تاریخ انتشار: ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۴
منبع: سازمان جهانی بهداشت (WHO)
مروری بر محتوای خبر
گزارش آماری سالانه سلامت جهان با عنوان «آمار سلامت جهان ۲۰۲۵: پایش سلامت برای اهداف توسعه پایدار» روز ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۴ از سوی سازمان جهانی بهداشت منتشر شد. این گزارش نشان میدهد که بحران ناشی از همهگیری کووید-۱۹ تأثیرات عمیق و نگرانکنندهای بر امید به زندگی، تندرستی عمومی و پیشرفتهای دهه اخیر در حوزه سلامت گذاشته است.
بر اساس این گزارش، در فاصله زمانی سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱، امید به زندگی جهانی به میزان ۱.۸ سال کاهش یافته است؛ کاهشی که از آن به عنوان بزرگترین افت ثبتشده در تاریخ معاصر یاد شده است. همچنین شاخص «امید به زندگی سالم» به دلیل افزایش سطح اضطراب و افسردگی ناشی از همهگیری، به طور میانگین ۶ هفته کاهش یافته و بسیاری از دستاوردهای قبلی در کاهش مرگومیر ناشی از بیماریهای غیرواگیر (NCDs) را بیاثر کرده است.
هشدار سازمان جهانی بهداشت نسبت به کند شدن پیشرفتهای جهانی سلامت
سازمان جهانی بهداشت در این گزارش تأکید کرده است که نهتنها شوک ناشی از پاندمی، بلکه روند کند شدن پیشرفتهای سلامت که از پیش از همهگیری آغاز شده بود، همچنان ادامه دارد. به گفته این نهاد، بازگشت به مسیر صحیح دستیابی به اهداف سلامت جهانی مستلزم اقدام فوری، هماهنگ و گسترده در سطح بینالمللی است.
دکتر تدروس آدهانوم، مدیرکل سازمان جهانی بهداشت در واکنش به یافتههای این گزارش گفت:
«پشت هر عدد در این گزارش، یک انسان قرار دارد؛ کودکی که پیش از پنجسالگی جان باخت، مادری که هنگام زایمان جان خود را از دست داد، یا بیماری که میتوانست از مرگ نجات یابد. اینها فجایعی قابل پیشگیریاند و نشاندهنده شکافهای خطرناک در دسترسی، محافظت و سرمایهگذاری هستند، بهویژه برای زنان و دختران. هر دولت وظیفه دارد با فوریت، تعهد و پاسخگویی برای حفظ جان انسانها اقدام کند.»
موفقیت نسبی در برخی شاخصها و توقف پیشرفت در برخی دیگر
در بخشی از گزارش آمده است که تا پایان سال ۲۰۲۴، حدود ۱.۴ میلیارد نفر از زندگی سالمتری بهرهمند شدهاند که از هدف تعیینشده یک میلیارد نفر فراتر رفته است. این پیشرفت عمدتاً به دلیل کاهش مصرف دخانیات، بهبود کیفیت هوا، و دسترسی بیشتر به آب آشامیدنی، بهداشت و فاضلاب بوده است.
با این حال، پیشرفت در زمینه پوشش خدمات بهداشتی اساسی و حفاظت از مردم در برابر بلایا همچنان ناکافی باقی مانده است. تنها ۴۳۱ میلیون نفر به خدمات سلامت ضروری بدون فشار مالی دست یافتهاند و حدود ۶۳۷ میلیون نفر از حمایتهای اضطراری بهداشتی برخوردار شدهاند؛ ارقامی که کمتر از انتظارات جهانی هستند.
نگرانی از توقف روند کاهش مرگومیر مادران و کودکان
در حالی که طی سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳، مرگومیر مادران بیش از ۴۰ درصد و مرگ کودکان زیر پنج سال بیش از ۵۰ درصد کاهش یافته بود، اما گزارش جدید نشان میدهد که این روند کاهشی متوقف شده و دستیابی به اهداف جهانی در معرض تهدید است. کمبود سرمایهگذاری در مراقبتهای اولیه، کمبود نیروهای متخصص بهداشت، و ضعف در خدماتی مانند ایمنسازی و زایمان ایمن، کشورهای بسیاری را در دستیابی به اهداف تعیینشده با مانع مواجه کرده است.
