نکات کلیدی خبر
- سرمایهگذاری جهانی در فناوریهای پایدار طی یک دهه به ۱۷ تریلیون دلار رسیده است.
- در سال ۲۰۲۵، ۲.۴ تریلیون دلار سرمایهگذاری انجام شد، اما ۹۰ درصد آن به انرژی سبز، ساختمان و حملونقل اختصاص یافت.
- از میان ۳۷ فناوری پایدار بررسیشده، تنها خورشیدی، باتری و خودروهای برقی از پیشبینیهای ۱۰ سال قبل جلو زدهاند.
- نگرانی زیستمحیطی مصرفکنندگان به ۸۵ درصد رسیده؛ در حالی که این رقم سال گذشته ۷۹ درصد بود.
- مصرفکنندگان تأثیر انرژی هوش مصنوعی را حدود ۳۰ برابر بیشتر از برآورد مدلهای اقلیمی تصور میکنند.
بررسی جدید Bain & Company نشان میدهد با وجود ۱۷ تریلیون دلار سرمایهگذاری در فناوریهای پایدار طی یک دهه گذشته، مسیر گذار به اقتصاد پایدار در بخشهای مختلف یکسان نبوده است؛ بهگونهای که از ۳۷ فناوری بررسیشده، ۲۹ فناوری از پیشبینیهای انجامشده در سال ۲۰۱۵ عقب ماندهاند.
سرمایه در چند بخش متمرکز شده است
بر اساس چهارمین گزارش سالانه Bain & Company با عنوان «راهنمای مدیرعامل آیندهنگر برای پایداری»، سرمایهگذاری در فناوریهای پایدار در سال ۲۰۲۵ به رکورد ۲.۴ تریلیون دلار رسید.
با این حال، حدود ۹۰ درصد این سرمایه تنها در سه حوزه متمرکز شد:
- انرژی سبز
- ساختمانها
- حملونقل و جابهجایی
این تمرکز باعث شده فناوریهایی مانند انرژی خورشیدی، باتری و خودروهای برقی سریعتر مقیاس پیدا کنند و هزینههای آنها کاهش یابد.
در مقابل، حوزههایی مانند کشاورزی، تولید و مواد اولیه و سرمایه طبیعی که مجموعاً حدود ۳۷ درصد از انتشار گازهای گلخانهای جهان را به خود اختصاص میدهند، کمتر از ۱۰ درصد سرمایهگذاریها را دریافت کردهاند.
فقط سه فناوری از پیشبینیها جلو زدند
Bain با مقایسه میزان استقرار واقعی فناوریها در سال ۲۰۲۵ با پیشبینیهایی که یک دهه قبل انجام شده بود، عملکرد ۳۷ فناوری پایدار را بررسی کرده است.
نتیجه نشان میدهد تنها سه فناوری از پیشبینیهای سال ۲۰۱۵ جلو زدهاند:
انرژی خورشیدی، باتریها و خودروهای برقی.
در مقابل، ۲۹ فناوری به اهداف پیشبینیشده نرسیدهاند.
Bain دلیل این عقبماندگی را در سه عامل اصلی جستوجو میکند: فناوری، رفتار مصرفکننده و سیاستگذاری. به گفته این شرکت، در بسیاری از فناوریها دستکم یکی از این سه «دروازه» برای رشد گسترده باز نشده است.
نگرانی زیستمحیطی دوباره افزایش یافت
در بخش دیگری از مطالعه، نگرش ۷۵۰۰ مصرفکننده در آمریکا، بریتانیا، ایتالیا، برزیل و اندونزی بررسی شده است.
برای نخستین بار در سه سال گذشته، نگرانی زیستمحیطی افزایش یافته و ۸۵ درصد پاسخدهندگان اعلام کردهاند که درباره پایداری محیطزیست نگران هستند؛ رقمی که سال گذشته ۷۹ درصد بود.
تجربه مستقیم رویدادهای شدید آبوهوایی مانند موجهای گرما، سیل و آتشسوزی همچنان مهمترین نگرانی زیستمحیطی مصرفکنندگان است.
همزمان، رفتارهای پایدار نیز افزایش یافته است. ۸۳ درصد مصرفکنندگان گفتهاند دستکم سه رفتار پایدار را در سبک زندگی خود دنبال میکنند؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۳، ۷۳ درصد بود.
حتی در میان افرادی که خود را علاقهمند به پایداری نمیدانند، تقریباً نیمی از افراد دستکم سه رفتار پایدار دارند؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۳ حدود ۳۵ درصد بود.
قیمت همچنان تعیینکننده است
این مطالعه نشان میدهد انگیزه مصرفکنندگان برای رفتار پایدار الزاماً زیستمحیطی نیست. اقتصاد، سلامت و تابآوری نیز نقش مهمی دارند.
مصرفکنندگان بهطور متوسط حاضرند برای یک محصول پایدار ۱۸ درصد بیشتر پرداخت کنند. اگر محصول علاوه بر پایداری، مزیت سلامت نیز داشته باشد، این رقم به ۲۴ درصد افزایش مییابد.
بیش از نیمی از پاسخدهندگان همچنین اعلام کردهاند که نسبت به گذشته بیشتر از کسبوکارهای محلی خرید میکنند؛ عمدتاً با هدف حمایت از اقتصاد محلی و تقویت امنیت زنجیره تأمین.
