روز جهانی اسکان بشر؛ داده، کلید شهرهای پایدار آینده

هم‌زمان با روز جهانی اسکان بشر، شعار امسال سازمان ملل متحد «داده برای شهرهای پایدار» اعلام شده است؛ شعاری که اهمیت اطلاعات و تحلیل داده در سیاست‌گذاری شهری، برنامه‌ریزی مسکن و توسعه زیرساخت‌های پایدار را یادآور می‌شود.

بر اساس برآوردهای جهانی، تا سال ۲۰۵۰ حدود ۷۰ درصد جمعیت جهان در مناطق شهری زندگی خواهند کرد. این در حالی است که هم‌اکنون تنها حدود نیمی از جمعیت شهری جهان به خدمات حمل‌ونقل عمومی مناسب دسترسی دارند. افزایش جمعیت شهرنشین، فشار بر زیرساخت‌ها، خدمات عمومی و محیط زیست را دوچندان کرده و نیاز به تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر داده را بیش از پیش آشکار ساخته است.

در ایران نیز بنا بر آمارهای موجود، بیش از ۷۷ درصد جمعیت کشور در مناطق شهری ساکن‌اند و جمعیت شهری کشور از مرز ۶۷ میلیون نفر گذشته است. این روند رشد، ضرورت ایجاد نظام‌های داده‌محور در حوزه‌های مسکن، حمل‌ونقل، انرژی و محیط زیست را برجسته می‌کند.

کارشناسان حوزه توسعه شهری معتقدند که استفاده از داده‌های دقیق و تحلیلی می‌تواند به کاهش نابرابری فضایی، بهبود بهره‌وری منابع و افزایش کیفیت زندگی شهروندان منجر شود. به گفته آنان، ایجاد پایگاه‌های داده باز شهری و سامانه‌های هوشمند تحلیلی در شهرهای بزرگ کشور از جمله تهران، اصفهان، مشهد و تبریز، گامی مهم در مسیر دستیابی به شهرهای پایدار به شمار می‌رود.

وضعیت جهانی و منطقه‌ای

• پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۵۰، حدود ۷۰٪ جمعیت جهان در مناطق شهری زندگی کنند.
• طبق گزارش SDG، در سال ۲۰۲۲ تنها ۵۱٫۶٪ از جمعیت شهری جهان به حمل‌ونقل عمومی مناسب دسترسی دارند.
• برنامه اسکان بشر سازمان ملل تأکید کرده است که یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها در تحقق هدف ۱۱ توسعه پایدار (شهرها و جوامع پایدار)، ضعف در گزارش‌دهی داده‌ شهری در سطوح محلی و ملی است.

داده شهری در ایران

• بر اساس برآوردها، جمعیت شهری ایران در سال ۲۰۲۴ به حدود ۶۷,۳۰۶,۶۶۹ نفر رسیده است.
• نسبت جمعیت شهری به کل کشور در همین سال تقریباً ۷۷٫۷٪ بوده است.
• با این روند، ایجاد پایگاه‌های داده باز شهری و سامانه‌های هوشمند تحلیلی در شهرهای بزرگ ایران مانند تهران، اصفهان، مشهد و تبریز، به عنوان زیرساختی راهبردی مطرح شده است.

نقش داده در سیاست‌گذاری مسکن و خدمات شهری

کارشناسان می‌گویند که شهرهایی که به‌درستی از داده استفاده کرده‌اند — نظیر شهر هوشمند در سن خوزه (کالیفرنیا) یا سنگاپور — در کاهش ترافیک، مدیریت مصرف انرژی، توزیع عادلانه خدمات شهری و مقابله با تغییرات اقلیمی موفق‌تر بوده‌اند. انتقال این تجربیات به ایران مستلزم موارد زیر است:

1. ایجاد چارچوب مشترک داده شهری: تعاریف استاندارد برای مسکن، زیرساخت، ترافیک، خدمات عمومی
2. زیرساخت‌ داده‌ای شفاف و دقیق: جمع‌آوری سنجش‌پذیر و به‌روزرسانی دوره‌ای
3. داده‌ باز و مشارکتی: ارائه دسترسی معنادار به شهروندان، پژوهشگران و شرکت‌های فناور
4. رویکرد تحلیلی به جای آماری صرف: پیش‌بینی روندها، شبیه‌سازی سیاست‌ها، رهیافت‌های مبتنی بر شواهد

روز جهانی اسکان بشر فرصتی است تا اهمیت داده به‌عنوان زبان مشترک شهرهای آینده یادآوری شود. شهرهایی که با تکیه بر داده‌های معتبر، تصمیم‌سازی دقیق‌تر، شفافیت بیشتر و عدالت فضایی فراگیرتری را تجربه خواهند کرد.