نکات کلیدی:
- آنتونیو گوترش از شرکتهای بزرگ هوش مصنوعی خواست میزان انتشار کربن، مصرف آب، انرژی و زمین مراکز داده خود را بهصورت عمومی اعلام کنند.
- سازمان ملل ابتکاری تازه با عنوان «ابتکار شفافیت زیستمحیطی هوش مصنوعی» برای پاسخگو کردن صنعت هوش مصنوعی معرفی کرده است.
- برآوردها نشان میدهد مراکز داده هوش مصنوعی تا سال ۲۰۳۰ ممکن است سالانه ۹۴۵ تراواتساعت برق مصرف کنند.
- مخالفتهای محلی با ساخت مراکز داده، بهویژه در آمریکا، در حال افزایش است.
- دبیرکل سازمان ملل تأکید کرد هوش مصنوعی تنها زمانی میتواند «نیرویی برای خیر عمومی» باشد که درباره هزینههای واقعی خود شفاف باشد.
فشار سازمان ملل بر شرکتهای بزرگ هوش مصنوعی
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، ابتکاری تازه را برای پاسخگو کردن شرکتهای هوش مصنوعی در برابر اثرات فزاینده زیستمحیطی آنها معرفی کرد؛ اثراتی که شامل انتشار کربن، مصرف آب، استفاده از زمین برای مراکز داده و مصرف گسترده انرژی میشود.
او در سخنرانی خود در هفته اقدام اقلیمی لندن گفت هوش مصنوعی میتواند به شتاب گرفتن راهحلهای اقلیمی و حل برخی چالشهای مهم جهانی کمک کند و باید از ظرفیت آن استفاده شود.
اما گوترش در عین حال تأکید کرد: «هوش مصنوعی برای زمین، آب و برق بسیار پرمصرف است.» به گفته او، مراکز دادهای که برای اجرای مدلهای هوش مصنوعی نیاز است، هماکنون بیش از بیشتر کشورهای جهان برق مصرف میکنند.
دبیرکل سازمان ملل بار دیگر خواستار آن شد که همه شرکتهای بزرگ هوش مصنوعی متعهد شوند تا سال ۲۰۳۰ تمام مراکز داده خود را با انرژی تجدیدپذیر تأمین کنند؛ درخواستی که او نخستینبار در ژوئیه ۲۰۲۵ مطرح کرده بود.
برخی شرکتهای فناوری اعلام کردهاند که در حال تأمین یا توسعه انرژی پاک برای مراکز داده خود هستند. با این حال، افزایش تقاضا برای برق در این بخش، بهویژه در آمریکا، به رشد تولید برق گازسوز نیز دامن زده است.
آژانس بینالمللی انرژی برآورد کرده است که در سناریوی رشد بالا، انتشار ناشی از برق مصرفی مراکز داده بین سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۳۰ بیش از دو برابر خواهد شد. البته همین فناوری، در صورت استفاده گسترده برای افزایش بهرهوری، میتواند به کاهش بسیار بزرگتری در بخش انرژی منجر شود.
«دیگر هزینه پنهان وجود نداشته باشد»
گوترش هنگام معرفی «ابتکار شفافیت زیستمحیطی هوش مصنوعی» از شرکتهای بزرگ این حوزه خواست اثرات کامل زیستمحیطی سامانههای خود را اندازهگیری و منتشر کنند؛ از جمله ردپای کربنی، آبی و زمینی آنها.
او گفت: «دیگر هزینه پنهان وجود نداشته باشد. دیگر بار این هزینهها بر دوش کسانی نیفتد که کمترین توان تحمل آن را دارند. زمان آن رسیده است که شفاف باشیم.»
دبیرکل سازمان ملل در سخنرانی خود درباره بحرانهای همزمان اقلیم و انرژی افزود: «اگر هوش مصنوعی قرار است به ساخت آیندهای بهتر کمک کند، باید درباره هزینهای که امروز به ما تحمیل میکند صادق باشد.»
گزارشی که اوایل ماه جاری از سوی مؤسسه آب، محیط زیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل منتشر شد، نشان میدهد بیشتر ارزیابیهای فعلی درباره هزینه زیستمحیطی هوش مصنوعی بر انتشار کربن ناشی از آموزش مدلها تمرکز دارد. اما این گزارش تأکید میکند که چنین رویکردی بخش مهمی از واقعیت را نادیده میگیرد.
بر اساس این گزارش، هر کیلوواتساعت برق مصرفی برای هوش مصنوعی فقط ردپای کربنی ندارد؛ بلکه به دلیل نیاز به خنکسازی، تولید انرژی، زیرساختها و زنجیره تأمین، ردپای آبی و زمینی نیز ایجاد میکند.
مصرف برق بیشتر از بسیاری کشورها
گزارش دانشگاه سازمان ملل برآورد کرده است که مراکز داده هوش مصنوعی در سطح جهان ممکن است تا سال ۲۰۳۰ سالانه ۹۴۵ تراواتساعت برق مصرف کنند؛ رقمی که از مصرف برق همه کشورها، به جز پنج کشور، بیشتر است و تقریباً دو برابر مصرف برق فرانسه در سال ۲۰۲۵ محسوب میشود.