بر اساس برآوردهای WHO، اگر اقدامات اصلاحی فوری انجام نشود، بین سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۳۰، امکان پیشگیری از مرگ ۷۰۰ هزار مادر و ۸ میلیون کودک زیر پنج سال از دست خواهد رفت.
رشد مرگهای زودهنگام ناشی از بیماریهای غیرواگیر
در حال حاضر، بیماریهای غیرواگیر مانند بیماری قلبی، سکته، دیابت و سرطان علت اصلی مرگ در میان افراد زیر ۷۰ سال در سراسر جهان هستند. رشد جمعیت و سالمندی جمعیت از جمله عوامل تشدیدکننده این روند به شمار میروند. در حالی که برخی کشورها با سیاستگذاری مناسب موفق به کاهش مصرف دخانیات و کاهش میانگین مصرف الکل از ۵.۷ به ۵ لیتر در سال (بین ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲) شدهاند، آلودگی هوا همچنان یکی از علل اصلی مرگهای قابل پیشگیری در جهان باقی مانده است.
بحران در سیستمهای بهداشت و درمان
با وجود بازگشت نسبی برخی خدمات بهداشتی پس از همهگیری، کمبود شدید نیروی انسانی در این بخش همچنان پابرجاست. سازمان جهانی بهداشت پیشبینی کرده است که تا سال ۲۰۳۰، کمبود بیش از ۱۱.۱ میلیون نیروی بهداشت و درمانی وجود خواهد داشت؛ ۷۰ درصد از این کمبود مربوط به مناطق آفریقایی و مدیترانه شرقی است.
دکتر هایدونگ وانگ، رئیس واحد داده و تحلیل سلامت WHO، گفت:
«سیستمهای سلامت قدرتمند بر دادههای قابل اعتماد و بهموقع استوارند. اطلاعات درست تصمیمگیری بهتر و نتایج سریعتر را به دنبال دارد. WHO با اجرای راهبرد SCORE و پلتفرم World Health Data Hub در حال حمایت از کشورها برای بهبود کیفیت اطلاعات سلامت است.»
بیماریهای عفونی؛ پیشرفتهای ناپایدار و تهدیدهای نوظهور
در این گزارش آمده است که با وجود کاهش نرخ ابتلا به HIV و سل، و کاهش نیاز به درمان بیماریهای گرمسیری نادیدهگرفتهشده، موارد ابتلا به مالاریا از سال ۲۰۱۵ تاکنون رو به افزایش گذاشته است. همچنین مقاومت میکروبی به عنوان یک تهدید بزرگ برای سلامت عمومی جهانی همچنان ادامه دارد. پوشش واکسیناسیون کودکان در سال ۲۰۲۳ (از جمله دوز سوم واکسن DTP3) هنوز به سطح پیش از همهگیری بازنگشته است.
شرایط تغذیه نامناسب، آلودگی هوا و محیط زندگی ناسالم نیز از جمله خطرات اساسی هستند که بسیاری کشورها در مقابله با آنها ناکام ماندهاند. افزون بر این، ناپایداری در کمکهای بینالمللی و کاهش منابع مالی جهانی، بهویژه برای کشورهای با نیاز بهداشتی بالا، تهدیدی جدی برای دستاوردهای بهداشتی محسوب میشود.
جمعبندی و چشمانداز آینده
دکتر سمیرا اسما، معاون دبیرکل WHO در حوزه داده، تحلیل و اثربخشی، در جمعبندی این گزارش گفت:
«این گزارش نشان میدهد که سلامت جهانی در وضعیت هشدار قرار دارد، اما نمونههای موفق نیز اثبات کردهاند که پیشرفت سریع ممکن است. اگر کشورها با سرعت، مقیاس و سرمایهگذاری هوشمندانه عمل کنند، میتوانند مرگهای زودهنگام را به حداقل رسانده و دستاوردهای سلامت را برای همه مردم قابل لمس کنند.»
یادداشت سردبیر:
گزارش «آمار سلامت جهان» از سوی سازمان جهانی بهداشت، مجموعهای سالانه از تازهترین دادههای جهانی در حوزه سلامت و شاخصهای مرتبط است. برای اطلاعات بیشتر با ایمیل: healthstat@who.int تماس بگیرید.
خلاصه آماری از گزارش آمار سلامت جهان ۲۰۲۵
۱. کاهش چشمگیر امید به زندگی در اثر همهگیری کووید-۱۹
- در فاصله سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱، امید به زندگی سالم (HALE) در جهان ۱.۸ سال کاهش یافت.
