نکات کلیدی
- گزارش پایداری دیگر فقط یک متن تبلیغاتی درباره مسئولیت اجتماعی نیست؛ امروز به ابزار مدیریت ریسک، جذب سرمایه و حفظ بازارهای صادراتی تبدیل شده است.
- در جهان، ۹۶ درصد از شرکتهای بزرگ G250 و ۷۹ درصد از شرکتهای N100 درباره ESG و پایداری گزارش منتشر میکنند.
- GRI همچنان پرکاربردترین استاندارد گزارش پایداری در جهان است و بیش از ۷۰ درصد شرکتهای پیشرو از آن استفاده میکنند.
- استانداردهای ISSB/IFRS S1 و S2 برای سرمایهگذاران و گزارشدهی مالی مرتبط با پایداری اهمیت فزایندهای پیدا کردهاند و ۳۶ حوزه قضایی در مسیر پذیرش یا استفاده از آنها هستند.
- بورس تهران در پایگاه ابتکار بورسهای پایدار سازمان ملل با ۳۸۰ شرکت پذیرفتهشده ثبت شده، اما هنوز گزارشدهی ESG را به عنوان الزام پذیرش ندارد و راهنمای مکتوب ESG نیز ارائه نکرده است.
- برای ایران، مدل مناسب یک نسخه ترکیبی و مرحلهای است: GRI برای اثرات اجتماعی و محیطزیستی، ISSB برای شرکتهای بورسی و صادراتمحور، GHG Protocol برای انتشار کربن و VSME برای بنگاههای کوچک و متوسط.
گزارش پایداری در جهان از مرحله «روایتسازی داوطلبانه» عبور کرده و به زبان مشترک شرکتها، سرمایهگذاران، بانکها، زنجیرههای تأمین و نهادهای ناظر تبدیل شده است. شرکتهایی که زمانی تنها در قالب مسئولیت اجتماعی شرکتی از کمکهای خیریه، پروژههای محیطزیستی یا برنامههای رفاهی خود مینوشتند، امروز باید نشان دهند فعالیت آنها چه اثری بر محیط زیست، جامعه، حقوق انسانی، حکمرانی، ریسک مالی، زنجیره تأمین و آینده کسبوکار دارد. برای ایران، پرسش اصلی این نیست که آیا شرکتها باید به سمت گزارش پایداری بروند یا نه؛ پرسش اصلی این است که از کدام نقطه شروع کنند و چگونه استانداردی را انتخاب کنند که هم با ظرفیت داخلی سازگار باشد و هم از بازارهای جهانی عقب نماند.
گزارش پایداری چیست و چرا مهم شده است؟
گزارش پایداری گزارشی است که عملکرد یک سازمان را فراتر از صورتهای مالی بررسی میکند. در این گزارش، شرکت توضیح میدهد که چگونه بر اقتصاد، محیط زیست و مردم اثر میگذارد و چگونه ریسکها و فرصتهای مرتبط با پایداری را مدیریت میکند. GRI این گزارشدهی را بر شناسایی «موضوعات بااهمیت» و اثرات سازمان بر اقتصاد، محیط زیست و مردم، از جمله حقوق انسانی، متمرکز میداند.
اهمیت گزارش پایداری از آنجا افزایش یافته که بازارها دیگر فقط سودآوری کوتاهمدت را معیار ارزیابی شرکت نمیدانند. سرمایهگذار، بانک، خریدار خارجی، نهاد ناظر و حتی نیروی انسانی متخصص میخواهد بداند شرکت با انرژی، آب، انتشار کربن، ایمنی کار، حقوق کارکنان، فساد، تنوع، زنجیره تأمین و ریسکهای اقلیمی چگونه برخورد میکند. به همین دلیل، گزارش پایداری در جهان به تدریج از یک سند روابط عمومی به یک سند مدیریتی، مالی و راهبردی تبدیل شده است.