بر اساس محاسبات این گزارش، جبران ردپای کربنی این مراکز داده تا سال ۲۰۳۰ نیازمند رشد حدود ۶.۷ میلیارد درخت طی ۱۰ سال خواهد بود.
همچنین تولید برق برای این مراکز داده میتواند معادل نیازهای اساسی آبی ۱.۳ میلیارد نفر در جنوب صحرای آفریقا طی یک سال آب مصرف کند. افزون بر این، زمین مورد نیاز برای چنین زیرساختهایی بیش از ۱۴ هزار و ۵۰۰ کیلومتر مربع برآورد شده است؛ مساحتی تقریباً دو برابر منطقه کلانشهری جاکارتا.
برنامه اتحادیه اروپا برای مراکز داده
اتحادیه اروپا اوایل ماه جاری اعلام کرد که حداقل استانداردهای بهرهوری انرژی را برای مراکز داده جدید و موجود تدوین خواهد کرد. طبق گزارش رویترز، قرار است «ارزیابی نیازها» در این زمینه تا سال ۲۰۲۷ انجام شود.
اتحادیه اروپا همچنین در حال برنامهریزی برای ایجاد یک برچسب پایداری برای مراکز داده است؛ برچسبی که معیارهایی مانند مصرف آب و تأمین انرژی پاک را دربرمیگیرد. با این حال، اجرای این طرح تاکنون با تأخیر روبهرو شده است.
افزایش مخالفتهای محلی در آمریکا
پس از سخنرانی گوترش، وقتی از او درباره واکنشها به این ابتکار پرسیده شد، پاسخ داد: «خواهیم دید» و توضیح بیشتری نداد.
با این حال، او تأکید کرد که درخواست برای شفافیت «کاملاً منطقی و حتی برای صنعت هوش مصنوعی مثبت است»، زیرا ممکن است برخی افراد در آینده ادعا کنند این صنعت بیش از میزان واقعی مصرف میکند. گوترش افزود: «حقیقت ضروری است.»
نگرانی درباره اثرات زیستمحیطی هوش مصنوعی و زیرساختهای لازم برای اجرای آن، باعث افزایش مخالفت در برخی جوامع محلی شده است؛ بهویژه در آمریکا.
در ماه جاری، شهر مونتری پارک در شهرستان لسآنجلس نخستین شهر آمریکا شد که از طریق یک رأیگیری عمومی، ممنوعیت سراسری ساخت مراکز داده را تصویب کرد. توسعهدهندگان یک مرکز داده پیشنهادی در این منطقه پیشتر در ماه آوریل، در پی فضای محلی فزاینده مخالف و ابهامهای مقرراتی، پروژه را کنار گذاشته بودند.
بر اساس اعلام سازمان غیرانتفاعی Data Center Watch، از ماه مه ۲۰۲۴ تا مارس ۲۰۲۵ حدود ۶۴ میلیارد دلار پروژه مرکز داده در سراسر آمریکا به دلیل مخالفت جوامع محلی با تأخیر مواجه شده یا متوقف شده است.
استدلال صنعت مراکز داده
گروههای لابی صنعت مراکز داده میگویند این زیرساختها میتوانند برای جوامع میزبان منافع اقتصادی داشته باشند.
ائتلاف مراکز داده آمریکا که نماینده اپراتورها و توسعهدهندگان بزرگ این حوزه است، اعلام کرده مراکز داده درآمد مالیاتی ایجاد میکنند، از مشاغل ساختمانی و فنی پشتیبانی میکنند و زیرساخت مورد نیاز برای رایانش ابری، پژوهش علمی و توسعه هوش مصنوعی را فراهم میسازند.
این صنعت همچنین ادعاهایی را که میگویند مراکز داده الزاماً باعث افزایش هزینه برق خانوارها میشوند، به چالش کشیده است.
هوش مصنوعی؛ نیروی خیر یا فشار تازه بر منابع؟
دبیرکل سازمان ملل گفت مزایای مراکز داده در محلهایی که این زیرساختها ساخته میشوند، ممکن است محدود باشد؛ در حالی که جوامع محلی اغلب از پیامدهای زیستمحیطی زیرساختهایی که در اطراف آنها شکل میگیرد بیاطلاع میمانند.
گوترش تأکید کرد شرکتها «تعهد» دارند درباره خدماتی که ارائه میدهند و همچنین سطح منابعی که برای ارائه آن خدمات نیاز دارند، روشن و شفاف باشند.
او خطاب به جمعی از فعالان و متخصصان اقلیمی در لندن گفت: «شفافیت برای تصمیمهایی که جوامع باید بگیرند ضروری است؛ همانطور که برای آینده هوش مصنوعی و اطمینان از اینکه هوش مصنوعی اساساً نیرویی برای خیر باشد، ضروری است.»
یک مقام ارشد سازمان ملل نیز پیش از اعلام این ابتکار به خبرنگاران گفت صنعت هوش مصنوعی تا حدی درباره اثرات خود صحبت کرده و برخی اطلاعات را افشا کرده است، اما این تلاشها هنوز به اندازه کافی جامع نیست.
به گفته این مقام، امید میرود ابتکار تازه سازمان ملل «صنعت را تشویق کند تا کنار هم قرار گیرد و اقدامات بیشتری در این زمینه انجام دهد.»
