در حالیکه جهان با واقعیت تلخ شکست در مهار گرمایش جهانی به زیر ۱.۵ درجه سلسیوس روبهروست، اجلاس COP30 از روز دوشنبه در شهر بلم برزیل آغاز میشود. این نشست تاریخی که پس از سه دهه به مهد توافقنامه اولیه اقلیمی یعنی اجلاس زمین در ریو بازگشته، تلاش دارد روح همبستگی جهانی را برای مقابله با بحران اقلیم زنده کند.
به گزارش رویترز، سیامین کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد موسوم به COP30، از روز دوشنبه در شهر بلم در ایالت پارای برزیل آغاز میشود. این نشست دو هفتهای که از ۱۰ تا ۲۱ نوامبر ۲۰۲۵ ادامه دارد، با حضور سران کشورها، نمایندگان سازمان ملل، فعالان محیطزیست و صدها گروه مدنی و اقتصادی برگزار خواهد شد. رئیسجمهور برزیل، «لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا»، به همراه دبیرکل سازمان ملل «آنتونیو گوترش»، در مراسم افتتاحیه حضور یافتند و بر اهمیت بازگشت به ریشههای توافقنامه اقلیمی ریو تأکید کردند.
کنفرانسهای سالانه موسوم به COP، یا «کنفرانس اعضای معاهده تغییرات اقلیمی سازمان ملل» (UNFCCC)، از سال ۱۹۹۲ با هدف هماهنگی جهانی برای مقابله با تغییرات اقلیمی شکل گرفتند. این معاهده اصول «مسئولیتهای مشترک اما متفاوت» را پایهگذاری کرد، به این معنا که کشورهای توسعهیافته که بیشترین سهم را در انتشار گازهای گلخانهای داشتهاند، مسئولیت بیشتری در مقابله با آن دارند.
برزیل، بهعنوان میزبان امسال، تلاش دارد تا این رویداد جهانی را به محور عدالت اقلیمی و حفاظت از اکوسیستمهای حساس جهان بازگرداند. انتخاب شهر بلم در آمازون بهعنوان محل برگزاری، تصمیمی نمادین برای یادآوری نقش حیاتی جنگلها در تعادل آبوهوایی زمین است. جنگلهای آمازون بهدلیل جنگلزدایی گسترده برای کشاورزی، معدنکاوی و سوختهای فسیلی در معرض خطر جدی قرار دارند.
یکی از محورهای اصلی COP30، تمرکز بر اجرای تعهدات پیشین بهویژه وعدههای مطرحشده در COP28 است؛ از جمله کاهش تدریجی وابستگی به سوختهای فسیلی، افزایش سرمایهگذاری در انرژیهای پاک، و حمایت مالی از کشورهای در حال توسعه برای انطباق با تغییرات اقلیمی.
برزیل اعلام کرده است که در این نشست تمرکز بر «عمل به وعدههای گذشته» خواهد بود، نه بر افزودن اهداف جدید بدون پشتوانه اجرایی. به گفته مقامات برزیلی، این نشست نخستین کنفرانسی است که رسماً شکست جهان در تحقق هدف جلوگیری از افزایش دمای زمین بیش از ۱.۵ درجه سلسیوس را میپذیرد.
در کنار دولتها، گروههای متعددی همچون «ائتلاف کشورهای جزیرهای کوچک» (AOSIS)، «گروه ۷۷ به همراه چین»، «گروه آفریقا» و بلوک BASIC (شامل برزیل، آفریقای جنوبی، هند و چین) از بازیگران تأثیرگذار در مذاکرات امسال خواهند بود. این کشورها خواستار توجه ویژه به عدالت اقلیمی، انتقال مالی و فناوری از شمال به جنوب جهانی هستند.
