جدیدترین مرور دادههای زمینشناسی نشان میدهد قله اورست، مرتفعترین نقطه جهان، در حدود ۴۷۰ تا ۵۰۰ میلیون سال پیش نهتنها کوهی عظیم نبود، بلکه تماماً در زیر آب و بخشی از کف اقیانوس تتیس بوده است؛ یافتهای که بار دیگر قدرت تحولساز صفحات تکتونیک را در شکلدهی به چهره کنونی زمین نشان میدهد.
اورست چگونه از کف دریا به بام دنیا رسید؟
با اینکه اورست امروز بیش از ۲۹ هزار پا بر فراز سطح دریا ایستاده، اما شواهد زمینشناسی نشان میدهد که سنگهای بالای قله—شناختهشده با عنوان «آهک قومولانگما»—در حقیقت بقایای رسوبات دریایی دوران اردویسین هستند. وبسایت دانشگاه ایالتی مونتانا تأکید میکند این لایههای آهکی حدود ۴۷۰ میلیون سال پیش روی فلات قاره شمال هند تهنشین شدهاند.
این رسوبات در جریان برخورد صفحه هند با صفحه اوراسیا طی ۵۰ میلیون سال گذشته به ارتفاعات رانده شدند؛ همان رویدادی که به پیدایش و رشد رشتهکوههای هیمالیا انجامید و هنوز هم ادامه دارد.
اقیانوس فراموششدهای به نام تتیس
پیش از آنکه هیمالیا شکل بگیرد، منطقهای که امروز بلندترین کوه جهان روی آن ایستاده، زیر یک دریای کمعمق و گرمسیری به نام اقیانوس تتیس قرار داشت. طبق گزارش Geology In، این اقیانوس میان دو خشکی باستانی—هند در جنوب و اوراسیا در شمال—قرار داشت و بین ۵۰۰ تا ۲۰۰ میلیون سال پیش مملو از حیات دریایی بوده است.
رسوبات ناشی از جانوران، جلبکها و مواد آلی در طول میلیونها سال روی هم انباشته شده و نهایتاً سنگهایی را تشکیل دادند که اکنون در سقف زمین دیده میشوند.
میانتیتر: یک سوءتفاهم رایج درباره ارتفاع اورست
زمینشناسان تأکید میکنند که این بدان معنا نیست که قله ۸۸۴۸ متری فعلی روزی زیر آب بوده است. در حقیقت، کوه اورست در آن زمان وجود نداشت. تنها سنگهایی که امروز قله را تشکیل میدهند زمانی کف دریا بودهاند و سپس در اثر پویایی صفحات زمینساختی به ارتفاعات فعلی رانده شدهاند.
Geology In تصریح میکند: «اورست در ارتفاع کنونیاش هرگز زیر آب نبوده؛ زیرا این ارتفاع میلیونها سال بعد و طی فرآیند کوهزایی ایجاد شده است.»
تکتونیک صفحهای، معماری خاموش سیاره
این یافتهها بار دیگر نقش بیبدیل تکتونیک صفحهای را نشان میدهد؛ فرایندی که میتواند کف اقیانوسها را به قلهها و قارهها را به یکدیگر تبدیل کند. برخورد صفحه هند با سرعتی معادل چند سانتیمتر در سال با صفحه اوراسیا همچنان ادامه دارد و باعث افزایش تدریجی ارتفاع هیمالیا میشود.
چرا این کشف مهم است؟
شناخت این تاریخ زمینشناسی کمک میکند تا:
• روند شکلگیری رشتهکوهها بهتر فهمیده شود
• گسترش صفحات قارهای مدلسازی دقیقتری پیدا کند
• دانشمندان تغییرات آینده پوسته زمین را پیشبینی کنند
• منشأ سنگها و چینهشناسی نواحی مرتفع تبیین شود
این شواهد همچنین اهمیت عظیم زمان زمینشناسی را یادآور میشود؛ دورههایی که با مقیاس میلیونها سال سنجیده میشوند و قادرند چهره زمین را بهکلی تغییر دهند.
