یک گزارش جدید نشان می‌دهد تغییرات اقلیمی با دگرگون کردن الگوهای باد در سطح کره زمین، مجموعه‌ای از بحران‌های محیط‌زیستی و انسانی را به‌وجود آورده است؛ از توفان‌های شن و گردوغبار و طوفان‌های استوایی گرفته تا خشکسالی، آتش‌سوزی‌های ویرانگر و حتی «دوران سکون بادی» که می‌تواند سیستم‌های انرژی بادی را مختل کند.

بر اساس گزارش تازه منتشرشده در پایگاه علمی Mongabay، تغییرات اقلیمی در حال دگرگون کردن الگوهای باد جهانی است؛ پدیده‌ای که به‌صورت مستقیم بر سلامت انسان، اکوسیستم‌ها و زیرساخت‌های حیاتی اثر می‌گذارد. این تغییرات در ترکیب با تخریب زمین و بیابان‌زایی، به افزایش توفان‌های عظیم شن‌وغبار انجامیده که طبق برآورد سازمان جهانی بهداشت (WHO) و سازمان جهانی هواشناسی (WMO) سالانه ۳۳۰ میلیون نفر را در معرض ذرات معلق خطرناک قرار می‌دهد.

افزایش ۳۱ درصدی مواجهه با گردوغبار
بر اساس تحلیل مشترک WMO و WHO، حدود ۳.۸ میلیارد نفر در فاصله سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲ در معرض غلظت گردوغبار فراتر از حد مجاز سازمان جهانی بهداشت قرار گرفته‌اند؛ رقمی که نسبت به دوره ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۷ افزایشی ۳۱ درصدی را نشان می‌دهد. کارشناسان هشدار می‌دهند که این توفان‌ها دیگر محدود به مناطق بیابانی سنتی نیستند و به نواحی مسکونی جدید نیز گسترش یافته‌اند.

به گفته دکتر سارا باسارت، مسئول سامانه هشدار و ارزیابی توفان‌های شن و غبار در WMO، «منابع جدید گردوغبار در نزدیکی سکونتگاه‌ها شکل گرفته‌اند و ترکیب تغییرات اقلیمی، تخریب پوشش گیاهی و فرسایش خاک شدت و فراوانی این رخدادها را افزایش می‌دهد.»

طوفان‌های گرمسیری شدیدتر از همیشه
تغییرات اقلیمی تنها باعث افزایش گردوغبار نمی‌شود؛ بلکه بادهای شدیدتر در طوفان‌ها و توفان‌های استوایی را نیز به‌همراه دارد. بررسی‌ها نشان می‌دهد میانگین سرعت باد در طوفان‌های اقیانوس اطلس شمالی بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ به‌طور متوسط ۸.۳ متر بر ثانیه (نزدیک به ۳۰ کیلومتر بر ساعت) افزایش یافته است. این تغییر موجب شد ۴۰ طوفان، در طبقه‌بندی شدت، یک رده بالاتر بروند.

راف تومی، مدیر مؤسسه گرانتام در کالج سلطنتی لندن، می‌گوید: «تغییرات اقلیمی آن شدت اضافی را به بادها اضافه می‌کند. شبیه‌سازی‌های ما نشان می‌دهد در دنیای گرم‌تر، این توفان‌ها قدرتمندتر و ویرانگرتر خواهند شد.» نمونه آن، طوفان‌های هلن و میلتون در سال ۲۰۲۴ هستند که به‌ترتیب موجب خسارت‌های ۷۸ و ۳۰ میلیارد دلاری شدند.

بادهای آتش‌زا و بحران سلامت
افزایش دما و خشکسالی تعداد «روزهای آتش‌سوزی» را افزایش داده است؛ شرایطی که دما، خشکی و باد شدید هم‌زمان رخ می‌دهند. بادهای ۱۶۰ کیلومتر در ساعتی در آتش‌سوزی‌های لس‌آنجلس در ژانویه ۲۰۲۵ نمونه‌ای از این وضعیت بود. دود حاصل از این آتش‌ها با ذرات سمی ترکیب می‌شود و اثرات بلندمدت تنفسی و قلبی برای ساکنان به‌جا می‌گذارد. در ۲۰ سال گذشته شمار آتش‌سوزی‌های بسیار شدید دو برابر شده است.