ایالات متحده، که در ژانویه سال جاری اعلام کرد از توافق پاریس خارج خواهد شد، نقش خود را در رهبری مذاکرات جهانی کاهش داده است. در مقابل، کشورهای در حال ظهور مانند چین، هند و برزیل جایگاه پررنگتری در میز مذاکره بهدست آوردهاند.
ساختار اجلاس نیز مانند سالهای گذشته شامل دو بخش اصلی است: هفته اول به بیان مواضع کشورها و اعلام برنامهها و طرحهای مالی اختصاص دارد، و در هفته دوم، وزرای محیطزیست و انرژی کشورها به بلم خواهند آمد تا درباره جزئیات فنی و حقوقی توافقها مذاکره کنند. معمولاً این بخش با جلسات شبانهطولانی و چانهزنیهای پیچیده همراه است. تصمیمات نهایی باید به اجماع تمام کشورها برسد، نه صرفاً اکثریت، و همین امر روند مذاکرات را دشوار و زمانبر میکند.
امسال همچنین حواشی قابلتوجهی در حاشیه نشست رخ میدهد. بسیاری از نشستهای جانبی مالی در سائوپائولو برگزار میشوند، در حالی که نشستهای رهبران محلی و شهرداران در ریو دو ژانیرو پیش از آغاز رسمی اجلاس برگزار شد. هدف از این نشستهای مقدماتی، ایجاد اجماع و آمادهسازی فضای سیاسی برای تصمیمگیریهای اصلی در بلم بوده است.
در روزهای ابتدایی، انتظار میرود کشورهای مختلف از برنامههای ملی کاهش انتشار، طرحهای سرمایهگذاری در انرژی پاک و تعهدات جدید بخش خصوصی رونمایی کنند. همچنین چندین صندوق مالی سبز برای حمایت از پروژههای اقلیمی در کشورهای فقیر اعلام خواهد شد.
با این حال، ناظران هشدار میدهند که مانند سالهای گذشته، خطر شکست مذاکرات نیز وجود دارد. اختلاف میان کشورهای صنعتی و در حال توسعه درباره میزان و زمانبندی کاهش انتشار، تأمین مالی و انتقال فناوری همچنان از چالشهای اصلی است.
نشست COP30 در شرایطی برگزار میشود که جهان شاهد افزایش دمای متوسط تا ۱.۴۷ درجه سلسیوس نسبت به دوران پیشاصنعتی است. سازمان جهانی هواشناسی هشدار داده که احتمال عبور موقت از آستانه ۱.۵ درجهای تا سال ۲۰۲۷ بسیار بالاست.
بازگشت COP به ریشههای ریو
نشست امسال برای برزیل معنای خاصی دارد؛ چراکه ۳۳ سال پیش، همین کشور میزبان نخستین اجلاس زمین در ریو بود که زمینهساز توافقنامه اقلیمی سازمان ملل شد. اکنون، با میزبانی دوباره، برزیل میخواهد پیام دهد که هنوز امیدی برای نجات سیاره وجود دارد – اگر تعهدات گذشته به عمل تبدیل شوند.
اجماع جهانی یا بنبست تکراری؟
تجربه سالهای گذشته نشان میدهد که رسیدن به توافق جهانی دشوار اما حیاتی است. از توافق پاریس تا امروز، بسیاری از وعدهها روی کاغذ ماندهاند. COP30 میتواند نقطه عطفی برای بازتعریف اعتماد جهانی باشد – یا به گفته برخی تحلیلگران، آخرین فرصت برای جلوگیری از بیاعتمادی کامل در روند مذاکرات اقلیمی.
قرار است بیانیه پایانی اجلاس در ۲۱ نوامبر منتشر شود. تحلیلگران میگویند موفقیت این نشست نه در وعدهها، بلکه در اجرای تعهدات سنجیده خواهد شد.
بلم، شهری در قلب آمازون، اکنون به مرکز گفتوگوی جهان درباره آینده سیاره زمین تبدیل شده است.
William James Thomson Reuters