انواع اصلی گزارشهای پایداری در جهان
| نوع گزارش | تمرکز اصلی | مخاطب اصلی | نمونه استاندارد یا چارچوب | کاربرد برای شرکتها |
|---|---|---|---|---|
| گزارش پایداری یا ESG | محیط زیست، مسئولیت اجتماعی، حکمرانی، اثرات شرکت بر ذینفعان | عموم ذینفعان، نهادهای ناظر، جامعه، رسانه، سرمایهگذار | GRI، راهنماهای بورسها، ESRS | مناسب برای شفافیت عمومی، اعتبار اجتماعی و مدیریت اثرات |
| گزارش اقلیمی | ریسکها و فرصتهای اقلیمی، انتشار گازهای گلخانهای، سناریوهای اقلیمی | سرمایهگذاران، بانکها، خریداران خارجی، نهادهای ناظر | TCFD، IFRS S2، GHG Protocol | مناسب برای شرکتهای انرژیبر، صادراتی، صنعتی و مالی |
| گزارش یکپارچه | ارتباط استراتژی، حکمرانی، عملکرد مالی و غیرمالی با خلق ارزش | سهامداران، سرمایهگذاران، هیئتمدیره | Integrated Reporting Framework | مناسب برای شرکتهای بزرگ و هلدینگها |
| گزارش طبیعت و تنوع زیستی | وابستگی و اثرگذاری شرکت بر طبیعت، آب، خاک، جنگل، اکوسیستم | سرمایهگذاران، نهادهای محیطزیستی، شرکتهای منابعمحور | TNFD | مناسب برای معدن، کشاورزی، غذا، پتروشیمی، پروژههای عمرانی و انرژی |
| گزارش کربن و زنجیره ارزش | سنجش انتشار مستقیم و غیرمستقیم گازهای گلخانهای | خریداران بینالمللی، بانکها، بازارهای صادراتی | GHG Protocol، CDP، SBTi | ضروری برای صادرات، زنجیره تأمین و مدیریت هزینه کربن |
| گزارش مسئولیت اجتماعی شرکتی | اقدامات اجتماعی، خیریه، رفاه کارکنان، مشارکت اجتماعی | جامعه، کارکنان، رسانه، نهادهای محلی | ISO ۲۶۰۰۰، چارچوبهای CSR | مناسب برای شروع، اما ناکافی برای گزارش پایداری استاندارد |
مهمترین استانداردها و چارچوبهای جهانی
| استاندارد یا چارچوب | نهاد یا مبنا | منطق اصلی | مزیت | محدودیت |
|---|---|---|---|---|
| GRI Standards | Global Reporting Initiative | گزارش اثرات سازمان بر اقتصاد، محیط زیست و مردم | شناختهشده، جامع، قابل استفاده برای همه سازمانها، مناسب برای ذینفعان گسترده | برای شرکتهای تازهکار ممکن است سنگین باشد |
| IFRS S1 و IFRS S2 / ISSB | بنیاد IFRS و هیئت ISSB | افشای اطلاعات پایداری که برای سرمایهگذاران از نظر مالی بااهمیت است | قابل مقایسه جهانی، سرمایهگذارمحور، نزدیک به زبان بازار سرمایه | بیشتر بر ریسک و ارزش مالی تمرکز دارد، نه همه اثرات اجتماعی |
| ESRS | اتحادیه اروپا | گزارشدهی پایداری بر پایه اهمیت دوگانه؛ یعنی اثر شرکت بر جامعه و محیط، و اثر پایداری بر وضعیت مالی شرکت | بسیار جامع و الزامآور برای شرکتهای مشمول CSRD | پیچیده و پرهزینه، بهویژه برای شرکتهای کوچک |
| TCFD | کارگروه افشای مالی مرتبط با اقلیم | افشای ریسکها و فرصتهای اقلیمی در حکمرانی، استراتژی، مدیریت ریسک و شاخصها | زبان مشترک اقلیم و سرمایهگذاری | از ۲۰۲۳ عملا در استانداردهای ISSB ادغام شده است |
| TNFD | Taskforce on Nature-related Financial Disclosures | افشای ریسکها، وابستگیها و اثرات مرتبط با طبیعت | مناسب برای صنایع وابسته به منابع طبیعی | هنوز نسبت به GRI و TCFD تازهتر و در حال گسترش است |
| GHG Protocol | WRI و WBCSD | حسابداری و گزارش انتشار گازهای گلخانهای در Scope ۱، Scope ۲ و Scope ۳ | مرجع جهانی محاسبه انتشار کربن | نیازمند داده دقیق انرژی، سوخت، خرید، حملونقل و زنجیره تأمین |
| CDP | پلتفرم جهانی افشای محیطزیستی | افشای دادههای اقلیم، آب و جنگل برای سرمایهگذاران و خریداران | اتصال مستقیم به بازار سرمایه و زنجیره تأمین جهانی | بیشتر برای شرکتهایی مفید است که مخاطب خارجی یا زنجیره تأمین بینالمللی دارند |
| ISO 26000 | سازمان بینالمللی استاندارد | راهنمای مسئولیت اجتماعی | برای فرهنگسازی و شروع CSR مناسب است | استاندارد گزارشدهی و قابل گواهیگیری نیست |
GRI استانداردهای خود را به صورت ماژولار طراحی کرده و آنها را به سه دسته استانداردهای عمومی، بخشی و موضوعی تقسیم کرده است؛ این ساختار باعث میشود شرکتها بتوانند ابتدا موضوعات بااهمیت خود را شناسایی و سپس درباره همان موضوعات گزارش دهند.
