فهرست محتوا
گزارشهای جدید نشان میدهد که جنگل آمازون، بزرگترین جنگل بارانی جهان، بیش از هر زمان دیگری در معرض خطر نابودی قرار گرفته است. جنگلزدایی بیسابقه، آتشسوزیهای عمدی و گسترش پروژههای نفت و گاز نه تنها اکوسیستمهای بیهمتای این منطقه را تهدید میکنند، بلکه زندگی میلیونها نفر از جوامع بومی و محلی را نیز با بحران مواجه ساختهاند.
جنگلزدایی و آتشسوزیهای عمدی
طبق دادههای مؤسسه ملی تحقیقات فضایی برزیل (INPE)، تنها در ماه مه ۲۰۲۵ حدود ۹۶۰ کیلومتر مربع از جنگل آمازون تخریب شده است؛ افزایشی معادل ۹۱ درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته. این سطح از جنگلزدایی معادل ۱۳۷ زمین فوتبال یا کل مساحت کشور سائوتومه و پرنسیپ است.
بر اساس گزارش ایمازون (Imazon)، ۷۹ درصد این جنگلزدایی در زمینهای خصوصی، ۱۶ درصد در مناطق اسکان، ۵ درصد در واحدهای حفاظتی و یک درصد در سرزمینهای بومی رخ داده است. آتشسوزیها اغلب ابزاری ارزان برای پاکسازی زمینهای جنگلزداییشده هستند. به گفته «رودریگو آگوستینیو» رئیس سازمان IBAMA: «قطع درختان پرهزینه است، اما برای آتش زدن جنگل کافی است فقط بنزین بخرید.»
تصویب لایحه جنگلزدایی (Bill 2159/2021) در سال ۲۰۲۵ نیز با تضعیف قوانین صدور مجوزهای زیستمحیطی، راه را برای افزایش پروژههای مخرب و آتشسوزیهای عمدی هموارتر کرده است.
تهدید صنایع نفت و گاز
در حالی که آمازون حدود یکسوم برق برزیل را عمدتاً از طریق سدهای هیدروالکتریک تأمین میکند، دولت این کشور همچنان به صدور مجوز برای استخراج نفت و گاز ادامه میدهد. این سیاست، علاوه بر تخریب زیستبوم، آسیب مستقیمی به جوامعی وارد میکند که حتی امروز نیز بسیاری از آنها به انرژی پایدار و مطمئن دسترسی ندارند.
پروژههای فسیلی با دود و آلودگی، منابع آب را مسموم کرده و چرخههای طبیعی غذا و معاش جوامع محلی را مختل میکنند. فعالان محیط زیست تأکید دارند که «گذار انرژی عادلانه» نمیتواند بر پایه تخریب و استخراج بیرویه شکل گیرد.
آسیبپذیری جوامع محلی
جوامع بومی و سنتی بیشترین آسیب را از تغییرات اقلیمی و سیاستهای توسعهای متحمل میشوند. در سال ۲۰۲۴، ایالت آکره با سیل ویرانگری مواجه شد که ۹۳ جامعه بومی را تحت تأثیر قرار داد و محصولات کشاورزی سالانه آنها را نابود کرد. در سال ۲۰۲۵ نیز بیش از ۶۴ درصد از قلمرو این ایالت درگیر خشکسالی شدید بود.
قطع مکرر برق در شهرهایی مانند بلن و مانائوس باعث شده است که خانوادهها بدون دسترسی پایدار به آب آشامیدنی، اینترنت، دارو و مواد غذایی بمانند؛ در حالی که هزینههای برق آنها نسبت به دیگر مناطق کشور بیشتر است.
تناقض دولت و چالش میزبانی COP30
دولت «لولا» قصد دارد با میزبانی کنفرانس اقلیمی سازمان ملل (COP30) در شهر بلن خود را به عنوان رهبر جهانی در مبارزه با تغییرات اقلیمی معرفی کند. اما فعالان میگویند این تصویر با واقعیت داخلی — صدور مجوز برای حفاری نفتی در دهانه آمازون، تصویب لایحه جنگلزدایی و قطع برقهای گسترده — در تضاد کامل است.
اهمیت جهانی آمازون
آمازون نه تنها به عنوان بزرگترین جنگل بارانی جهان زیستگاه میلیونها گونه و صدها جامعه بومی است، بلکه نقش حیاتی در تنظیم اقلیم جهانی ایفا میکند. این جنگل کربندیاکسید را جذب کرده، چرخههای آب و بارش را حفظ میکند و مانع بیابانزایی میشود. از بین رفتن آن، زمین را به نقطهای بیبازگشت در بحران اقلیمی نزدیکتر خواهد کرد.
روز آمازون؛ فراخوانی برای اقدام
پنجم سپتامبر، روز آمازون، تنها روزی برای جشن نیست؛ بلکه فرصتی برای مقاومت است. کارزارهای مردمی مانند Draw the Line و The Answer Is Us هزاران نفر از بومیان، جوامع محلی، جوانان و فعالان اجتماعی را به خیابانها کشانده تا علیه سوختهای فسیلی و تخریب جنگل اعتراض کنند.
فعالان تأکید میکنند: «برزیل به یک طرح ملی گذار انرژی نیاز دارد؛ طرحی که از سرزمینها آغاز شود، انرژی پاک و بومیمحور را تضمین کند و با مشارکت واقعی مردم تدوین شود.»