- این کاهش، بزرگترین افت ثبتشده در دهههای اخیر است و عملاً دستاوردهای یک دهه در سلامت عمومی را از بین برد.
- ابتلا به اختلالات اضطرابی و افسردگی در اثر همهگیری، بهتنهایی ۶ هفته از امید به زندگی سالم جهانی کاسته است.
۲. نابرابریها در سلامت بین مناطق و جنسیتها
- در سال ۲۰۱۹، زنان به طور متوسط ۵.۱ سال بیشتر از مردان عمر میکردند، اما با در نظر گرفتن ناتوانیها، این تفاوت به ۲.۳ سال کاهش مییابد.
- دردهای اسکلتی-عضلانی، بیماریهای زنان، و اختلالات روانی مهمترین عوامل کاهش امید به زندگی سالم در میان زنان هستند.
- منطقه آفریقا بیشترین بهبود HALE را از کاهش مرگومیر ناشی از ایدز و سل تجربه کرده است، اما در دوره پاندمی بیشترین افت را نیز داشته است.
۳. بیماریهای غیرواگیر؛ تهدید اصلی جان انسانها
- مرگهای زودهنگام ناشی از بیماریهای غیرواگیر مانند بیماری قلبی، سکته، دیابت و سرطان، اکنون بیشترین سهم از مرگومیر در زیر ۷۰ سال را به خود اختصاص دادهاند.
- کاهش مرگومیر ناشی از مصرف دخانیات و کاهش مصرف الکل (از ۵.۷ به ۵ لیتر سرانه بین سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲) از معدود دستاوردهای مثبت گزارش است.
۴. وضعیت اهداف توسعه پایدار (SDGs)
- پیشرفت به سوی اهداف SDG مرتبط با سلامت ناکافی یا متوقفشده است.
- نرخ مرگومیر مادران، نوزادان و کودکان زیر ۵ سال، و مرگهای ناشی از آلودگی هوا، آب ناسالم و سوانح در مسیر دستیابی به اهداف جهانی نیستند.
- در مورد بیماریهای واگیر:
- موارد HIV و سل رو به کاهش است.
- اما موارد مالاریا از سال ۲۰۱۵ در حال افزایش بودهاند.
- مقاومت ضدمیکروبی (AMR) همچنان تهدیدی جدی است.
۵. پوشش خدمات بهداشتی و حمایت اضطراری
- بین سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴، تنها ۴۳۱ میلیون نفر به خدمات سلامت ضروری بدون فشار مالی دست یافتهاند.
- این عدد بسیار پایینتر از هدف یک میلیارد نفر تعیینشده در «برنامه عمومی سیزدهم WHO» است.
- همچنین، ۶۳۷ میلیون نفر بهتر از گذشته در برابر فوریتهای بهداشتی محافظت شدهاند، اما همچنان حدود ۳۰٪ کمتر از هدف است.
۶. شاخص امید به زندگی سالم (HALE)
- بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۹:
- امید به زندگی در بدو تولد از ۶۶.۸ به ۷۳.۱ سال رسید.
- امید به زندگی سالم از ۵۸.۱ به ۶۳.۵ سال افزایش یافت.
- اما بین ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱:
- HALE جهانی از ۶۳.۵ به ۶۱.۹ سال کاهش یافت.
- بیشترین افت در میان افراد ۳۰ سال به بالا بوده است.
۷. نیروی انسانی حوزه سلامت
- کمبود جهانی نیروهای سلامت در سال ۲۰۲۰ حدود ۱۵.۴ میلیون نفر بود و تا سال ۲۰۲۳ به ۱۴.۷ میلیون کاهش یافته است.
- تا سال ۲۰۳۰، کمبود ۱۱.۱ میلیون نیروی سلامت پیشبینی میشود که حدود ۷۰٪ آن در مناطق آفریقایی و مدیترانه شرقی است.
۸. واکسیناسیون و نابرابریها
- پوشش واکسیناسیون کودکان (بهویژه واکسن DTP3) هنوز به سطح پیش از همهگیری بازنگشته است.
- نابرابری در پوشش واکسیناسیون براساس وضعیت اقتصادی و سطح تحصیلات مادر همچنان پابرجاست، هرچند در کشورهای کمدرآمد این نابرابری نسبت به دهه گذشته کاهش یافته است.