در مقابل، ISSB و استانداردهای IFRS S1 و S2 با هدف ارائه اطلاعات قابل مقایسه جهانی برای سرمایهگذاران طراحی شدهاند. بنیاد IFRS تصریح میکند که این استانداردها برای تقویت گفتوگوی شرکت و سرمایهگذار و ارائه اطلاعات تصمیممفید درباره ریسکها و فرصتهای پایداری تدوین شدهاند.
گزارش یکپارچه نیز تلاش میکند اطلاعات مالی و غیرمالی را در یک روایت واحد درباره خلق ارزش سازمان قرار دهد. چارچوب گزارشدهی یکپارچه بر کیفیت اطلاعات، تخصیص بهتر سرمایه، نگاه منسجم به گزارشدهی شرکتی و پاسخگویی نسبت به سرمایههای مالی، تولیدی، فکری، انسانی، اجتماعی و طبیعی تأکید دارد.
تحول مهم: از داوطلبانه به الزامآور
تا چند سال پیش، بسیاری از گزارشهای پایداری داوطلبانه بودند. اما اکنون مسیر جهانی به سمت الزام، استانداردسازی و اطمینانبخشی مستقل حرکت کرده است. اتحادیه اروپا با CSRD و ESRS یکی از سختگیرانهترین نظامهای گزارشدهی را ایجاد کرد. نخستین شرکتهای مشمول CSRD باید برای سال مالی ۲۰۲۴ گزارشهای خود را در ۲۰۲۵ منتشر میکردند.
با این حال، فشار هزینه و پیچیدگی باعث شد اتحادیه اروپا در ۲۰۲۶ استانداردهای بازنگریشده ESRS را تصویب کند. کمیسیون اروپا اعلام کرد نسخه جدید ESRS تعداد دادههای الزامی را بیش از ۶۰ درصد و کل دادهها را بیش از ۷۰ درصد کاهش میدهد و انتظار میرود هزینه گزارشدهی هر شرکت را بیش از ۳۰ درصد پایین بیاورد.
این تجربه برای ایران بسیار مهم است. اگر حتی اتحادیه اروپا با زیرساخت قوی داده، حسابرسی، بازار سرمایه و مشاوران تخصصی ناچار به سادهسازی استانداردها شده، ایران نباید مسیر گزارشدهی پایداری را با نسخهای سنگین و غیرقابل اجرا شروع کند.
وضعیت ایران؛ عقبماندگی نهادی اما آغاز حرکت
داده رسمی جامع و عمومی درباره تعداد شرکتهای ایرانی که گزارش پایداری استانداردمحور و قابل مقایسه منتشر میکنند، در دسترس نیست. همین نبود داده، خود یکی از نشانههای ضعف اکوسیستم گزارشدهی پایداری در ایران است. یک پژوهش جدید درباره شرکتهای پذیرفتهشده در بورس تهران نیز تأکید کرده که در ایران شاخص مستقیم و آمادهای برای سنجش افشای پایداری در دادههای شرکتی وجود ندارد و پژوهشگران ناچار شدهاند شاخص ترکیبی CSDI بسازند.
در پایگاه ابتکار بورسهای پایدار سازمان ملل، بورس تهران با ۳۸۰ شرکت پذیرفتهشده ثبت شده است؛ اما در همین پایگاه آمده که بورس تهران گزارش پایداری سالانه ندارد، گزارشدهی ESG را به عنوان الزام پذیرش اعمال نمیکند و راهنمای مکتوب ESG برای شرکتهای پذیرفتهشده منتشر نکرده است. البته ارائه آموزش مرتبط با ESG برای بورس تهران ثبت شده است.
