اتریش در سالهای اخیر به یکی از الگوهای پیشرو در زمینه نوآوری، کارآفرینی و توسعه پایدار در اروپا تبدیل شده است. کشوری که باتکیهبر فناوریهای پاک، اقتصاد چرخشی و سیاستهای حمایتی هوشمندانه، مسیر روشنی را برای آیندهای کمکربن و پایدار ترسیم کرده است.
در همین راستا و به بهانه روز ملی اتریش، مصاحبهای را با کامبیز کهنسال واجارگاه، مدیر خدمات استارتاپ و قائممقام بخش خدمات بنیانگذاران اتاق فدرال اقتصاد اتریش۱ و از چهرههای تأثیرگذار در حوزهٔ توسعهی اکوسیستم نوآوری و استارتاپهای اتریش ترتیب دادیم. کامبیز با ترکیب نگاه علمی و تجربه عملی، توانسته به ایجاد همافزایی میان بخش خصوصی و نهادهای حمایتی کمک کند تا مسیر رشد و بینالمللیسازی استارتاپهای اتریشی هموار شود.۲
کامبیز در طول سالهای فعالیت خود، بخش عمدهای از تمرکزش را بر توانمندسازی کارآفرینان جوان و گسترش همکاریهای بینالمللی قرار داده است.
کامبیز، ضمن تشکر از وقتی که گذاشتی، بهعنوان اولین سؤال، در سالهای اخیر اتریش خود را بهعنوان یکی از پیشتازان پایداری و نوآوری در اکوسیستم بینالملل مطرح کرده است. شما وضعیت کنونی اکوسیستم استارتاپهای سبز در اتریش را چگونه میبینید؟ کدام بخشهای کلیدی محرک این تحول هستند؟
کامبیز: اکوسیستم استارتاپهای سبز اتریش در حال شکوفایی است و در حال تبدیلشدن به یکی از پویاترین اکوسیستمهای اروپا در زمینه نوآوری پایدار است.
بخشهایی که موتور اصلی این دگرگونی را به حرکت درمیآورند شامل حوزههای زیر هستند:
فناوریهای پاک و انرژیهای تجدیدپذیر،
اقتصاد چرخشی و کاهش پسماند،
EnergyTech و بهینهسازی منابع،
AgriTech و نظامهای غذایی پایدار،
و در نهایت، تحرک (موبیلیتی) هوشمند و راهکارهای حملونقل پاک.
آنچه شگفتانگیز است، این است که پایداری در اتریش دیگر یک حوزهٔ خاص یا محدود (Niche) تلقی نمیشود؛ بلکه به یک تفکر بنیادین تبدیل شده است. بنیانگذاران استارتاپها، شرکتهای بزرگ و نهادهای دولتی بهطور فزایندهای در کنار یکدیگر تلاش میکنند تا نوآوریهای اقلیمی را در هویت اقتصادی اتریش نهادینه کنند.
زیستبوم استارتاپی اتریش بر پایهی پایداری و اصول ESG (راهبری زیستمحیطی، اجتماعی و شرکتی) بنا شده است. این رویکرد چگونه در تمام مراحل رشد استارتاپها تجلی پیدا می کند؟ از شیوهٔ آموزش و منتورینگ گرفته تا شبکهسازی و جذب سرمایه.
کامبیز: در اتریش، اصول پایداری و معیارهای ESG (راهبری زیستمحیطی، اجتماعی و شرکتی) عمیقاً در ساختار شکلگیری، هدایت و تأمین مالی استارتاپها تنیده شده است. از همان آغاز مسیر، بنیانگذاران تشویق میشوند تا مدلهای کسبوکاری طراحی کنند که اثرات زیستمحیطی و اجتماعی را با موفقیت اقتصادی درهم آمیزند.
برنامههای منتورینگ، شتابدهندهها و شبکههای نوآوری بر مدلهای کسبوکار پایدار، تفکر اقتصاد چرخشی و بهرهوری دیجیتال منابع تأکید دارند. در همین حال، دسترسی به منابع مالی سبز و ایجاد همکاری با شرکتهای فعال در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر و تولید هوشمند با سرعتی چشمگیر در حال گسترش است.
