با وجود رشد چشمگیر سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر، وابستگی منطقه به سوخت‌های فسیلی و افزایش تقاضای انرژی تهدیدی جدی برای تحقق اهداف خنثی‌سازی کربن تا سال ۲۰۵۰ به شمار می‌رود.

به گزارش پایگاه خبری گزارش سبز، منطقه آسیا-اقیانوسیه در مسیر گذار به سمت انرژی پاک گام‌های بلندی برداشته است، اما رشد سریع تقاضای انرژی و تداوم وابستگی به سوخت‌های فسیلی مانعی جدی در مسیر دستیابی به اهداف «صفر خالص» محسوب می‌شود.

بخش انرژی که مسئول انتشار حدود سه‌چهارم از کل گازهای گلخانه‌ای جهان است، اکنون در مرکز تلاش‌های جهانی برای کاهش کربن قرار دارد. با این حال، گسترش فناوری‌های پرمصرفی چون هوش مصنوعی، مراکز داده و بلاک‌چین، مصرف برق را به‌شدت افزایش داده است. برآوردهای آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) نشان می‌دهد مصرف برق این فناوری‌ها تا سال ۲۰۲۶ می‌تواند دو برابر شود؛ رقمی معادل مصرف سالانه انرژی کشور ژاپن.

این افزایش تقاضا ممکن است باعث وابستگی بیشتر به نیروگاه‌های فسیلی شود، چراکه ظرفیت انرژی‌های پاک هنوز به اندازه کافی گسترده نیست. گزارش «مرکز انرژی مؤسسه انرژی» که با همکاری KPMG منتشر شده، نشان می‌دهد مصرف برق و انرژی‌های تجدیدپذیر سریع‌تر از رشد کل تولید انرژی اولیه افزایش یافته است. با این وجود، انتشار ناشی از انرژی در جهان در سال ۲۰۲۳ برای نخستین‌بار از مرز ۴۰ میلیارد تن CO2 فراتر رفت.

ضرورت شتاب در گذار انرژی

در کشورهای عضو آسه‌آن (ASEAN)، دولت‌ها اهداف جاه‌طلبانه‌ای برای افزایش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر در ترکیب انرژی ملی خود تعیین کرده‌اند؛ اهدافی که در صورت تحقق، می‌توانند تا ۶۱ درصد از انتشار گازهای گلخانه‌ای منطقه را کاهش دهند.

افزایش آگاهی عمومی نیز نقش مهمی در این گذار دارد. طبق داده‌های KPMG، حدود ۷۵ درصد از مصرف‌کنندگان آسیا-اقیانوسیه تغییرات اقلیمی را تهدیدی جدی می‌دانند و خواهان دسترسی بیشتر به انرژی تجدیدپذیر هستند.

برای شرکت‌ها، این تحول نه‌تنها الزامی قانونی بلکه فرصتی اقتصادی است؛ زیرا بازنگری در فرایندهای عملیاتی و بهبود کارایی می‌تواند به کاهش هزینه‌ها، افزایش رقابت‌پذیری و خلق مدل‌های تجاری جدید منجر شود.

پیشرفت‌ها و داده‌های کلیدی

از سال ۲۰۰۴ تاکنون، سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر در آسیا-اقیانوسیه به‌طور میانگین سالانه ۳۴ درصد رشد کرده است. در سال ۲۰۲۲ این رقم به حدود ۳۴۵ میلیارد دلار آمریکا رسید که عمدتاً توسط چین و هند انجام شد. این منطقه اکنون تقریباً نیمی از ظرفیت جهانی انرژی‌های تجدیدپذیر را در اختیار دارد و در سال ۲۰۲۳ بیش از ۴,۱۴۱ تراوات ساعت برق پاک تولید کرده است.

پیشرفت فناوری و کاهش هزینه‌ها، به‌ویژه در سلول‌های خورشیدی که قیمت آن‌ها در ده سال گذشته ۹۵ درصد کاهش یافته، به این رشد شتاب داده است. همچنین نفوذ خودروهای برقی در بازارهای منطقه – به‌ویژه چین – به نقطه‌ای رسیده که هزینه آن‌ها با خودروهای بنزینی برابری می‌کند.