با این حال، یک نشانه مثبت در سال ۲۰۲۵ رخ داد. بورس تهران نخستین گزارش پایداری خود را منتشر کرد و مدیرعامل بورس از ناشران بورسی خواست اصول پایداری را بپذیرند و در مسیر شفافیت، حکمرانی شرکتی و خلق ارزش پایدار حرکت کنند.
کدام استاندارد برای ایران مناسبتر است؟
برای ایران، انتخاب یک استاندارد واحد و سختگیرانه برای همه شرکتها منطقی نیست. اقتصاد ایران ترکیبی از شرکتهای بزرگ انرژیبر، هلدینگهای شبهدولتی، بنگاههای صادراتی، شرکتهای بورسی، بانکها، پتروشیمیها، فولاد، سیمان، معدن، حملونقل، شرکتهای غذایی و هزاران بنگاه کوچک و متوسط است. بنابراین نسخه مناسب ایران باید مرحلهای، بخشی و متناسب با اندازه شرکت باشد.
پیشنهاد اصلی برای ایران
| گروه شرکتها در ایران | استاندارد یا چارچوب پیشنهادی | دلیل انتخاب |
|---|---|---|
| شرکتهای بزرگ بورسی، هلدینگها، بانکها و بیمهها | ترکیب ISSB/IFRS S1 و S2 با گزارش یکپارچه | این گروه با سرمایهگذار، سهامدار، ریسک مالی و حکمرانی شرکتی درگیر است و باید زبان بازار سرمایه را یاد بگیرد. |
| پتروشیمی، فولاد، سیمان، معدن، پالایش، نیروگاه و حملونقل | GRI + GHG Protocol + IFRS S2 | این صنایع اثر محیطزیستی و انتشار کربن بالا دارند و در آینده بیشتر با ریسک کربن، انرژی و صادرات مواجه میشوند. |
| شرکتهای صادراتمحور به اروپا و زنجیره تأمین جهانی | GHG Protocol + CBAM-ready reporting + CDP در صورت نیاز بازار | مقررات CBAM اتحادیه اروپا از ۲۰۲۶ وارد مرحله قطعی شده و کالاهای سیمان، آهن و فولاد، آلومینیوم، کود، برق و هیدروژن را پوشش میدهد. |
| شرکتهای متوسط و کوچک | VSME یا نسخه ایرانی سادهشده بر پایه VSME | کمیسیون اروپا VSME را برای کاهش بار اداری بنگاههای کوچک و پاسخ به درخواستهای اطلاعاتی بانکها و شرکتهای بزرگ معرفی کرده است. |
| شرکتهای تازهکار در CSR | ISO ۲۶۰۰۰ + گزارش CSR ساده | ISO ۲۶۰۰۰ برای فهم مسئولیت اجتماعی مناسب است، اما قابل گواهیگیری نیست و جای گزارش پایداری استاندارد را نمیگیرد. |
| شرکتهای کشاورزی، غذایی، معدنی، آببر و پروژههای عمرانی | GRI + TNFD در مرحله پیشرفته | این شرکتها وابستگی و اثر مستقیم بر آب، خاک، تنوع زیستی و اکوسیستم دارند. |
بر این اساس، مناسبترین مسیر برای ایران «GRI برای اثرات + ISSB برای بازار سرمایه + GHG Protocol برای کربن + VSME برای بنگاههای کوچک و متوسط» است. این ترکیب به جای تقلید کامل از مدل اروپایی، امکان بومیسازی، آموزش تدریجی و ورود مرحلهای شرکتها را فراهم میکند.
چرا شرکتهای ایرانی به سمت گزارش پایداری نمیروند؟
۱. نبود الزام بورسی و نظارتی
تا زمانی که گزارش پایداری در الزامات پذیرش، دستورالعمل افشا یا نظام رتبهبندی ناشران جایگاه روشنی نداشته باشد، بسیاری از شرکتها آن را هزینه اضافی میدانند. دادههای UN SSE نشان میدهد بورس تهران هنوز الزام گزارشدهی ESG و راهنمای مکتوب ESG برای ناشران ندارد. (sseinitiative.org)
۲. ضعف داده و نبود سیستم اندازهگیری
گزارش پایداری بدون داده ممکن نیست. شرکت باید مصرف انرژی، آب، پسماند، انتشار کربن، حوادث کار، آموزش کارکنان، شکایات ذینفعان، تنوع نیروی انسانی، ساختار حکمرانی، تخلفات، ریسکهای زنجیره تأمین و شاخصهای اجتماعی را به شکل منظم ثبت کند. در ایران بسیاری از شرکتها هنوز این دادهها را به صورت پراکنده، غیرقابل راستیآزمایی یا فقط برای مصرف داخلی نگهداری میکنند. پژوهشهای داخلی نیز به محدودیت شاخصهای مستقیم افشای پایداری در دادههای شرکتی ایران اشاره کردهاند.