چشمانداز تأمین مالی نیز در حال دگرگونی است. سرمایهگذاران و برنامههای مشترک دولتی–خصوصی بیشازپیش با معیارهای ESG همسو میشوند و از کارآفرینانی حمایت میکنند که پایداری را نه یک تعهد اجباری، بلکه مزیتی رقابتی میدانند.
دسترسی به فایننس و منابع مالی همچنان یکی از بزرگترین چالشهای کسبوکارهای اثرمحور (impact-driven businesses) است. اکوسیستم مالی سبز اتریش تا چه حد توسعهیافته است و سرمایهگذاران نسبت به نوآوری پایدار چه رویکردی دارند؟
کامبیز: اکوسیستم مالی سبز اتریش در سالهای اخیر پیشرفت چشمگیری داشته است. بخش فناوریهای زیستمحیطی در اتریش بهطور قابلتوجهی نوآور، صادراتمحور و برای سرمایهگذاران خصوصی و دولتی جذابتر شده است.
در سالهای اخیر، شاهد افزایش توجه سرمایهگذاران به استارتاپهایی بودهایم که بر پایداری تمرکز دارند؛ از شرکتهای فعال در بازیافت دیاکسیدکربن و بازسازی ماژولهای خورشیدی گرفته تا کسبوکارهایی که از هوش مصنوعی برای پیشگیری از بلایای طبیعی استفاده میکنند.
با این حال، تأمین مالی در مراحل اولیهٔ استارتاپهای سبز — بهویژه در مراحل بذر (Seed) و پیشبذر (Pre-seed) — همچنان از سرمایهگذاریهای سنتی عقبتر است. گام بعدی، گسترش منابع مالی (Fund Pool) و اطمینان از این است که بنیانگذاران نهتنها به سرمایه دسترسی داشته باشند، بلکه از منابع راهبردی رشد نیز بهرهمند شوند تا بتوانند شرکتهای اثرمحور (impact-driven companies) خود را بهصورت مؤثر مقیاس دهند.
دانشگاهها، مؤسسات پژوهشی و شتابدهندهها چه نقشی در ترویج کارآفرینی سبز و انتقال فناوری در اتریش ایفا میکنند؟
کامبیز: طبیعتاً فعالیت این سازمانها کاملاً حیاتی و مهم است. بسیاری از روبهرشدترین استارتاپهای سبز اتریش از اسپینآفهای دانشگاهی و مراکز پژوهشهای کاربردی ریشه گرفتهاند.
هابهای نوآوری در شهرهایی مانند وین و گراتس، جایی که دانشگاههای فنی، خوشههای پژوهشی و شتابدهندهها در کنار هم قرار گرفتهاند، بستر ایدهآلی برای انتقال فناوریهای سبز فراهم کردهاند.
شتابدهندهها در این میان نقش پلی میان دانشگاه و صنعت را ایفا میکنند؛ این مجموعه ها به بنیانگذاران، ساختار، اعتبارسنجی و شبکهای از ارتباطات میدهند که برای تجاریسازی فناوریهای پیچیده در حوزههای انرژی، حملونقل و اقتصاد چرخشی ضروری است. این همکاری میان علم و پژوهش و صنعت یا زنجیرهٔ «پژوهش تا بازار» یکی از بزرگترین نقاط قوت اکوسیستم نوآوری سبزاتریش است.
تعهد اتریش به «EU Green Deal » و هدف « Net Zero 2040 » تا حدودی بلندپروازانه است. استارتاپها چگونه به تحقق این اهداف اقلیمی و پایداری کمک میکنند؟
کامبیز: استارتاپها موتور نوآوری این اهداف هستند. آنها چابکی و خلاقیتی را با خود به همراه میآورند که نقش مکمل مقیاسپذیری صنایع تثبیتشده است.
در سراسر اتریش، شرکتهای نوپا در حال آزمایش و اجرای فناوریهایی در زمینهٔ جذب و ذخیرهٔ کربن، مواد پایدار، حملونقل پاک، پلتفرمهای اقتصاد چرخشی و بهرهوری دیجیتال منابع هستند — اقداماتی که رسیدن به هدف «انتشار صفر خالص» را بیش از پیش ملموس میسازد.