تلاطم در لایه‌های بالای جو
الگوهای باد در ارتفاع بالا نیز تحت تأثیر گرمایش جهانی قرار گرفته‌اند. تغییر در جریان جت (Jet Stream) سبب بروز پدیده‌هایی مانند موج‌های گرمای طولانی در اروپا و خشکسالی در کالیفرنیا شده است.
دکتر جنیفر فرانسیس از مرکز پژوهشی وودول هشدار می‌دهد: «موجی شدن جریان جت باعث می‌شود الگوهای آب‌وهوایی از جمله گرما، سرما یا بارندگی‌های شدید برای مدت طولانی‌تری در یک منطقه باقی بمانند و خسارات بیشتری به‌بار آورند.»

سکون بادی و خطر برای انرژی‌های تجدیدپذیر
در حالی که برخی بادها قوی‌تر می‌شوند، روند کلی در سطح زمین کاهش سرعت بادهاست؛ پدیده‌ای که با عنوان «سکون جهانی باد» (Global Stilling) شناخته می‌شود. از دهه ۱۹۶۰ تا ۲۰۱۰، سرعت متوسط بادهای زمینی هر دهه حدود ۰.۵ کیلومتر بر ساعت کاهش یافته است. پژوهشگران نگران‌اند که این روند باعث کاهش تولید برق از توربین‌های بادی و افزایش خطر خاموشی در دوره‌های موج گرما شود.
مطالعه‌ای اخیر نشان می‌دهد ۲۰ درصد از توربین‌های بادی جهان در مناطقی قرار دارند که در آینده در معرض «خشکسالی بادی» قرار خواهند گرفت؛ وضعیتی که می‌تواند همراه با خشکسالی آبی، بحران انرژی و کمبود آب را تشدید کند.

قطب‌ها در مسیر تغییرات سریع
در قطب شمال، کاهش پوشش یخ دریا موجب شده بادها نقش پررنگ‌تری در شکستن یخ و افزایش اختلاط لایه‌های اقیانوس داشته باشند. دکتر مورون موِیل‌ویک از مؤسسه قطبی نروژ می‌گوید: «بادهای قوی‌تر اکنون سطح اقیانوس را می‌چرخانند و آب‌های گرم‌تر را به بالا می‌آورند؛ روندی که ذوب یخ را تسریع می‌کند.» در قطب جنوب نیز افزایش سرعت بادها ممکن است همین اثر را داشته باشد و فرایند ذوب یخ‌های قطبی را شتاب دهد.

تأثیرات فراتر از مرزهای شمال
تحلیل‌گران معتقدند این تغییرات در بادهای قطبی پیامدهای جهانی دارد؛ از دگرگونی جریان‌های آب شیرین گرفته تا تغییر در الگوهای آب‌وهوایی قاره‌ها. به گفته موِیل‌ویک، «پیام کلیدی این است که تغییرات باد در قطب شمال تنها به آن منطقه محدود نمی‌شود، بلکه اثرات زنجیره‌ای در سراسر سیاره ایجاد می‌کند.»
کارشناسان می‌گویند الگوهای باد یا بسیار قوی یا بسیار آرام در حال تغییرند و این نوسانات می‌تواند از سلامت انسان تا امنیت انرژی را در سراسر جهان تهدید کند.
دانشمندان تأکید دارند که این تحولات نشان‌دهنده فوریت اقدام جهانی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و سازگاری با واقعیت‌های جدید اقلیمی است. به گفته دکتر فرانسیس، «آنچه اکنون تجربه می‌کنیم زنگ بیدارباشی برای بشر است؛ بحران اقلیم اینجاست، هم‌اکنون، و همه ما را تحت تأثیر قرار داده است.»