در کنار آن، مراکز داده سبز و پروژه‌های خورشیدی تجاری (C&I Solar) در کشورهایی چون سنگاپور و اندونزی در حال تبدیل شدن به بخش‌های کلیدی در گذار انرژی هستند.

چالش‌های حذف سوخت‌های فسیلی

با وجود این پیشرفت‌ها، آژانس بین‌المللی انرژی هشدار داده است که گذار انرژی هنوز با اهداف توافق پاریس ۲۰۱۵ فاصله دارد.
برای پر کردن این شکاف، دو اقدام اساسی در بازه ۵ تا ۱۰ سال آینده ضروری است:

1. سه برابر کردن ظرفیت تولید انرژی تجدیدپذیر
2. دو برابر کردن بهره‌وری انرژی

در حالی‌که ظرفیت نصب‌شده انرژی‌های تجدیدپذیر در آسیا-اقیانوسیه تا سال ۲۰۲۸ تقریباً دو برابر خواهد شد، اما شبکه‌های برق منطقه همچنان محدود به پذیرش ۲۰ تا ۲۵ درصد ظرفیت خورشیدی هستند و به سرمایه‌گذاری گسترده در شبکه‌های انتقال، ذخیره‌سازی و زیرساخت‌های جدید نیاز دارند.

بخش عمده تقاضای انرژی منطقه همچنان از زغال‌سنگ تأمین می‌شود که ارزان و در دسترس است. از این رو، کنار گذاشتن تدریجی نیروگاه‌های فسیلی تنها در صورتی ممکن است که فناوری‌های ذخیره‌سازی و سوخت‌های جایگزین سبز به‌سرعت توسعه یابند.

اهرم‌های سه‌گانه برای پیشبرد گذار انرژی

گزارش KPMG سه عامل کلیدی را برای تسریع فرایند گذار انرژی معرفی می‌کند:

1. سیاست‌های دولتی: سیاست‌های تشویقی و تنبیهی مانند نظام مالیات کربن در سنگاپور می‌تواند شرکت‌ها را به کاهش انتشار و سرمایه‌گذاری در انرژی پاک ترغیب کند.
2. آموزش و انتقال دانش: بسیاری از شرکت‌ها هنوز درک دقیقی از فناوری‌های جدید ندارند؛ دولت‌ها و نهادهای صنعتی باید با ارائه آموزش و نمونه‌های کاربردی، این شکاف دانشی را پر کنند.
3. تأمین مالی سبز: طبق برآورد IEA، برای دستیابی به اهداف خنثی‌سازی کربن تا پایان دهه جاری، بیش از ۱ تریلیون دلار سرمایه‌گذاری در اقتصادهای در حال توسعه لازم است.

در فاصله سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳، دولت‌ها بیش از ۱.۳۴ تریلیون دلار بودجه برای پروژه‌های سبز تخصیص داده‌اند و سرمایه‌گذاران خصوصی نیز در سال ۲۰۲۳ حدود ۱.۷ تریلیون دلار در پروژه‌های گذار انرژی سرمایه‌گذاری کرده‌اند.

نمونه‌هایی مانند «پروژه گرین‌پرینت» (Greenprint) در سنگاپور، که با همکاری بانک مرکزی و KPMG برای دیجیتالی‌سازی داده‌های زیست‌پایداری شرکت‌های کوچک و متوسط طراحی شده، نشان می‌دهد همکاری میان بخش دولتی و خصوصی می‌تواند نقشی حیاتی در تسریع این گذار ایفا کند.

چشم‌انداز پیش‌رو

به گفته کارشناسان، سال‌های منتهی به ۲۰۳۰ سرنوشت‌سازترین دوران برای موفقیت گذار انرژی خواهد بود. فناوری‌ها و راهکارهای کلیدی باید تا دو یا سه سال آینده به‌طور گسترده در بازار به کار گرفته شوند تا مسیر کربن‌زدایی جهانی تثبیت شود.

امروز گذار انرژی دیگر یک مفهوم نظری نیست، بلکه به واقعیتی قابل لمس تبدیل شده است. پرسش اساسی اکنون این است که این گذار تا چه اندازه و با چه سرعتی پیش خواهد رفت؟