۳. نگاه تبلیغاتی به مسئولیت اجتماعی
در بسیاری از شرکتهای ایرانی، پایداری هنوز با کمک خیریه، کاشت درخت، توزیع بسته معیشتی یا چند کمپین مناسبتی برابر گرفته میشود. این اقدامات میتوانند بخشی از مسئولیت اجتماعی باشند، اما گزارش پایداری استاندارد از شرکت میخواهد اثرات واقعی، ریسکها، سیاستها، شاخصها و عملکرد قابل اندازهگیری خود را افشا کند. تفاوت اصلی اینجاست: CSR میتواند روایت اقدام باشد، اما گزارش پایداری باید نظام پاسخگویی باشد.
۴. هزینه اجرا و کمبود نیروی متخصص
گزارش پایداری نیازمند تیم بینرشتهای است: مالی، حسابرسی، محیط زیست، منابع انسانی، حقوقی، ارتباطات، زنجیره تأمین و فناوری اطلاعات. تجربه اتحادیه اروپا نیز نشان داد که حتی در بازارهای پیشرفته، پیچیدگی گزارشدهی میتواند هزینهزا باشد؛ به همین دلیل نسخه بازنگریشده ESRS در ۲۰۲۶ برای کاهش دادههای الزامی و هزینهها تصویب شد.
۵. فشار کم سرمایهگذاران خارجی
در بسیاری از کشورها، سرمایهگذاران نهادی، بانکهای بینالمللی و خریداران بزرگ عامل اصلی فشار برای ESG هستند. در ایران، به دلیل محدودیت ارتباط با بازارهای مالی بینالمللی، این فشار کمتر است. داده بانک جهانی نشان میدهد ورود خالص سرمایهگذاری مستقیم خارجی به ایران در ۲۰۲۴ فقط ۰.۳ درصد تولید ناخالص داخلی بوده است..
۶. ترس از افشا و پیامدهای Reputational
برخی شرکتها ترجیح میدهند درباره مصرف انرژی، آلایندگی، ایمنی، شکایات کارکنان، حوادث، فساد، تخلفات پیمانکاران یا اثرات محیطزیستی سکوت کنند؛ زیرا تصور میکنند افشا به زیان برند تمام میشود. اما در جهان امروز، نبود داده نیز خود یک پیام منفی است. شرکتهایی که چیزی منتشر نمیکنند، در نگاه سرمایهگذار و خریدار خارجی لزوما کمریسکتر نیستند؛ بلکه غیرشفافتر به نظر میرسند.
۷. نبود زنجیره مشوق
در ایران هنوز رابطه روشنی میان گزارش پایداری و مزایایی مانند رتبه اعتباری بهتر، هزینه تأمین مالی پایینتر، اولویت در مناقصات، رتبهبندی ناشران، بیمه مسئولیت، صادرات یا اعتبار برند شکل نگرفته است. تا زمانی که گزارش پایداری مزیت اقتصادی ملموس ایجاد نکند، بخش مهمی از شرکتها آن را جدی نمیگیرند.
پیام CBAM برای شرکتهای ایرانی
CBAM یا سازوکار تعدیل کربن مرزی اتحادیه اروپا برای شرکتهای ایرانی صادراتمحور اهمیت ویژه دارد. اتحادیه اروپا اعلام کرده CBAM از ۲۰۲۶ وارد مرحله قطعی شده و واردکنندگان کالاهای مشمول باید انتشار کربن نهفته در کالاها را گزارش کنند و تعهدات مالی مرتبط را انجام دهند. کالاهای اولیه مشمول شامل سیمان، آهن و فولاد، آلومینیوم، کود، برق و هیدروژن است.
این موضوع برای ایران فقط یک بحث محیطزیستی نیست؛ بحث رقابتپذیری صادراتی است. اگر شرکت فولادی، سیمانی یا پتروشیمی نتواند داده انتشار کربن خود را دقیق، قابل راستیآزمایی و مطابق روشهای پذیرفتهشده ارائه کند، ممکن است در قراردادهای خارجی، قیمتگذاری، ریسک خریدار و دسترسی به بازار با مشکل مواجه شود.
