نشانههای بارز این بحران عنوان شده است.
سازمان ملل در پایان خواستار «بازتنظیم بنیادین» شیوه حفاظت و مصرف آب در جهان شده است؛ از جمله کاهش مجوزهای برداشت آب متناسب با منابع موجود، اصلاح بخشهای پرمصرف مانند کشاورزی و صنعت، و حمایت از جوامعی که معیشت آنها ناگزیر به تغییر است.
کاوه مدنی بر این نکته تأکید میکند که: «ما نمیتوانیم یخچالهای از دسترفته را بازسازی کنیم یا آبخوانهای فشردهشده را احیا کنیم، اما میتوانیم جلوی خسارتهای بیشتر را بگیریم و یاد بگیریم در چارچوب محدودیتهای جدید هیدرولوژیک زندگی کنیم.»
