۴ اکتبر ۲۰۲۵ – در روز جهانی حیوانات، جوامع بینالمللی بار دیگر به اهمیت حفاظت از حیاتوحش و ارتباط آن با اهداف توسعه پایدار (SDGs) توجه میکنند. این روز فرصتی است تا بشر به نقش حیوانات در حفظ اکوسیستمها و توازن زیستی زمین پی ببرد و در راستای ترویج توسعه پایدار اقداماتی اساسی انجام دهد.
بحران انقراض و تأثیر آن بر توسعه پایدار
طبق گزارش اخیر سازمان ملل متحد (UNEP)، بیش از ۱ میلیون گونه جانوری در معرض خطر انقراض قرار دارند. این تهدیدها ناشی از عواملی همچون تغییرات اقلیمی، جنگلزدایی، آلودگی، شکار غیرقانونی و تخریب زیستگاهها هستند. این وضعیت نه تنها حیاتوحش را تهدید میکند، بلکه بهطور مستقیم و غیرمستقیم بر سلامت انسانها و توسعه پایدار تاثیر میگذارد. پژوهشها نشان میدهند که انقراض حیوانات میتواند چرخههای طبیعی را مختل کند و به کاهش منابع طبیعی نظیر آب، خاک و منابع غذایی منجر شود.
بیش از ۶۰% از گونههای جانوری با کاهش شدید جمعیت مواجه شدهاند. بهطور مثال، طبق گزارش اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت (IUCN)، جمعیت فیلهای آفریقایی در طی ۳۰ سال گذشته بیش از ۶۰ درصد کاهش یافته است. این کاهش جمعیت، علاوه بر تهدید زیستگاهها، اثرات منفی بر دیگر گونهها و اکوسیستمها دارد.
حفاظت از حیاتوحش و تغییرات اقلیمی
حیوانات و تنوع زیستی نقشی کلیدی در مبارزه با تغییرات اقلیمی ایفا میکنند. جنگلها و مراتع که زیستگاه حیوانات هستند، یکی از مهمترین منابع کربن سیاه به شمار میآیند که در مقابله با گرمایش جهانی موثرند. طبق گزارش پنل بیندولتی تغییرات اقلیمی (IPCC)، جنگلها و درختان حدود ۳۰ درصد از کربن موجود در جو زمین را جذب میکنند و در مقابله با افزایش دمای جهانی مؤثر هستند. به همین دلیل، از دست دادن زیستگاههای حیوانات به طور مستقیم بر تغییرات اقلیمی تاثیر میگذارد.
در سال ۲۰۲۰، آژانس فضایی ناسا (NASA) اعلام کرد که جنگلزدایی در مناطق گرمسیری طی یک دهه اخیر به میزان ۵ میلیون هکتار افزایش یافته است که تاثیرات آن به کاهش تنوع زیستی و افزایش گازهای گلخانهای منجر میشود. به این ترتیب، حفاظت از حیوانات در اکوسیستمهای جنگلی میتواند بهطور قابل توجهی به اهداف تغییرات اقلیمی کمک کند.
توسعه پایدار و حقوق حیوانات
هدف ۱۵ از اهداف توسعه پایدار (SDG 15) با عنوان “حفاظت از اکوسیستمها و تنوع زیستی” بر اهمیت نگهداری از حیاتوحش و تنوع زیستی تأکید دارد. طبق گزارش سازمان جهانی محیطزیست (UNEP)، تا سال ۲۰۲۲، بیش از ۷۵ درصد از زمینهای کرهزمین بهطور مستقیم تحت تأثیر فعالیتهای انسانی قرار گرفته است. بهویژه، گسترش کشاورزی، صنعتیسازی، و تخریب زیستگاهها تهدیدی جدی برای تنوع زیستی بهشمار میروند.
در همین راستا، پروژههای حفاظت از گونهها نظیر “کنسرسیوم جهانی حفاظت از حیاتوحش” (WWF) که بهطور مشترک با دولتها و سازمانهای غیردولتی اجرا میشود، به کاهش نرخ انقراض و حمایت از حیوانات در معرض خطر کمک میکند. در این پروژهها، حفاظت از زیستگاهها و همکاریهای بینالمللی در راستای حفاظت از حیاتوحش و مبارزه با شکار غیرقانونی اهمیت دارد. بهطور مثال، در منطقه آفریقا، پروژه حفاظت از ببرها موجب افزایش تعداد این گونه در کشورهای مختلف شده است.
تأثیرات مثبت حفاظت از حیاتوحش بر اقتصاد و جوامع محلی
حفاظت از حیوانات نه تنها یک مسئولیت اخلاقی و زیستمحیطی است، بلکه میتواند به توسعه اقتصادی پایدار نیز کمک کند. سازمان جهانی گردشگری (UNWTO) گزارش میدهد که هر ساله بیش از ۱۰ میلیون گردشگر در سراسر جهان از مناطق حفاظتشده زیستمحیطی بازدید میکنند. این گردشگری، که به گردشگری طبیعتگردی یا “اکوتوریسم” معروف است، نقش مهمی در ایجاد اشتغال و درآمدزایی برای جوامع محلی ایفا میکند.
بر اساس تحقیقات گروه بانک جهانی، اکوتوریسم در سال ۲۰۲۰ بیش از ۸۰۰ میلیارد دلار درآمد جهانی بهدست آورد و پیشبینی میشود که این صنعت در دهههای آینده رشد بیشتری داشته باشد. این درآمدها علاوه بر ایجاد فرصتهای شغلی برای مردم محلی، به حفظ زیستگاهها و تنوع زیستی کمک کرده و در راستای توسعه پایدار قرار میگیرد.
راهکارها و اقداماتی برای حفاظت از حیاتوحش
برای دستیابی به توسعه پایدار و حفظ حیاتوحش، نیاز به همکاریهای گسترده بینالمللی است. کنفرانسها و گردهماییهای جهانی، از جمله کنفرانس تغییرات اقلیمی پاریس (COP21) و کنفرانس تنوع زیستی پکن، میتوانند زمینههای لازم برای همافزایی و دستیابی به توافقات بینالمللی در خصوص حفاظت از حیاتوحش و مقابله با تهدیدات زیستمحیطی را فراهم آورند.
علاوه بر این، تشویق به مصرف پایدار و استفاده مسئولانه از منابع طبیعی، بهویژه در صنایع کشاورزی و تولید کالا، میتواند فشارهای وارد بر اکوسیستمها را کاهش دهد. ترویج فناوریهای نوین و انرژیهای تجدیدپذیر نیز میتواند به کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی و حفظ زیستگاههای طبیعی کمک کند.
روز جهانی حیوانات بهعنوان یک فرصت جهانی، باید به عاملی برای تقویت همکاریهای بینالمللی و ترویج سیاستهای حمایتی برای حفظ حیاتوحش و توسعه پایدار تبدیل شود. با اجرای اقدامات هدفمند و حمایت از برنامههای حفاظتی، میتوانیم نه تنها از انقراض گونهها جلوگیری کنیم بلکه به حفظ سلامت کرهزمین و رفاه انسانها نیز کمک نماییم.
