به گزارش Earth.com، در دهه‌های اخیر بخشی از جنگل‌های بارانی آمازون با خشکی غیرمعمولی روبرو شده‌ است. پژوهشگران در قالب پروژه‌ای بلندمدت، به بررسی تأثیر کاهش بارندگی بر این زیست‌بوم کلیدی پرداختند.

آمازون؛ انبار طبیعی کربن زمین

آمازون همواره به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین مخازن طبیعی دی‌اکسیدکربن شناخته شده است. پوشش گیاهی انبوه آن نقش حیاتی در تنظیم دمای زمین ایفا می‌کند. اما این ظرفیت ذخیره‌سازی در برابر تغییرات اقلیمی آسیب‌پذیر است.

تحقیقات پیشین ناسا با بهره‌گیری از داده‌های ماهواره‌ای، توانسته‌اند الگوهای مرگ‌ومیر درختان و کاهش محتوای آب گیاهان را ثبت کنند؛ داده‌هایی که درک بهتری از تعامل بین شرایط زمینی و چرخه‌های جوی جهانی فراهم کرده‌اند.

پروژه Esecaflor و ثبت تحولات درختان

پروژه‌ای به نام Esecaflor در جنگل ملی کاشیوانا بر تأثیر خشکی بر رشد درختان متمرکز شده است. حسگرهایی بر تنه‌های زنده، در خاک و بر برج‌های فلزی بلند نصب شدند تا وضعیت درختان، جریان شیره گیاهی، و وضعیت آبی برگ‌ها را به‌صورت منظم ثبت کنند.

دکتر لوسی رولند، پژوهشگر دانشگاه اکستر و از اعضای این تیم تحقیقاتی، اعلام کرد: «کاهش قابل‌توجهی در زیست‌توده، مرگ‌ومیر گسترده درختان بزرگ و پیر مشاهده کردیم.»

اگرچه درختان بالغ در ابتدا به رشد خود ادامه دادند، اما به‌مرور علائم استرس آبی بروز دادند. با از بین رفتن آن‌ها، نور و گرما به لایه‌های پایین‌تر نفوذ کرد و الگوی پوشش سایه‌دار تغییر یافت.

بازتعادل در پوشش گیاهی جنگل

با کاهش درختان کهن، فضای کافی برای رشد درختان جوان‌تر با سازوکارهای ریشه‌ای متفاوت فراهم شد. داده‌ها نشان دادند که در غیاب رقبای بزرگ، پوشش گیاهی به تعادلی تازه رسید.

اگرچه بارندگی‌های فصلی برای بازگرداندن کامل رطوبت کافی نبود، اما گونه‌هایی که به شرایط خشک‌تر سازگار شده بودند، بقای خود را حفظ کردند و به تدریج یک ثبات نسبی ایجاد شد.

آینده بازسازی آمازون؛ گام بعدی تحقیقات

ژائو د آتایدس، هواشناس و از اعضای تیم تحقیق، از دانشگاه فدرال پارا، می‌گوید: «اکنون می‌خواهیم بدانیم بعد از این تطبیق، چه خواهد شد. آیا جنگل می‌تواند به شرایط اولیه بازگردد؟»

برای این منظور، پوشش‌های پلاستیکی از روی زمین برداشته شده‌اند تا واکنش جنگل به بازگشت بارندگی معمول بررسی شود. هم‌زمان، رشد ریشه‌ها، دمای هوا و تغییرات رطوبت خاک نیز رصد می‌شود.

پژوهشگران به‌دنبال پاسخی برای این پرسش هستند که آیا پوشش جنگلی آنقدر متراکم خواهد شد تا مجدداً جذب کربن چشمگیری داشته باشد؟ و آیا امکان بازگشت به وضعیت اولیه وجود دارد؟

اهمیت بحران کربن در آمازون

خشکسالی‌های مکرر ناشی از پدیده ال‌نینو در آمازون، پیامدهای گسترده‌ای دارد: فشار بر حیات‌وحش، تغییرات اقلیمی محلی و افزایش گازهای گلخانه‌ای به‌دلیل مرگ‌ومیر درختان بزرگ.

پروژه Esecaflor نشان می‌دهد که اگرچه بخشی از جنگل با پوشش تاجی کاهش‌یافته باقی مانده است، اما ظرفیت آن در جذب کربن نیز کاهش یافته است. اگر سایر بخش‌های آمازون نیز با شرایط مشابه مواجه شوند، پیامدهای جهانی آن چشمگیر خواهد بود.

مرزهای مقاومت اکوسیستم جنگل‌های بارانی

یافته‌های این پروژه تأکید می‌کند که جنگل‌های گرمسیری همچنان از نوعی انعطاف برخوردارند، اما این تاب‌آوری نیز مرز دارد. خوشبختانه، منطقه مورد بررسی هرگز به علفزار تبدیل نشد؛ نشانه‌ای از امید برای مقاومت نسبی جنگل در برابر خشکسالی‌های بلندمدت.

دانشمندان با اشتراک‌گذاری نتایج این تحقیقات در محافل سیاست‌گذاری و علمی، بر فوریت حفظ مخازن کربن و لزوم تقویت اقدامات حفاظتی تأکید دارند. به‌ویژه در مناطقی مانند آمازون، اقدامات عملی برای حفظ سلامت جنگل‌ها می‌تواند نقشی تعیین‌کننده در ثبات اقلیم ایفا کند.

منبع: Earth.com
منتشر شده در: Nature Ecology & Evolution