دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، بار دیگر با تمرکز شدید بر تأمین منابع معدنی حیاتی، جنجالآفرین شده است؛ اینبار نه در گرینلند یا اوکراین، بلکه در یکی از خطرناکترین و ناشناختهترین نقاط زمین: بستر عمیق اقیانوس آرام.
براساس گزارش شبکه خبری سیانان، ترامپ در ماه آوریل سال جاری میلادی (فروردین ۱۴۰۴) با امضای یک فرمان اجرایی، زمینهسازی برای آغاز صنعت استخراج معادن اعماق دریا را کلید زد؛ تصمیمی که با مخالفت شدید دانشمندان، نهادهای بینالمللی و گروههای زیستمحیطی مواجه شده است.
چرا اعماق دریا؟
در اعماق هزاران متری زیر سطح آب، ذخایری عظیم از مس، کبالت، نیکل، روی، منگنز و سایر عناصر حیاتی برای تولید تراشههای رایانهای، باتریهای نوین و دیگر ابزارهای موردنیاز در گذار به انرژی پاک نهفته است.
در حال حاضر هیچ عملیات تجاری استخراج از اعماق دریا در جهان وجود ندارد، اما شرکتهایی نظیر “The Metals Company” در حال توسعه فناوریهای لازم برای این کار هستند. آنها منطقهای به نام «منطقه کلاریون-کلیپرتون» بین مکزیک و هاوایی را بهعنوان هدف اصلی خود برگزیدهاند؛ منطقهای به وسعت ۳۰۰۰ مایل و عمق ۳۵۰۰ تا ۵۵۰۰ متر.
روشهای استخراج و چالشهای فنی
در این پروژهها از ماشینهای عظیم مشابه تراکتور برای جمعآوری سنگریزههای چندفلزی از بستر دریا استفاده خواهد شد؛ سپس این مواد از طریق لولههایی به کشتیهای سطحی منتقل و جداسازی میشوند. برخی روشها شامل بهرهگیری از رباتهای کنترل از راه دور برای برداشت مواد از دودکشهای حرارتی یا کوههای زیرآبی هستند.
اما این محیطها، دارای فشار بالا، دمای پایین و حیات بسیار حساس هستند که کار استخراج را فوقالعاده پیچیده و پرهزینه میکند.
نگرانیهای زیستمحیطی گسترده
دانشمندان هشدار دادهاند که بستر اقیانوسها یکی از آخرین مرزهای بکر زمین است که بیش از ۹۹ درصد آن هنوز ناشناخته باقی مانده. طبق تحقیقات، حدود ۹۰ درصد از گونههای موجود در منطقه کلاریون-کلیپرتون هنوز برای علم ناشناختهاند.
فعالیتهای معدنی ممکن است به تخریب غیرقابلبازگشت زیستبومها، نابودی گونههای نادر، ایجاد آلودگی صوتی و نوری، و انتشار رسوبات مضر بینجامد. برخی مطالعات نشان دادهاند که صدمات وارده حتی پس از ۴۴ سال همچنان قابل مشاهدهاند.
انتقاد نهادهای بینالمللی و گروههای زیستمحیطی
سازمان بینالمللی بستر دریا (ISA) که تحت حمایت سازمان ملل متحد فعالیت میکند، فرمان ترامپ را “تهدیدی خطرناک برای نظم جهانی” خوانده است. بیش از ۳۰ کشور از جمله کانادا، مکزیک و بریتانیا خواستار تعلیق استخراج از اعماق دریا تا روشن شدن پیامدهای آن شدهاند.
فعالان محیط زیست این اقدام ترامپ را بیاعتنایی آشکار به قوانین بینالمللی و تهدیدی برای اعتبار جهانی آمریکا توصیف کردهاند.
آیا جایگزینی وجود دارد؟
کارشناسان بر این باورند که میتوان از طریق بازیافت، کاهش مصرف و نوآوری در تکنولوژی، از جمله تولید باتریهایی بدون نیاز به کبالت و نیکل، از وابستگی به معادن اعماق دریا کاست. برخی شرکتها نظیر BMW و سامسونگ نیز خواستار توقف موقت این فعالیتها شدهاند.
آیا آمریکا معادن بینالمللی را استخراج خواهد کرد؟
با وجود قوانین سختگیرانه، ایالات متحده با استناد به ضرورت رقابت با چین در تأمین منابع معدنی، مسیر جدیدی را برای دور زدن قوانین بینالمللی آغاز کرده است. شرکت “The Metals Company” اخیراً درخواست رسمی خود برای آغاز عملیات در منطقه کلاریون-کلیپرتون را به سازمان NOAA آمریکا ارائه داده است.
اما آینده این صنعت نوپا هنوز در هالهای از ابهام قرار دارد. همانگونه که لوییزا کسون، فعال گرینپیس میگوید: «راهاندازی صنعتی که میدانیم منجر به نابودی تنوع زیستی میشود، یک قمار پرریسک و بیفایده است.»
