بر اساس دادههای جدید اندیشکده انرژی «امبر»، برای نخستین بار در تاریخ، تولید برق از منابع بادی و خورشیدی در اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۵ از تولید برق مبتنی بر سوختهای فسیلی پیشی گرفت. سهم انرژیهای بادی و خورشیدی از کل برق تولیدی اتحادیه اروپا به ۳۰ درصد رسید، در حالی که سهم سوختهای فسیلی به ۲۹ درصد کاهش یافت.
طبق این گزارش، انرژی خورشیدی به تنهایی ۱۳ درصد از برق اتحادیه اروپا را تأمین کرد و برای چهارمین سال متوالی رشدی بیش از ۲۰ درصد را تجربه کرد. انرژی بادی نیز سهمی معادل ۱۷ درصد از تولید برق داشت. این تغییر ساختاری در شرایطی رخ داد که بازارهای گاز با نوسانات شدید مواجه بودند، برنامههای خروج از زغالسنگ ادامه داشت و اصلاحات بازار برق در جریان بود.
بئاتریس پتروویچ، تحلیلگر ارشد انرژی در اندیشکده امبر و نویسنده اصلی این گزارش، با اشاره به پیامدهای ژئوپلیتیکی وابستگی به سوختهای فسیلی گفت: «در شرایطی که وابستگی به سوختهای فسیلی به بیثباتی در سطح جهانی دامن میزند، ضرورت گذار به انرژیهای پاک بیش از هر زمان دیگری آشکار شده است.»
نقش شرایط جوی و رشد خورشیدی
به گزارش امبر، اوایل سال ۲۰۲۵ اروپا شاهد تابش خورشید بیسابقهای بود، در حالی که سرعت باد کاهش یافت و میزان بارندگی کمتر از حد معمول بود. این شرایط باعث شد تولید برق آبی نسبت به سال قبل ۱۲ درصد و تولید برق بادی ۲ درصد کاهش یابد. با این حال، رشد سریع انرژی خورشیدی موجب شد مجموع تولید انرژیهای تجدیدپذیر در سطحی پایدار باقی بماند.
تولید برق خورشیدی در تمامی کشورهای عضو اتحادیه اروپا افزایش یافت و در کشورهایی مانند مجارستان، قبرس، یونان، اسپانیا و هلند بیش از ۲۰ درصد از برق مصرفی را تأمین کرد. پتروویچ در گفتوگو با خبرگزاری رویترز تأکید کرد که تولید بالای برق خورشیدی «نقش مهمی در حفظ سهم کلی انرژیهای تجدیدپذیر در دورههایی با کاهش تولید بادی و برقآبی ایفا کرده است».
در مجموع، انرژیهای تجدیدپذیر در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۸ درصد از سبد برق اتحادیه اروپا را تشکیل دادند. همچنین ۱۴ کشور عضو اتحادیه اروپا برق بیشتری از منابع بادی و خورشیدی نسبت به کل سوختهای فسیلی تولید کردند؛ موضوعی که نشاندهنده تغییرات ساختاری عمیق در نظام برق این منطقه است، از جمله تسریع خروج از زغالسنگ و افزایش سرمایهگذاری در شبکه برق و ذخیرهسازی انرژی.
افول زغالسنگ و تداوم وابستگی به گاز
پتروویچ کاهش نقش زغالسنگ را «بازگشتناپذیر» توصیف کرد و گفت: «برق زغالسنگی در مسیر افولی نهایی قرار دارد و میتوان گفت در اتحادیه اروپا در حال تبدیل شدن به بخشی از تاریخ است.» سهم زغالسنگ در سبد برق اتحادیه اروپا در سال گذشته به پایینترین سطح تاریخی خود، یعنی ۹.۲ درصد، رسید؛ روندی که تحت تأثیر قیمتگذاری کربن، تعهدات ملی برای حذف زغالسنگ و کاهش سرمایهگذاری در نیروگاههای زغالسنگی شکل گرفته است.
در مقابل، تولید برق از گاز طبیعی در سال ۲۰۲۵ حدود ۸ درصد افزایش یافت؛ افزایشی که عمدتاً برای جبران کاهش تولید برقآبی صورت گرفت. این موضوع باعث شد هزینه واردات گاز برای بخش برق اتحادیه اروپا با رشد ۱۶ درصدی به ۳۲ میلیارد یورو (حدود ۳۷ میلیارد دلار) برسد. این نخستین افزایش سالانه هزینه واردات گاز از زمان بحران انرژی سال ۲۰۲۲ محسوب میشود و همچنان حساسیت بالای اتحادیه اروپا به بازارهای جهانی گاز را نشان میدهد.
پتروویچ در پایان تأکید کرد: «اولویت بعدی اتحادیه اروپا باید کاهش جدی وابستگی به گاز وارداتی و پرهزینه باشد.» این گزارش همچنین اشاره میکند که افزایش مصرف گاز موجب رشد قیمت برق شده، بهطوری که در ساعات وابسته به گاز، قیمت برق ۱۱ درصد بیشتر از سال ۲۰۲۴ بوده است.
