گزارش جدید گروهی از دانشمندان نشان می‌دهد چهار دسته از مواد شیمیایی مصنوعی که در بخش‌های مختلف زنجیره غذایی جهان استفاده می‌شوند، سالانه تا ۲.۲ تریلیون دلار بار بیماری و آسیب بر سلامت انسان ایجاد می‌کنند؛ رقمی هم‌تراز با مجموع سود ۱۰۰ شرکت بزرگ جهان. این گزارش تأکید می‌کند که این مواد نه‌تنها نرخ سرطان، ناباروری و اختلالات عصبی را افزایش داده‌اند، بلکه بنیان‌های اکولوژیک تولید غذا را نیز تهدید می‌کنند.

دانشمندان در گزارشی تازه نسبت به پیامدهای فزاینده استفاده گسترده از مواد شیمیایی مصنوعی در سیستم غذایی جهان هشدار داده‌اند. طبق یافته‌های این گزارش که روز چهارشنبه منتشر شد، چهار گروه از مواد شیمیایی شامل فتالات‌ها، بیسفنول‌ها، انواع گسترده آفت‌کش‌ها و مواد شیمیایی پایدار موسوم به PFAS یا «مواد شیمیایی ابدی»، مسئول ایجاد بار سنگین بیماری به ارزش سالانه ۲.۲ تریلیون دلار هستند؛ رقمی که به گفته پژوهشگران معادل سود سالانه ۱۰۰ شرکت بزرگ بورسی جهان است.

این گزارش که با مشارکت ده‌ها دانشمند از سازمان‌هایی همچون مؤسسه سلامت پیشگیرانه، مرکز سلامت محیط‌زیست، ChemSec و دانشگاه‌هایی مانند ساسکس و دوک تهیه شده، توسط تیمی پژوهشی از شرکت Systemiq هدایت شده است. نویسندگان گزارش اعلام کرده‌اند که این چهار گروه از مواد شیمیایی به دلیل گستردگی جهانی و پشتوانه علمی قوی درباره آثار مخربشان انتخاب شده‌اند و تنها بخش کوچکی از خیل عظیم مواد شیمیایی مورد استفاده در صنایع غذایی محسوب می‌شوند.

طبق این بررسی، آسیب‌های اکولوژیک ناشی از این مواد هنوز به طور کامل قیمت‌گذاری نشده است، اما حتی برآورد محدود ضررهای زیست‌محیطی ـ شامل افت تولیدات کشاورزی و هزینه تأمین استانداردهای ایمنی آب آلوده به PFAS و آفت‌کش‌ها ـ رقمی حدود ۶۴۰ میلیارد دلار را نشان می‌دهد. گزارش همچنین نسبت به پیامدهای جمعیتی هشدار می‌دهد: اگر نرخ فعلی قرارگیری انسان در معرض مختل‌کننده‌های غدد درون‌ریز از جمله بیسفنول‌ها و فتالات‌ها ادامه یابد، تا سال ۲۱۰۰ بین ۲۰۰ تا ۷۰۰ میلیون تولد کمتر در جهان رخ خواهد داد.

فیلیپ لندریگن، متخصص سلامت کودکان و استاد سلامت عمومی جهانی در کالج بوستون، این گزارش را «زنگ بیدارباش» برای دولت‌ها و صنایع دانست. او گفت: «جهان باید هرچه سریع‌تر نسبت به آلودگی شیمیایی واکنش نشان دهد. این بحران به همان اندازه تغییرات اقلیمی جدی و تهدیدکننده است.»

طبق داده‌های گزارش، تولید مواد شیمیایی از پایان جنگ جهانی دوم بیش از ۲۰۰ برابر شده و اکنون بیش از ۳۵۰ هزار نوع ماده شیمیایی مصنوعی در بازار جهانی وجود دارد. تنها سه سال قبل، پژوهشگران مرکز تاب‌آوری استکهلم اعلام کردند که آلودگی شیمیایی مرزهای سیاره‌ای را پشت سر گذاشته و زمین از محدوده پایداری ۱۰ هزار ساله خود خارج شده است.

در مقابل استفاده گسترده از داروها که تحت نظارت‌های سختگیرانه قرار می‌گیرند، مواد شیمیایی صنعتی تقریباً بدون کنترل ایمنی وارد بازار می‌شوند. هیچ سازوکار مؤثر جهانی برای آزمون ایمنی قبل از مصرف یا پایش اثرات بعد از مصرف این مواد وجود ندارد؛ موضوعی که به گفته کارشناسان موجب بروز بحران‌های سلامت و اکولوژیک شده و هزینه‌های سنگینی بر دولت‌ها تحمیل کرده است.

این گزارش چهار خانواده شیمیایی رایج در زنجیره غذایی را بررسی کرده است: فتالات‌ها و بیسفنول‌ها که به عنوان افزودنی‌های پلاستیک در بسته‌بندی مواد غذایی و دستکش‌های یکبارمصرف استفاده می‌شوند؛ آفت‌کش‌ها که بخش حیاتی کشاورزی صنعتی و مزارع تک‌محصولی‌اند و در مقیاس وسیع بر روی محصولات پاشیده می‌شوند؛ و مواد شیمیایی پایدار PFAS که در ظروف و بسته‌بندی‌های مقاوم به چربی مانند جعبه پاپ‌کورن، کاغذهای بسته‌بندی و کارتن بستنی کاربرد دارند و طی دهه‌ها در آب، خاک و هوا انباشته شده‌اند.

تمام این مواد با طیفی گسترده از آثار مخرب سلامت ارتباط دارند؛ از جمله اختلالات هورمونی، انواع سرطان، ناهنجاری‌های مادرزادی، اختلالات رشد شناختی و چاقی. لندریگن با اشاره به تغییر الگوی بیماری در کودکان گفت: «در دهه‌های گذشته، بیماری‌های عفونی شدید مانند سرخک و دیفتری به شدت کاهش یافته‌اند، اما نرخ بیماری‌های غیرواگیر افزایش چشمگیری داشته است. یکی از مهم‌ترین عوامل این روند، قرارگیری روزافزون کودکان در معرض صدها ماده شیمیایی صنعتی است.»

او افزود بیشترین نگرانی‌اش درباره «مواد شیمیایی مؤثر بر مغز در حال رشد کودکان» است؛ موادی که می‌توانند باعث افت بهره هوشی، کاهش خلاقیت و کاهش توانایی‌های فردی در طول عمر شوند. همچنین مواد مختل‌کننده غدد درون‌ریز، مانند بیسفنول‌ها، با افزایش چربی خون، چاقی، دیابت و بیماری‌های قلبی‌–‌عروقی مرتبط شناخته شده‌اند.

این دانشمند هشدار داد که مواد مورد بررسی فقط «نوک کوه یخ» هستند: «آنچه واقعاً ترسناک است هزاران ماده شیمیایی دیگری است که مردم هر روز بدون هیچ شناختی از خطرات واقعی‌شان با آن‌ها تماس دارند. تا زمانی که یکی از آن‌ها باعث بروز یک فاجعه آشکار نشود، ما به استفاده بی‌وقفه از آن‌ها ادامه خواهیم داد.»