شرکتهای بزرگ نیز اکنون به استارتاپها بهعنوان شرکای کلیدی در مسیر گذار پایداری خود مینگرند. این همافزایی، در کنار پایهٔ پژوهشی قدرتمند اتریش و خوشههای پررونق فناوری سبز، باعث شده است که بلندپروازیهای اقلیمی کشور به تأثیری واقعی و قابلاندازهگیری در عرصهٔ کسبوکار تبدیل شود.
بسیاری از استارتاپهای سبز در مقیاسدادن جهانی به نوآوریهایشان و یا ورود به بازار بینالملل با مشکل روبهرو میشوند. اتریش چگونه به استارتاپها کمک میکند تا به سطح بینالمللی گسترش یابند، درحالیکه استانداردهای پایداری خود را حفظ میکنند؟
کامبیز: بینالمللیسازی یکی از اولویتهای اصلی استارتاپهای سبز اتریش است و اکوسیستم ما بهگونهای طراحی شده که از این روند پشتیبانی کند. موقعیت راهبردی اتریش در قلب اروپا، رویکرد صادراتمحور و زیرساختهای نوآورانه، این کشور را به پایگاهی ایدهآل برای رشد پایدار در مقیاس جهانی تبدیل کرده است.
استارتاپها تشویق میشوند تا راهبردهای توسعهای (scaling strategies) اتخاذ کنند که ضمن گسترش فعالیتها، به تعهدات زیستمحیطی و اخلاقی نیز پایبند بمانند. از طریق شبکههای شتابدهنده، برنامههای فرامرزی و همکاری با شرکتهای بزرگ، بنیانگذاران با شرکا و سرمایهگذارانی ارتباط میگیرند که ارزشهای پایداری مشابهی دارند.
اگرچه بازار داخلی اتریش نسبتاً کوچک است، اما اکوسیستم نوآوری این کشور به سکوی پرتابی برای اثرگذاری جهانی تبدیل شده است؛ سکویی که به استارتاپها امکان میدهد با مسئولیتپذیری رشد کنند و مأموریت سبز خود را در مسیر توسعه حفظ نمایند.
در نهایت، با نگاه به سال ۲۰۳۰، چشمانداز شما برای فضای استارتاپهای پایدار اتریش چیست؟
کامبیز: برای سال ۲۰۳۰، من اتریشی را تصور میکنم که در آن پایداری و کارآفرینی از هم جداییناپذیر باشند—جایی که هر استارتاپ بهصورت خودکار تأثیرات زیستمحیطی و اجتماعی خود را در کنار سودآوری در نظر بگیرند و این شاخصه در خون هر استارتاپ اتریشی در جریان باشد.
دوست دارم در سال ۲۰۳۰:
دستکم ۳۰ درصد از همه استارتاپهای جدید بهطور مستقیم به اهداف توسعه پایدار سازمان ملل (SDGs) کمک کنند.
یک اکوسیستم مالی سبز کاملاً یکپارچه و در دسترس تمامی بنیانگذاران استارتاپها
و اتریش در سطح بینالمللی بهعنوان آوردگاه آزمون نوآوری پایدار شناخته شود: کشوری که ایدههای بزرگ میتوانند در آن به راهحلهای جهانی تبدیل شوند.
مأموریت ما ساده است: توانمندسازی بنیانگذارانی که نهتنها کسبوکار میسازند، بلکه آیندهای پایدارتر را نیز بنا میکنند.
۹ آبان ۱۴۰۴ – وین، اتریش
پاورقی:
- Head of Startup-Services and Deputy-Head of Founder-Services at the Austrian Federal Economic Chamber ↩︎
- متن اصلی این مصاحبه از زبان انگلیسی به فارسی برگردان شده است. ↩︎
ممنونم. من یه بار با آقای کهن سال جلسه داشتم. واقعا قلبشون برای ایران می تپه. وقت گذاشتن و کلی به من توضیح دادن.