کمک به سازگاری پرندگان مهاجر با بحران اقلیمی؛ راهکاری جدید از سوی بوم‌شناسان هلندی

پژوهشگران با جابه‌جایی پرستوهای مهاجر دم‌سفید به شمال اروپا، زادآوری این پرندگان را دو برابر کردند

پنج‌شنبه ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۴ | خبرنگار: استیون ماس | منبع: گاردین

در شرایطی که بحران اقلیمی به یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های جهانی تبدیل شده، بوم‌شناسان هلندی با روشی نوین توانستند به یکی از گونه‌های پرندگان مهاجر برای سازگاری با تغییرات آب‌وهوایی کمک کنند. آن‌ها با انتقال پرستوهای مهاجر دم‌سفید به مناطق شمالی‌تر اروپا، شرایط بهتری برای زادآوری این پرندگان فراهم کردند؛ اقدامی که نتایج شگفت‌انگیزی به همراه داشت.

بحران تغییر زمان بهار و نابودی منبع غذایی

پرستوی دم‌سفید (Pied Flycatcher)، پرنده‌ای خوش‌آواز با پر و بال سیاه و سفید است که در جنگل‌های برگ‌ریز اروپا زادآوری می‌کند و هر ساله در فصل پاییز، سفری طولانی از اروپا به مناطق غربی آفریقا را آغاز می‌کند تا زمستان را در آنجا بگذراند.

این پرندگان، مانند بسیاری از مهاجران دورپرواز دیگر، زمان بازگشت به اروپا را نه بر اساس دما، بلکه بر اساس تغییرات تدریجی نور در فصل بهار تنظیم می‌کنند. اما با گرم‌تر شدن کره زمین و زودتر رسیدن بهار در مناطق اروپایی، زمان اوج شکوفایی مواد غذایی این پرندگان – به‌ویژه کرم‌های برگ‌خوار بلوط – پیش از رسیدن آن‌ها سپری می‌شود. در نتیجه، زمانی که این پرندگان به محل زادآوری خود بازمی‌گردند، دیگر غذای کافی برای تغذیه جوجه‌ها وجود ندارد.

انتقال به سوئد؛ راه‌حلی خلاقانه

در مواجهه با این چالش، گروهی از بوم‌شناسان در هلند تصمیم گرفتند گروهی از پرستوهای مهاجر بازگشته را به حدود ۶۰۰ کیلومتر شمال‌تر، در جنوب سوئد منتقل کنند؛ جایی که بهار حدود دو هفته دیرتر از هلند آغاز می‌شود. در این منطقه، اوج شکوفایی منابع غذایی دقیقاً با زمان تولد جوجه‌ها همزمان بود.

نتایج این اقدام بسیار چشمگیر بود. پرندگان مهاجر منتقل‌شده نه‌تنها توانستند دو برابر پرندگان بومی جوجه بزرگ کنند، بلکه در بهار سال بعد نیز به همان محل بازگشتند و مجدداً موفق به زادآوری شدند. این مسئله نشان‌دهنده امکان سازگاری پرندگان با زیستگاه‌های جدید در صورت فراهم بودن شرایط محیطی مناسب است.

مهاجرت هدفمند: راهی برای نجات گونه‌ها؟

هرچند انتقال گونه‌ها به زیستگاه‌های جدید (Translocation) اقدامی پرخطر و کم‌سابقه در حفاظت از حیات‌وحش به شمار می‌رود، اما نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که در دوران بحران اقلیمی باید به گزینه‌های نوآورانه‌تر توجه کرد. جابه‌جایی هدفمند گونه‌های جانوری، به‌ویژه پرندگان مهاجر، می‌تواند راهی مؤثر برای مقابله با تغییرات زیست‌محیطی باشد، به شرط آن‌که با مطالعات علمی دقیق و ارزیابی اثرات اکولوژیک انجام شود.

اهمیت اقدامات سازگارانه در برابر تغییر اقلیم

در حالی‌که تغییرات آب‌وهوایی به‌سرعت الگوهای زیستی موجودات زنده را دگرگون کرده، این پژوهش نشان می‌دهد که مداخلات آگاهانه انسانی می‌تواند نقش کلیدی در بقای گونه‌ها ایفا کند. بسیاری از پرندگان مهاجر، که طی میلیون‌ها سال مسیرهای خاصی را برای مهاجرت آموخته‌اند، در برابر سرعت تغییرات کنونی طبیعت بی‌دفاع مانده‌اند. جابه‌جایی آن‌ها به زیستگاه‌هایی با شرایط مناسب‌تر می‌تواند دست‌کم در کوتاه‌مدت پاسخی به این بحران باشد.

نتیجه‌گیری

با توجه به روند فزاینده گرم شدن زمین و اختلال در زمان‌بندی طبیعی فصل‌ها، راهکارهای جسورانه‌ای مانند انتقال پرندگان مهاجر به مناطق جدید، باید به‌عنوان گزینه‌ای مهم در سیاست‌های حفاظتی مدنظر قرار گیرد. تجربه موفق پرستوهای دم‌سفید در سوئد می‌تواند الگویی برای اقدامات مشابه در دیگر نقاط جهان باشد؛ الگویی که از هم‌اکنون باید در سیاست‌گذاری‌های محیط‌زیستی و راهبردهای مقابله با بحران اقلیمی مورد توجه قرار گیرد.