تابآوری اقلیمی به مزیت رقابتی تبدیل میشود
افزایش خسارتهای ناشی از بلایای طبیعی نیز یکی دیگر از محورهای گزارش است. بر اساس دادههای Bain، خسارتهای ناشی از بلایا سالانه حدود ۵ تا ۷ درصد افزایش مییابد و همچنان فاصله قابلتوجهی میان خسارتهای واقعی و خسارتهای تحت پوشش بیمه وجود دارد.
Bain با بررسی نزدیک به ۱۵۰ هزار دارایی در ۱۲ صنعت نشان داده است که برای هر دارایی، دورههایی وجود دارد که میتوان تابآوری اقلیمی را با هزینه اضافی نسبتاً پایین در آن ایجاد کرد.
اما فرصت این اقدام در صنایع مختلف یکسان نیست. برای نمونه، شرکتهای فعال در انرژی خورشیدی میتوانند از زمان ساخت پروژه، الزامات تابآوری را در طراحی لحاظ کنند و فرصتهای بیشتری برای بازسازی داشته باشند.
در مقابل، صنایع سرمایهبر و قدیمی مانند فولاد و سیمان ممکن است تنها هر ۲۵ تا ۳۵ سال یک فرصت اساسی برای بازسازی داشته باشند. از دست دادن این فرصتها میتواند وابستگی به زیرساختهای آسیبپذیر را برای چند دهه تثبیت کند.
شکاف بزرگ در برداشت از مصرف انرژی هوش مصنوعی
یکی از یافتههای قابلتوجه گزارش به هوش مصنوعی مربوط است.
Bain میگوید مدیران، مصرف انرژی هوش مصنوعی را حدود ۱۶ برابر بیشتر از برآورد واقعی و مصرفکنندگان تقریباً ۳۰ برابر بیشتر برآورد میکنند.
در نظرسنجی از ۴۰۰ مدیر ارشد، مدیران انتظار دارند هوش مصنوعی سه سال آینده حدود ۱۱ درصد از انرژی جهانی را مصرف کند. این رقم در میان مصرفکنندگان به ۱۹ درصد میرسد.
اما مدل اقتصادی-اقلیمی Bain سهم مورد انتظار هوش مصنوعی از مصرف انرژی جهانی را حدود ۰.۷ درصد برآورد میکند.
با وجود این برداشت نادرست، نگرانی درباره مصرف انرژی هوش مصنوعی بر رفتار مصرفکنندگان اثر گذاشته است. تقریباً دو سوم افراد مورد بررسی گفتهاند به دلیل نگرانیهای خود درباره هوش مصنوعی اقداماتی مانند محدود کردن اطلاعاتی که به ابزارها میدهند، تغییر پلتفرم، کنار گذاشتن برخی ابزارها یا اظهارنظر عمومی انجام دادهاند.
شرکتها هم در مسیرهای متفاوت حرکت میکنند
گزارش Bain شرکتها را بر اساس بلوغ همزمان در حوزه هوش مصنوعی و پایداری به گروههای مختلف تقسیم کرده است.
در میان شرکتهای پیشرو، ۹۰ درصد معتقدند هوش مصنوعی فرصت بزرگی برای پیشبرد اهداف پایداری است. این رقم در میان شرکتهای عقبمانده به ۴۱ درصد کاهش یافته است؛ در حالی که سال گذشته ۵۷ درصد بود.
شرکتهای پیشرو همچنین بهطور فعال ۸۶ درصد از کاربردهای هوش مصنوعی پایدار بررسیشده در مطالعه را به کار گرفتهاند و در نتیجه، شواهد ملموستری از مزایای این فناوری در اختیار دارند.
زبان متفاوت مدیران و متخصصان پایداری
شکاف دیگری نیز در داخل شرکتها دیده میشود.
هنگام ارزیابی سرمایهگذاریهای مرتبط با هوش مصنوعی پایدار، مدیران ارشد و مدیران کسبوکار بازده مالی را مهمترین معیار میدانند.
در مقابل، مدیران پایداری ابتدا بر انطباق مقرراتی و مدیریت ریسک تمرکز میکنند و بازده مالی را در رتبه چهارم قرار میدهند.
به این ترتیب، گزارش نشان میدهد مسئله تنها کمبود سرمایه یا فناوری نیست؛ بلکه در برخی شرکتها، استدلال برای سرمایهگذاری و معیار تصمیمگیری درباره آن با یکدیگر همراستا نیستند.
پایداری وارد دوره واگرایی شده است
یافتههای Bain نشان میدهد نمیتوان روند گذار پایدار را صرفاً «در حال پیشرفت» یا «در حال عقبنشینی» توصیف کرد.
سرمایهگذاری، فناوری، رفتار مصرفکنندگان، سیاستگذاری و اقدامات شرکتها با سرعت یکسان حرکت نمیکنند. در برخی حوزهها مانند انرژی خورشیدی، باتری و خودروهای برقی، کاهش هزینه و مقیاسپذیری باعث شتاب گرفتن تحول شده است؛ در حالی که بخشهایی با سهم بالای انتشار گازهای گلخانهای همچنان با کمبود سرمایه و موانع فناوری، رفتاری یا سیاستی مواجهاند.
به اعتقاد Bain، شرکتهایی که بتوانند این تفاوت سرعتها را شناسایی کنند، فناوریهای اثباتشده را سریعتر توسعه دهند و همزمان برای ریسکهای اقلیمی آماده شوند، فرصت بیشتری برای تبدیل پایداری به مزیت رقابتی خواهند داشت.