نقشه راه پیشنهادی برای ایران
| مرحله | اقدام پیشنهادی | متولی یا بازیگر اصلی | خروجی مورد انتظار |
|---|---|---|---|
| مرحله اول | تدوین راهنمای ملی گزارش ESG برای ناشران بورسی | سازمان بورس، بورس تهران، فرابورس، جامعه حسابداران رسمی | ایجاد زبان مشترک و حداقل شاخصهای افشا |
| مرحله دوم | اجرای پایلوت داوطلبانه در صنایع پراثر مانند فولاد، سیمان، پتروشیمی، بانک و حملونقل | شرکتهای بزرگ و هلدینگها | تولید تجربه داخلی و نمونههای قابل الگوبرداری |
| مرحله سوم | آموزش مدیران و تیمهای مالی، روابط عمومی، منابع انسانی و HSE | بورس، دانشگاهها، انجمنهای حرفهای، رسانههای تخصصی | کاهش مقاومت سازمانی و افزایش کیفیت داده |
| مرحله چهارم | الزام تدریجی برای شرکتهای بزرگ بورسی | سازمان بورس | تبدیل گزارش پایداری از اقدام داوطلبانه به قاعده بازار سرمایه |
| مرحله پنجم | اطمینانبخشی مستقل و رتبهبندی کیفیت گزارشها | حسابرسان، مشاوران تخصصی، نهادهای رتبهبندی | افزایش اعتماد، کاهش سبزشویی و قابلیت مقایسه |
| مرحله ششم | توسعه نسخه ساده برای بنگاههای کوچک و متوسط | اتاق بازرگانی، سازمان صنایع کوچک، بانکها | آمادهسازی زنجیره تأمین و شرکتهای غیر بورسی |
جمعبندی تحلیلی
ایران نباید گزارش پایداری را از سختترین نقطه آغاز کند. اگر نسخهای پیچیده، پرهزینه و غیرقابل اجرا به شرکتها تحمیل شود، نتیجه آن تولید گزارشهای صوری، تکراری و مشاورمحور خواهد بود. مسیر درست، شروع از دادههای پایه، آموزش، راهنمای ساده، پایلوت صنعتی و سپس الزام تدریجی است.
برای شرکتهای ایرانی، GRI بهترین نقطه شروع برای گزارش اثرات است؛ ISSB بهترین مسیر برای شرکتهای بورسی، سرمایهپذیر و بزرگ است؛ GHG Protocol برای همه شرکتهای انرژیبر و صادراتی ضروری است؛ و VSME میتواند الگوی مناسبی برای طراحی نسخه ساده ایرانی برای بنگاههای کوچک و متوسط باشد.
از نگاه سردبیر پایگاه خبری گزارش سبز، گزارش پایداری در ایران نباید به یک مد مدیریتی یا ابزار تبلیغاتی تازه تبدیل شود. خطر اصلی این است که شرکتها بدون تغییر در فرایند تصمیمگیری، فقط قالبی جدید برای گزارشهای روابط عمومی بسازند و نام آن را ESG بگذارند. چنین مسیری نه به شفافیت کمک میکند و نه به محیط زیست و جامعه.
گزارش پایداری زمانی ارزش دارد که سه ویژگی داشته باشد: داده واقعی، صداقت در افشای ضعفها و پیوند با تصمیمهای مدیریتی. شرکتی که مصرف انرژی خود را نمیسنجد، انتشار کربن خود را محاسبه نمیکند، ریسکهای اجتماعی زنجیره تأمین را نمیشناسد و ذینفعان خود را جدی نمیگیرد، با انتشار یک گزارش رنگی و پرعکس پایدار نمیشود.
پیشنهاد گزارش سبز این است که ایران از یک مدل بومی اما همسو با جهان شروع کند: ابتدا گزارش پایداری داوطلبانه برای شرکتهای بزرگ و پراثر، سپس راهنمای ملی ESG برای بورس، و در نهایت الزام تدریجی همراه با آموزش و مشوق. گزارش پایداری نباید بار اداری تازه باشد؛ باید ابزار یادگیری، اصلاح حکمرانی و افزایش رقابتپذیری شرکتهای ایرانی باشد.
منابع: KPMG Survey of Sustainability Reporting 2024, Global Reporting Initiative, IFRS Foundation, European Commission, CDP, GHG Protocol, ISO, UN Sustainable Stock Exchanges Initiative, Tehran Stock Exchange, World Bank.
